Coraz wicej uczelni w Polsce proponuje studia w ramach MISH – Midzywydziaowych Indywidualnych Studiw Humanistycznych. I coraz wicej jest chtnych do tego trybu studiowania. A co to waciwie jest MISH? S to studia dla tych, ktrzy maj wszechstronne zainteresowania humanistyczne i nie chc ogranicza si do zdobywania wiedzy wycznie w ramach jednej dyscypliny. Studenci MISH wybieraj wiodcy kierunek, na ktrym realizuj minimum programowe, konieczne, by uzyska tytu magistra. Oprcz tego uczestnicz w zajciach z co najmniej trzech innych kierunkw (przepisy okrelaj liczb godzin wykadw i konwersatoriw, na ktre trzeba uczszcza tygodniowo, punktw ECTS i egzaminw niezbdnych do zaliczenia roku). Spord nauczycieli akademickich student wybiera opiekuna naukowego (tutora), ktry m.in. pomaga opracowa program studiw.
Studia te daj du dowolno w konstruowaniu planu zaj – mona zdoby dyplom z historii, uczestniczc jednoczenie w wykadach i konwersatoriach z filologii polskiej, filozofii, psychologii czy dziennikarstwa. Mona zosta socjologiem, biorc dodatkowo udzia w zajciach z psychologii, kulturoznawstwa czy filologii klasycznej i filozofii. Studenci maj moliwo wybrania dowolnych zaj z zakresu nauk humanistycznych w danej uczelni. A coraz czciej nie tylko w jednej uczelni.
W 1999 roku rozpocz si pewien eksperyment: rektorzy kilku uniwersytetw (KUL, UJ, UAM, UW i UWr.) podpisali porozumienie w sprawie utworzenia Midzyuczelnianych Indywidualnych Studiw Humanistycznych w ramach tzw. Akademii „Artes Liberales”. W pniejszych latach do porozumienia doczay kolejne uczelnie – UMK, U i UMCS.
– Zafascynowao mnie, skupione wok twrcy AAL prof. Jerzego Axera z UW, rodowisko osb pragncych wprowadzi twrczy ferment do sztywnego i schematycznego systemu edukacji w polskich uniwersytetach – opowiada o swojej wsppracy z Akademi prof. Mirosawa Hanusiewicz z Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, przedstawicielka tej uczelni w AAL – idea szczeglnej opieki nad wybitnie utalentowanymi studentami, wczesnego wprowadzania ich w dojrzae ycie naukowe, a take integracji i wsppracy rodowisk naukowych ju na poziomie przedsiwzi dydaktycznych.
Akademia „Artes Liberales” szybko zdobya zaufanie i w czerwcu 2002 roku uzyskaa wan przez pi lat akredytacj Uniwersyteckiej Komisji Akredytacyjnej.
Aby studiowa w Akademii „Artes Liberales” naley najpierw dosta si na studia w jednym ze wsptworzcych AAL uniwersytetw i zaliczy I rok z dobrymi wynikami. Pocztkowo studia trway cztery i p roku (dziewi semestrw).
– Nabr do Akademii nigdy nie mia charakteru masowego, a od dwch lat nie ma ju rekrutacji na studia picioletnie – tumaczy prof. Hanusiewicz. – Dostpne s w tej chwili studia dwuletnie, ktre mog podj osoby po trzecim roku studiw w uczelniach macierzystych, a take program pilotaowy, przygotowujcy do studiw doktoranckich. Studiowa mog ci, ktrzy pomylnie przejd nieatw procedur rekrutacyjn.
Nabr zaczyna si jesieni, a zajcia – w semestrze letnim. Pierwszy etap rekrutacji to ocena projektu naukowego, ktry kandydat chce realizowa podczas studiw. Drugi – rozmowa kwalifikacyjna, podczas ktrej wybierane s osoby nadajce si do tego typu studiw, czyli umiejce samodzielnie planowa swoj karier naukow.
– AAL stwarza studentom niezwyk szans wsppracy z najwybitniejszymi przedstawicielami interesujcych ich dyscyplin. Poznaj potencja rnych rodowisk naukowych, stykaj si osobicie z uczonymi, ktrych w innym wypadku znaliby tylko jako autorw ksiek. Tym samym obserwuj rne metodologie oraz sposoby ksztatowania postawy interdyscyplinarnoci i samodzielnoci w rozwizywaniu problemw naukowych – wymienia zalety AAL prof. Mirosawa Hanusiewicz. – Akademia uczy te odpowiedzialnoci za wasne wyksztacenie, samodyscypliny i stawiania sobie celw ponadstandardowych. Wymaga jednak ogromnego wysiku ze strony studenta, nawet fizycznego, zwizanego z systematycznymi wyjazdami na zajcia w uczelni zewntrznej. Przede wszystkim to te wiksze obcienia zwizane z samym ksztaceniem. Studenci AAL nie tylko odbywaj dodatkowe zajcia, lecz take uczestnicz w specjalnych sesjach i warsztatach naukowych, pisz wiele prac, zdaj egzaminy. Wymaga to naprawd duej motywacji i siy.
W AAL student wybiera dwch tutorw – jednego w uczelni macierzystej, drugiego w zewntrznej. Opiekunw mona zmieni po roku lub wsppracowa z tymi samymi przez cae studia.
– Nie ma jednego modelu takiej wsppracy, bo jest ona kadorazowo ksztatowana przez konkretnych ludzi – opowiada o relacjach studentw z tutorami prof. Hanusiewicz. – Bywa relacj partnersk, zbudowan nie tylko na udziale w okrelonych zajciach, ale i na czstych osobistych dyskusjach. Najdojrzalsz posta przybiera w trakcie pracy nad przygotowywan przez studenta rozpraw, esejem czy inn form jego wypowiedzi naukowej. Ide Akademii byo odnowienie relacji mistrz – ucze. W wielu wypadkach udaje si i trzeba to uzna za niewtpliwy sukces naszego przedsiwzicia.
W semestrze letnim 2005 rozpoczy si take Interdyscyplinarne Studia Doktoranckie dla doktorantw i osb planujcych pisanie interdyscyplinarnych prac doktorskich.
Ju nieraz toczyy si dyskusje na temat ksztacenia uniwersyteckiego, ktre staje si coraz bardziej kierunkowe, coraz bardziej zamknite wok jednej gwnej dziedziny. Czy powinnimy nadal ksztaci specjalistw wietnych w swojej brany, ale nie potraficych wyj choby krok poza ni? A jeli kto dusi si studiujc tylko jedn dziedzin wiedzy, jeli chce szerzej spojrze na wiat ni tylko przez pryzmat historii, psychologii czy literatury? Moe oczywicie rozpocz drugi kierunek, ale co zrobi, gdy terminy zaj na obu zaczn si pokrywa? Przydaby si indywidualny tok studiw, ten tryb jednak dalej traktowany jest jako wyjtek, przeznaczony dla kobiet w ciy czy osb niepenosprawnych. Ale nie byo tak zawsze. Prof. Mirosaw elazny, przedstawiciel UMK w Akademii „Artes Liberales”, przytoczy wypowied prof. Artura Hutnikiewicza, ktry wspomina przedwojenne studia we Lwowie, prowadzone wanie w trybie indywidualnym: – Zamknicie w gettach fakultetw okreli jako relikt stalinizmu, gdzie zapoznano ide Uniwersytetu, czynic z niego wysz szkk zawodow.
– Obecne wyksztacenie humanistyczne jest reliktem z czasw towarzysza Bieruta – ali si prof. elazny – zawodow szkk nauczycielsk, gdzie z gry wiadomo, e absolwent tylko historii ma by nauczycielem tylko historii, absolwent tylko polonistyki – tylko nauczycielem jzyka polskiego.
Prof. elazny tumaczy, e w zwizku z brakiem etatw w szkoach i niem demograficznym nawet ten model traci sens. Wspomina, e kiedy w uniwersytetach ksztacono humanistw i ci humanici tworzyli polsk kultur, uosabian przez takie postaci, jak Bruno Schulz, Witold Gombrowicz czy Jarosaw Iwaszkiewicz. – Dzi szkoli si wykonawcw zawodu nauczyciela, bibliotekarza itp. O sensownoci szkolenia zawodowego w takich dyscyplinach jak kulturoznawstwo lub stosunki midzynarodowe nikt ju nie mwi. A przecie kierunkom tym nie odpowiadaj adne zawody. Jaki jest wic sens zamyka studentw najpierw w klatce kierunku, a potem uczelni?
Midzywydziaowe Indywidualne Studia Humanistyczne nie s wic adnym nowoczesnym wytworem, cho pierwsze powojenne MISH powstay w Uniwersytecie Warszawskim dopiero (a moe a?) 13 lat temu. Dlaczego nie miayby sta si powszechnym trybem ksztacenia, tak jak dawniej?
– Pracownicy uczelni bez przerwy musz dzi zmaga si z najrniejszymi, mniej lub bardziej sensownymi pomysami, jak rzekomo dostosowa polskie studia uniwersyteckie do standardw Zachodu (np. pomys podzielenia studiw na model 3+2, wprowadzany z tak powag, jak gdyby od samej tej struktury miao cokolwiek zalee, gdy idzie o sprawy merytoryczne) – komentuje sytuacj w szkolnictwie wyszym prof. elazny i tumaczy, e w wikszoci europejskich i amerykaskich uniwersytetw studia humanistyczne realizowane s w trybie midzywydziaowym i indywidualnym, a studia midzyuczelniane s powszechne.
Moe nie kady poradziby sobie z planowaniem swojego rozwoju intelektualnego. Moe niektrzy wol zamkn si w jednej dziedzinie, bo wiedz, e wanie w tym bd najlepsi. Gorzej, jeli to zamknicie miaoby wynika z lenistwa i traktowania studiw jedynie jako drogi do zdobycia „papierka”, ktry ma by przepustk do kariery. Prof. elazny zwraca uwag na coraz wiksz komercjalizacj procesu dydaktycznego, na traktowanie wiedzy jako towaru. – Z niepokojem obserwuj, e w ostatnim czasie, gdy idzie o wyksztacenie, preferowany jest model cwaniaka, dostosowujcego si do istniejcych struktur, na przykad potraficego asertywnie zapyta szefa o podwyk. A wic nowoczesnego niewolnika systemu pracy. Akademia „Artes Liberales” stawia na szeroko pojte wyksztacenie twrczego humanisty. Daje studentowi moliwo kontaktu z najlepszymi w swej dziedzinie specjalistami w kraju, czsto reprezentujcymi specjalizacj nieobecn w ich macierzystej uczelni.
Midzywydziaowe Indywidualne Studia Humanistyczne w AAL to studia wymagajce i dla wymagajcych. Jak mwi prof. Mirosawa Hanusiewicz, program jest adresowany do osb wyrniajcych si dojrzaoci intelektualn, samodzielnych, kreatywnych, zdolnych do wzicia odpowiedzialnoci za wasny rozwj, takich, ktre „chc wicej”. – I ogromnie cieszymy si, e takich studentw wci znajdujemy.
Ale to prawda, e nie s to studia dla wszystkich. – Jedyn sab stron studiw midzyuczelnianych jest ich elitarno – twierdzi prof. elazny. – Gdy pytamy, czy przeznaczeniem studiw jest raczej ksztacenie jednostek, czy demokratyczne podnoszenie poziomu owiaty i kultury caego spoeczestwa, musz odpowiedzie, e midzy tymi celami nie widz adnego przeciwiestwa. Studia indywidualne i midzyuczelniane, na przykad w uczelniach niemieckich, realizuj oba zadania. W polskich realiach, w ramach AAL, moemy realizowa tylko jedno z nich, dbajc o najwybitniejszych.
Wielu studentw zachca modszych kolegw, cho dostrzegaj take minusy: – Na pewno jest to mia przygoda naukowa, intelektualna pewnie te. Moliwo pojedenia po rnych uczelniach, spotkania ciekawych ludzi. Ale to ma swoj cen. Wieczne rozjazdy, brak wasnych grup, brak bliskich znajomych – zarwno w uczelni macierzystej, jak i zewntrznej. To w miar upywu czasu boli – alia si studentka AAL.
Aby skoczy studia w AAL, naley obroni prac magistersk na kierunku, z ktrego zrealizowano minimum programowe. Do dyplomu magisterskiego absolwenta AAL doczany jest dodatkowy dyplom podpisany przez rektorw wszystkich uczelni wsptworzcych Akademi „Artes Liberales” i zawierajcy spis studiowanych oraz zaliczonych przedmiotw.