Kilka lat temu braem udzia w spotkaniu poetycko-fizycznym, zorganizowanym przez Jolant Lothe i Piotra Lachmanna w znakomitym Videoteatrze „Poza”, w paacyku Szustra na warszawskim Mokotowie. Gospodarze zaprosili poetw-fizykw i ich przyjaci, a take poetw innych profesji. Byli wic poeci-poeci, poeci-malarze, poeci-lekarze. Po ciekawej multimedialnej czci artystycznej wygoszono kilka referatw teoretycznych. Na szczcie po tych wystpieniach rozgorzaa nader zajmujca dyskusja praktyczna. Zaczto si serio zastanawia, jak to si dzieje, e wrd fizykw pojawiaj si lirycy tej miary, co profesor Grzegorz Biakowski, a wrd poetw tej miary fizycy.
W pierwszej chwili wydao mi si cakiem zrozumiae, e kto jak kto, ale fizyk, zwaszcza badacz czstek elementarnych, musi mie niezwykle rozbudowan wyobrani i zdolno tworzenia metafor, bo wszystko, co robi, to tworzenie modeli mikrowiata i obserwacja zjawisk eksperymentalnie nieuchwytnych, dla ktrych jzyk nie stworzy odpowiednich poj. Kiedy mwimy o atomie, protonie, leptonie czy kwarku, przychodzi nam na myl podobizna kuli czy punktu, ale skdind wiadomo, e nie s to ani kulki, ani punkty. Fale energii nie s tym, czym bawany morskie. Wyobrania fizyka musi do tych potocznych poj dodawa co szczeglnego, przede wszystkim formuy matematyczne, ktre od biedy zastpuj nieudolne konstrukcje lingwistyczne, ale take wizje. Jeli uczony ma ponadto (nieodzowny) talent jzykowy i literacki, to do poezji mu blisko. Z pewnoci zdaje sobie spraw z tego, e modele mikrowiata, jako konstrukcje mylowe, maj si do rzeczywistoci jak lustro do widocznego w nim odbicia, wic bdzie prbowa skorzysta z jakiej formy refleksji. Odlego midzy pojciami kwarku lub gluonu a powiedzmy mioci albo sprawiedliwoci jest do dua, ale trzeba zaoy, e wszystko to jako wsplnie istnieje i dlatego ma dla nas znaczenie.
Jak artobliwie mawia Biakowski, na wszelki wypadek powinnimy trzyma w zakamarkach mzgu informacj, e istnieje take „smok o jaszczurczych apach, skrzydach nietoperza, pokryty usk i z siedmioma pyskami, ziejcymi ogniem”. Co prawda biologia zaprzecza, ale rozum podpowiada, e nigdy nic nie wiadomo i e by moe pewnego dnia na odlegej planecie zaskoczy nas taki zwierz. Mamy wic ogromn przestrze nie tylko midzy mikrowiatem a makrowiatem, ale take midzy rzeczywistoci a bajk, czyli dla poety po prostu raj.
Tymczasem z wypowiedzi rozmwcw wynikao, e fizycy, uwaani (przynajmniej przez to szacowne grono) za naukowcw najbardziej cisych, szukaj w sztuce nie tyle odpowiedzi na pytania zadawane samemu sobie, ile odskoczni, takiej jakiej potrzebuj wszyscy inni, ktrzy ciko pracuj i z powodu zmczenia psychicznego udaj si do teatru albo siadaj przed telewizorem. Marian Grzeczak, poeta syncy z przenikliwoci, prbowa oponowa za pomoc przemylnych przenoni i porwna, ale na nic si to zdao, tym bardziej e odezway si kolejne gosy, tym razem o przewadze fizyki nad innymi dziedzinami, z zaznaczeniem, e dziedziny te s co najwyej paranaukowe. Najbardziej dostao si filologii, a szczeglnie jzykoznawstwu, potem socjologii i na koniec medycynie, czyli jak to okrelono, sztukom zgadywania.
atwo si domyli, e rozmwcy rozliczali si z nieporadnoci jzykoznawcw, ktrzy nie potrafi zapanowa nad zalewajc nas niepoprawnoci mowy ludzkiej, z socjologicznym oszustwem w postaci rankingw politycznych i wrenia z fusw, i z nieudolnoci lekarzy, ktrzy uprawiaj magi przez obmacywanie i opukiwanie. Matematyk dyskretnie wczono do fizyki, bo bez fizyki nie ma ona sensu, a chemi uznano za nauk sztucznie z fizyki wyczon, z wyjtkiem fizykochemii oczywicie, ktra niesusznie jest nazywana chemi fizyczn. Zabrako czasu na muzykologi, psychologi, histori i kilka innych podejrzanych dyscyplin, ale to powadze dysputy wcale nie zaszkodzio. Napicie byo due, poezja zesza na plan znikomy. Zreszt o czym tu byo debatowa. Poezja jest albo jej nie ma.
Bywa, e takie oto pogldy chadzaj w rodowiskach. Lekarze twierdz, e ludzie wyksztaceni, gwnie przedstawiciele nauk wanie cisych, s trudnymi pacjentami. Nazywaj ich „kontrolerami”, ktrzy sprawdzaj w encyklopediach kade swko lekarza i przygldaj si kadej literce na recepcie, biegaj od gabinetu do gabinetu dla potwierdzenia wasnych teorii medycznych. Z drugiej strony trzeba podkreli, e ci sami medycy czuj respekt przed ludmi, ktrzy na podstawie znajomoci mikrowiata potrafi zgadywa, jak powsta makrowiat.
Profesor Jan Tadeusz Stanisawski dobrze zrobi, e swego czasu dowid wyszoci wit Wielkiej Nocy nad witami Boego Narodzenia. Teraz zawsze znajdzie si kto, kto z tego skorzysta.