Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje



Z archiwum nieuczciwoci naukowej (40)


Niniejszy artyku powicam trudnej sztuce krytyki naukowej. Wierz, e pene przedstawienie tekstw opinii w dwch podobnych sprawach pomoe w nieatwym procesie uczenia si, jak takie opinie powinno si pisa.

KRYTYKA NAUKOWA cz. II

Marek Wroski

Opinia w drugiej z sygnalizowanych przeze mnie spraw (doktorat Anetty Rybickiej-Walendzik i zarzuty wobec niego dr Teresy Bauk-Ulewicz, „FA” 2/2005) zostaa publicznie udostpniona w poowie grudnia 2005 na serwerze Instytutu Historii Uniwersytetu Warszawskiego (http://www.ihuw.pl/index.php?IDTEKSTU=50). Podaj j poniej w caoci, bowiem cigle wiele osb, szczeglnie ze starszej profesury, nie korzysta z udogodnie Internetu.

Uchwaa Rady Naukowej Instytutu Historycznego UW z dnia 7 grudnia 2005 r.

Dziaajc zgodnie z zaleceniem Komisji Rady Naukowej IH UW, powoanej 16 marca 2005 r., w skadzie: prof. dr hab. Andrzej Chojnowski, dr hab. Jerzy Kochanowski i dr hab. Wojciech Kriegseisen, oraz opierajc si na opinii ekspertw zewntrznych w osobach prof. dr. hab. Tomasza Szaroty i prof. dr. hab. Wojciecha Wrzesiskiego, Rada Naukowa Instytutu Historycznego stwierdza, e rozprawa doktorska dr Anetty Rybickiej-Walendzik „Instytut Niemieckiej Pracy Wschodniej. Institut fr Deutsche Ostarbeit. Krakw 1940-1945” (promotor: prof. dr hab. Marian Wojciechowski, recenzenci: prof. dr hab. Wodzimierz Borodziej, prof. dr hab. Henryk Olszewski, prof. dr hab. Klaus Ziemer), obroniona przed Rad Wydziau Historycznego UW w dniu 16 maja 2001 r., nie zawiera wykraczajcych poza normy wyznaczane przez dobry obyczaj akademicki, zbyt daleko idcych zapoycze z prac historykw niemieckich Michaela G. Escha oraz Rudiego Goguela.
Rzeczona rozprawa nie jest zatem plagiatem.
Przewodniczcy Rady Naukowej IH UW
dr hab. Roman Michaowski, profesor UW

Sprawozdanie Komisji Rady Naukowej IH UW powoanej dla zbadania zarzutw wobec dr Anetty Rybickiej o naruszenie obyczajw akademickich

1. Okolicznoci wysunicia zarzutw pod adresem dr Anetty Rybickiej

Rada Naukowa IH UW powoaa 16 marca 2005 r. Komisj w skadzie: przewodniczcy – prof. dr hab. Andrzej Chojnowski, czonkowie – dr hab. Wojciech Kriegseisen, prof. UW, dr hab. Jerzy Kochanowski, prof. UW, w celu zbadania zarzutw wobec dr Anetty Rybickiej o naruszenie obyczajw akademickich.

Pani Anetta Joanna Rybicka-Walendzik obronia 16 maja 2001 r. przed Rad Wydziau Historycznego UW rozpraw doktorsk „Instytut Niemieckiej Pracy Wschodniej. Institut fr Deutsche Ostarbeit. Krakw 1940-1945” (promotor: prof. dr hab. Marian Wojciechowski, recenzenci: prof. dr hab. Wodzimierz Borodziej, prof. dr hab. Henryk Olszewski, prof. dr hab. Klaus Ziemer), co stao si podstaw przyznania jej przez Rad stopnia naukowego doktora nauk humanistycznych.

Zmieniona wersja tej rozprawy ukazaa si drukiem w 2002 roku, jako publikacja wydawnictwa DiG (A. Rybicka, „Instytut Niemieckiej Pracy Wschodniej: Krakw 1940-1945. Institut fr Deutsche Ostarbeit”). Ksika ta bya od wiosny 2003 r. przedmiotem burzliwej dyskusji zarwno na amach prasy (gwnie „Tygodnik Powszechny” oraz „Przegld Polityczny”), jak rwnie na forum stowarzysze naukowych. W trakcie tej debaty, wywoanej artykuem tygodnika „Wprost” (S. Sieradzki, „Instytut kolaboracji”), najwiksz uwag i emocje wzbudzi poruszony przez dr Rybick wtek udziau Polakw w pracach Instytutu. Do krytykw ksiki dr Rybickiej naleeli zwaszcza uczeni z krakowskiego rodowiska naukowego, w tym emerytowany profesor UJ, a jednoczenie byy pracownik Instytutu Niemieckiej Pracy Wschodniej Tadeusz Ulewicz oraz jego ona, pracownik naukowy UJ, dr Teresa Bauk-Ulewiczowa.

Ta ostatnia opublikowaa w 2004 r. ksik „Wyzwoli si z bdnego koa. Institut fr Deutsche Ostarbeit w wietle dokumentw Armii Krajowej i materiaw zachowanych w Polsce” (Wydawnictwo Arcana, Krakw 2004), w ktrej wystpia z pogldem o dokonaniu przez dr Rybick nie sygnalizowanych przypisami „zbyt daleko idcych zapoycze” z prac niemieckich autorw Michaela G. Escha oraz Rudiego Goguela, przy czym zarzut ten odnosi si do ksiki Anetty Rybickiej, nie za do maszynopisu jej pracy doktorskiej. Tez t powtrzya dr Bauk-Ulewiczowa w opublikowanym w wersji elektronicznej artykule „Podsumowanie wypowiedzi na wyjanienia dr Rybickiej wobec zarzutw w mojej ksice” (Krakw, 5 kwietnia 2005, wydruk komputerowy). W zaczniku nr 5 [do ksiki] zamieszczono liczc 12 stron „Tabel porwnawcz”, zestawiajc fragmenty ksiki A. Rybickiej oraz prac R. Goguela i M.G. Escha, ktre w 17 przypadkach potwierdzaj – zdaniem krakowskiej autorki – zarzut dopuszczenia si przez dr Rybick jeli nie plagiatu, to przynajmniej daleko idcych zapoycze.

2. Opinie rzeczoznawcw, wykonane na zlecenie Komisji

Celem zbadania zasadnoci zarzutw dr Teresy Bauk-Ulewiczowej Komisja zapoznaa si w pierwszej kolejnoci z dokumentacj sprawy, a nastpnie zwrcia si (z upowanienia Rady Naukowej IH UW i w porozumieniu z Dyrekcj Instytutu) o wydanie opinii do dwch badaczy dziejw stosunkw polsko-niemieckich, prof. dr. hab. Tomasza Szaroty z Instytutu Historii PAN oraz prof. dr. hab. Wojciecha Wrzesiskiego z Instytutu Historycznego Uniwersytetu Wrocawskiego. Komisja dysponuje opini profesora Wrzesiskiego datowan 19 maja 2005 r. oraz opini profesora Szaroty datowan 23 czerwca 2005 r.

Podstaw sporzdzenia opinii byy dostarczone obu profesorom przez Komisj materiay, a mianowicie:

1. A. Rybicka, „Instytut Niemieckiej Pracy Wschodniej: Krakw 1940-1945 r. Institut fr Deutsche Ostarbeit”, Warszawa 2002

2. T. Bauk-Ulewiczowa, „Wyzwoli si z bdnego koa. Institut fr Deutsche Ostarbeit w wietle dokumentw Armii Krajowej i materiaw zachowanych w Polsce”, Krakw 2004

3. M.G. Esch, „Das Krakauer „Institut fr Deutsche Ostarbeit”. Aufgaben, Struktur, Arbeitsweise”, Dsseldorf 1989 (kserokopia maszynopisu pracy magisterskiej przechowywanej w bibliotece Niemieckiego Instytutu Historycznego w Warszawie, sygn. 7.6/Esc-3)

4. R. Gougel, „ber die Mitwirkung deutscher Wissenschaftler am Okupationsregime in Polen im zweiten Weltkrieg, untersucht an drei Institutionen der deutschen Ostforschung”, Berlin 1964 (kopia maszynopisu)

5. Uwagi dr Anetty Rybickiej w odpowiedzi na zarzuty sformuowane przez Teres Bauk-Ulewiczow, listopad 2004 (wydruk komputerowy)

6. T. Bauk-Ulewiczowa, „Podsumowanie odpowiedzi na wyjanienie dr Rybickiej wobec zarzutw w mojej ksice”, 2005 (wydruk komputerowy).

Profesor Tomasz Szarota posuy si rwnie autoreferatem rozprawy doktorskiej Anetty Rybickiej, recenzjami tej rozprawy oraz protokoem przebiegu obrony pracy doktorskiej z dnia 16 maja 2001 r., a ponadto artykuami prasowymi odnoszcymi si do ksiki Anetty Rybickiej i kwestii domniemanej kolaboracji polskich pracownikw Instytutu Niemieckiej Pracy Wschodniej.

Obydwaj rzeczoznawcy rozpatrywali zarzuty wysunite pod adresem dr Rybickiej w cisym zwizku z analiz wartoci naukowej jej rozprawy. Zarwno profesor Tomasz Szarota, jak i profesor Wrzesiski stanli bowiem na stanowisku, i kwestionowanie ustale dr Rybickiej oraz odmawianie jej ksice miana oryginalnej pracy badawczej stao si moliwe wskutek popenienia przez ni istotnych bdw warsztatowych.

Wedle profesora Wrzesiskiego, ksika Anetty Rybickiej „nie stanowi w swej postaci dziea skoczonego”. Obrona rozprawy oraz opublikowanie jej drukiem „byy nieco przedwczesne”. Autorka „nie przeprowadzia penej, niezbdnej kwerendy rdowej i to w zbiorach archiwalnych, znajdujcych si przecie w Polsce i w Niemczech. [...] Z charakterem kwerendy rdowej wie si te niepena znajomo literatury przedmiotu, ktra bya konieczna dla poznania warunkw ycia w okupowanym Krakowie”.

Profesor Szarota powtarza natomiast wyraony publicznie ju wczeniej pogld, wedle ktrego dysertacja Rybickiej „z uwagi na jej podstaw rdow i race braki w wykorzystanej literaturze przedmiotu, nie przedstawia wikszej wartoci”. Nie kwestionujc prawa promotora i recenzentw pracy Rybickiej do zajmowania odmiennego stanowiska, profesor Szarota zauwaa, i wyjwszy profesora Borodzieja, „nikt z pozostaej trjki bada zjawiska kolaboracji w Polsce, tak jak ja, nie prowadzi”. W przekonaniu profesora Szaroty, podejmowanie kwestii dziaalnoci Niemieckiego Instytutu Pracy Wschodniej przy „marginalnym potraktowaniu pracy tam Polakw, w ogle nie ma w Polsce wikszego sensu! A tak przecie wanie si stao w wypadku pracy doktorskiej, a potem ksiki A. Rybickiej”.

Ustosunkowujc si do postawionych Anetcie Rybickiej zarzutw, profesor Wrzesiski ubolewa, e nie wyjania ona swego stosunku do „stanu bada, e przede wszystkim nie potwierdzia, jaki by jej stosunek do wczeniejszych prac Escha i Goguela na temat krakowskiego Instytutu, z ktrych korzystaa tak szerok rk”. Autor opinii uwaa wic za bezsporne, i Anetta Rybicka sigaa do monografii dwch niemieckich historykw, za brak odpowiednich przywoa w przypisach okrela jako „naruszenie norm warsztatu historycznego”. Jednoczenie profesor Wrzesiski stwierdza jednoznacznie, i pomimo podobiestwa midzy monografiami Escha i Goguela, oskarenia dr Teresy Buak-Ulewiczowej s „dyskusyjne i nieprecyzyjne”. Nie uzasadniaj one w sposb przekonywajcy twierdze krakowskiej autorki, jakoby Anetta Rybicka dokonaa „nieuczciwego przetworzenia” czy te „manipulacyjnego przetworzenia” rozprawy Escha. „Tablice konkordacyjne” – uwaa profesor Wrzesiski – sporzdzone „z duym nakadem pracy przez Teres Buak-Ulewiczow, wykazuj zbieno midzy prac Escha, ale przecie zazwyczaj dotycz informacji o wydarzeniach z historii Instytutu, potrzeba ktrych jest niewtpliwa przy kadej prbie napisania historii Instytutu, a ktrych opis nie zawsze si ogranicza do informacji zawartych w maszynopisie Escha i Goguela”.

Rozumowanie profesora Szaroty poszo w innym kierunku. Profesor Szarota dokona na wstpie krtkiej charakterystyki obu ksiek niemieckich, przypominajc, i kiedy Rudi Goguel pisa sw monografi (bya doktoratem obronionym w 1964 r. w Uniwersytecie Humboldta w Berlinie Wschodnim, nigdy nie publikowanym), nie mia dostpu do podstawowej dokumentacji dziaalnoci Niemieckiego Instytutu Pracy Wschodniej, ktra znajdowaa si wwczas w Waszyngtonie.

Okoliczno ta czyni bezzasadn krytyk dr Bauk-Ulewiczowej, wypominajc dr Rybickiej brak odwoa do dokumentw zaczonych w aneksie pracy Goguela. Baza rdowa ksiki dr Rybickiej, zauwaa profesor Szarota, „jest znacznie szersza i bogatsza, anieli ta, na jakiej mg oprze swe badania w NRD historyk niemiecki”. Zapewne dr Rybicka moga zaczerpn z pracy Goguela wicej ni to uczynia (profesor Szarota podaje kilka przykadw takich sytuacji), generalnie jednak ustalenia Goguela s ju dzisiaj mocno przestarzae, tote czstsze przywoywanie jego monografii „tak na dobr spraw [...] sprowadzaoby si do uzupenienia odpowiedniego przypisu dodaniem: por. R. Goguel, op. cit.”. Jedno jest pewne, konkluduje profesor Szarota, dr Rybicka nie musiaa zdobywa wiedzy o Instytucie za jego (Goguela) porednictwem.

Po materiay waszyngtoskie, przeniesione w midzyczasie do Koblencji, sign w kocu lat 80-tych Michael Esch, przygotowujc rozpraw „Das Krakauer „Institut fr Deutsche Ostarbeit”. Aufgaben, Struktur, Arbeitsweise” (nie ukazaa si drukiem). Jej baz rdow ocenia profesor Szarota jako imponujc, zwaszcza gdy si zway, e bya to praca magisterska.

Istnienie monografii Escha czyni zasadnym pytanie o zamiary badawcze Anetty Rybickiej. Analizujc ten problem, profesor Szarota dochodzi do paradoksalnego wniosku, i w momencie wyboru tematu ani doktorantka, ani promotor nie wiedzieli o istnieniu magisterium Escha („A niby skd mieliby si dowiedzie, nie majc bezporednich kontaktw bd z tym autorem, bd z jego promotorem” – by nim profesor Hans Hecker). Koronnym dowodem jest tutaj dla rzeczoznawcy fakt, i Anetta Rybicka w autoreferacie wygoszonym w trakcie obrony nie wspomniaa sowem o istnieniu pracy, ktrej tytu pokrywa si z jej dysertacj.

O magisterium Escha nie wiedzieli te prawdopodobnie recenzenci. Jedynie profesor Klaus Ziemer poczyni w swej recenzji sugesti o potrzebie dotarcia przez Anett Rybick do ksiki Escha „Gesunde Verhltnisse: deutsche und polnische Bevlkerungspolitik in Ostmitteleuropa 1939-1950” (Marburg 1998). Profesor Szarota czyni przypuszczenie, i pod wpywem tej sugestii Anetta Rybicka signa po t ksik, znajdujc w przypisie informacj o niepublikowanej pracy magisterskiej.

Przygotowujc sw dysertacj do druku dwukrotnie powoaa si na magisterium Escha we wstpie, „na gruntowne jej wykorzystanie ju si nie zdecydowaa, gdy mogo to spowodowa wycignicie przez czytelnika wniosku [o] bezcelowoci napisania przez ni pracy, skoro kto przed ni napisa bardzo dobr rozpraw na ten sam temat”. Bezpodstawny jest wic zarzut dr Teresy Bauk-Ulewiczowej o dokonaniu przez dr Rybick „zbyt daleko idcych zapoycze” od obu autorw niemieckich. Zdaniem profesora Szaroty, sytuacja przedstawia si odwrotnie – Anetta Rybicka „z ich prac skorzystaa stanowczo za mao”.

Reasumujc sw opini, profesor Wrzesiski uwaa, i praca Rybickiej „na wielu paszczyznach rni si od [...] wskazanych [...] rozpraw niemieckich”. Niezalenie od trafnoci spostrzeenia dr Bauk-Ulewiczowej o istnieniu podobiestw wywodw polskiej autorki i autorw niemieckich, teza jakoby Rybicka „bazowaa tylko na pracach Escha i Goguela” nie ma racji bytu – odwoywanie si autorki do tych prac „byo zasadne i nie do uniknicia, chocia zbyt rzadko ujawniane i potwierdzane przypisami. Tak wic mamy do czynienia z bdem warsztatowym, ktry jednak [...], jak stwierdza to w swojej ocenie Teresa Bauk-Ulewiczowa, nie stanowi plagiatu w klasycznym tego sowa znaczeniu”. Szkoda natomiast, koczy profesor Wrzesiski, i „studium doktorskie Anetty Rybickiej, ktre jednak wnosi do wiedzy o krakowskim Instytucie Wschodnim nowe ustalenia, nie zostao naleycie przygotowane”. Pene zbadanie dziejw tej niemieckiej placwki pozostaje wic aktualnym zadaniem historykw.

Profesor Szarota jest rwnie zdania, i dotychczasowe prace nie wyjaniy wszystkich aspektw funkcjonowania Instytutu Niemieckiej Pracy Wschodniej, zwaszcza udziau w jego pracach a 150 Polakw. Profesor Szarota oddala zarzut dr Bauk-Ulewiczowej o dokonaniu przez dr Rybick „zbyt daleko idcych zapoycze z prac dwu historykw niemieckich”, podkrela natomiast, i jego ocena ksiki Anetty Rybickiej jest znacznie bardziej krytyczna, ni opinie recenzentw jej rozprawy doktorskiej.

3. Stanowisko Komisji

Formuujc swoje stanowisko Komisja Rady Naukowej Instytutu dokonaa analizy zgromadzonego w caej sprawie materiau. W kwestii recenzji otrzymanych od profesora Tomasza Szaroty i profesora Wojciecha Wrzesiskiego Komisja zauwaa, i rni si one od siebie w zakresie stwierdze szczegowych, czy je natomiast identyczna konkluzja generalna. Zbadanie zebranej dokumentacji sprawy, cznie z opiniami rzeczoznawcw, pozwala Komisji wyrazi pogld, i nie ma podstaw do postawienia dr Anetcie Rybickiej zarzutu naruszenia norm akademickich w postaci dokonania zapoycze z prac niemieckich historykw Rudiego Gougela i Michaela G. Escha.

Ocena poziomu naukowego ksiki Anetty Rybickiej, jak te analiza przebiegu jej przewodu doktorskiego, nie naleay do obowizkw Komisji, niemniej otrzymane przez Komisj ekspertyzy dostarczaj Radzie Naukowej IH UW oraz Zespoowi Rady Wydziau d/s przewodw doktorskich danych do dyskusji na temat wymogw stawianych autorom, promotorom i recenzentom rozpraw doktorskich.
prof. dr hab. Andrzej Chojnowski, (przewodniczcy)
dr hab. prof. UW
Jerzy Kochanowski (czonek)
dr hab. prof. UW
Wojciech Kriegseisen (czonek)

Jeli oceniabym opini z Krakowa na „trzy z minusem” to opini z Warszawy oceniam na „czwrk z plusem”. Do penej „pitki” zabrako mi udostpnienia penego tekstu recenzji prof. Szaroty i prof. Wrzesiskiego, tak aby kady zainteresowany sporem naukowym mg osobicie wyrobi sobie zdanie. Udostpnienie ich ekspertyz jest take potrzebne z tego wzgldu, i pokae innym, jak takie rzeczy powinno si pisa. Jest to niesychanie wane w procesie „uczenia si” caej generacji modych profesorw, ktrzy niedugo zajm miejsca dotychczasowych „gigantw nauki”.

Apeluj zatem do przewodniczcego Rady Naukowej Instytutu Historii, prof. Romana Michaowskiego, aby doda na serwer IH obie wspomniane recenzje. Niech inni maj dobre wzory! Czego Ja si nie nauczy, tego Jan nie bdzie umia!

Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje

Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje