Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych, PW

6. i 7. Program Ramowy

25 kwietnia odbyła się w Politechnice Warszawskiej konferencja Uczestnictwo w Programach Ramowych UE, zorganizowana przez Krajowy Punkt Kontaktowy Programów Badawczych. Debatowało grono osób odpowiedzialnych za nasz udział w europejskich przedsięwzięciach naukowych, m.in. dr Andrzej Siemaszko, dyrektor KPK, dr Jan Krzysztof Frąckowiak, dyrektor Biura Polsca w Brukseli, prof. Michał Kleiber, członek Komitetu Naukowego European Research Council, prof. Jerzy Buzek, poseł do Parlamentu Europejskiego, sprawozdawca do 7. PR oraz przedstawiciele placówek naukowych uczestniczących w programach.

Współpraca naukowa w obrębie europejskich struktur zjednoczeniowych ma u nas dziesięcioletnią tradycję. Doświadczenia z uczestnictwa w dotychczasowych programach ramowych posłużą, zdaniem ekspertów, do zbudowania silnych podstaw do realizacji ambitnego projektu cywilizacyjnego – wejścia naszego kraju do „twardego jądra” UE w badaniach i technologii.

Najwięcej miejsca w obradach zajęły sprawozdanie i ocena udziału w 6. PR oraz przygotowania do programu 7. Pierwszy z nich miał być przełomowy, jeśli idzie o proces integracji i urzeczywistnić koncepcję Europejskiej Przestrzeni Badawczej. Rozbudził wielkie nadzieje i wywołał ogromny napływ zgłoszeń z wielu krajów, także spoza UE (krajów stowarzyszonych). Przekraczały one wielokrotnie budżet, musiano więc dokonać drastycznej selekcji oraz redukcji partnerów, co zmarnowało wysiłek wielu zespołów badawczych.

W Polsce 6. PR przyniósł istotny postęp we współpracy nauki z przedsiębiorstwami, co ciągle pozostaje naszą słabością. W ramach Programu Stypendialnego Marie Curie przeprowadziliśmy konkurs na „mini Centra Doskonałości”, inaczej mówiąc, Centra Transferu Wiedzy adresowane do Less Favoured Regions, wyłaniając w 2003 r. 24 takie centra i uzyskując dofinansowanie w wysokości 13 mln euro. To przykład ilustrujący nasz udział w 6. PR.

Podczas konferencji mówiono nie tylko o osiągnięciach. Zwrócono też uwagę na czynniki hamujące nasz rozwój w integrującej się szybko sferze badań wspólnoty. Należą do nich przede wszystkim: niskie finansowanie badawczego zaplecza przemysłu i związana z tym jego mała innowacyjność, niedostatek śmiałości w formułowaniu dużych inicjatyw technologicznych z dużym budżetem i wieloma partnerami polskimi.

7. PR przyniesie nowe jakości. Powstająca Europejska Rada Badawcza ma działać podobnie do naszego KBN – przyznawać granty zespołom na podstawie bezpośrednio do niej kierowanych wniosków. Mamy w tym zakresie przydatne doświadczenia. Cały program będzie podporządkowany Strategii Lizbońskiej, tj. budowaniu gospodarki opartej na wiedzy, która ma Europie zapewnić prymat światowy. Stąd wiele uwagi dla inicjatyw związanych z kluczowymi przedsięwzięciami przemysłu, określonymi przez Europejskie Platformy Technologiczne oraz najsilniejsze finansowanie rozwiniętych przemysłowo regionów.

W Polsce pierwsze platformy powstały w 2004 r., z inicjatywy KPK i dzięki nim znacząco wzrosło nasze uczestnictwo w 5. PR. Najbliższymi zadaniami są: integracja Centrów Doskonałości z europejskimi sieciami, rozbudzanie aktywności badawczej przemysłu, kształtowanie środowiska sprzyjającego podejmowaniu europejskiej współpracy na różnych poziomach i w różnych dziedzinach.

Program Innowator – przedłużenie terminu

Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich

Rozwinąć żagle

W dniach 11−13 maja odbyło się w Gdańsku i Gdyni posiedzenie Prezydium i zgromadzenie plenarne Konferencji Rektorów Akademickich Szkół Polskich. Jego gospodarzami były: Uniwersytet Gdański, Akademia Wychowania Fizycznego i Sportu w Gdańsku oraz Akademia Morska w Gdyni. Prof. Tadeusz Luty, przewodniczący KRASP, przywitał w gronie członków kolejne dwie uczelnie: Collegium Civitas oraz Górnośląską Wyższą Szkołę Handlową, a także poinformował, że wniosek złożyła Dolnośląska Szkoła Wyższa Edukacji Towarzystwa Wiedzy Powszechnej we Wrocławiu. Konferencja liczy obecnie 104 uczelnie akademickie (mające co najmniej 1 uprawnienie do doktoryzowania), w tym 7 uczelni niepublicznych. Na zasadach stowarzyszenia współdziała z nią także Konferencja Rektorów Zawodowych Szkół Polskich oraz 3 kolejne uczelnie niepaństwowe.

Gośćmi zgromadzenia byli trzej wiceministrowie MNiSW. Prof. Stefan Jurga przedstawił bieżące działania ministerstwa dotyczące szkolnictwa wyższego: nowe rozporządzenia, standardy, algorytm, raport NIK, inwestycje (więcej w wywiadzie na str. 20), prof. Krzysztof Kurzydłowski nakreślił inicjatywy dotyczące badań naukowych, w tym Narodowego Centrum Badań Naukowych i Prac Rozwojowych, a Olaf Gajl mówił o współpracy nauki z gospodarką – m.in. przytoczył badania, z których wynika, że menedżerowie 500 największych na świecie korporacji umieścili Polskę na 5. miejscu wśród krajów, w których warto inwestować.

Jedna z sesji, z udziałem prof. Teresy Lubińskiej z USz. i jej współpracowników, poświęcona była roli uczelni w kreowaniu i wdrażaniu innowacji oraz zadaniowemu kształtowaniu budżetu państwa, czym pani profesor zajmuje się obecnie w Kancelarii Premiera. To, zupełnie odmienne od dotychczasowego, podejście zakłada perspektywę wieloletnią, analizę celów, zadań, instrumentów, a dopiero na końcu wysokość koniecznych (i możliwych) wydatków.

Prezydium Konferencji w podjętej uchwale w sprawie założeń systemu badań naukowych i prac rozwojowych poparło zamiar finansowania projektów ważnych dla realizacji długofalowej polityki naukowej państwa i najefektywniejszych jednostek naukowych, ale wyraziło obawę o miejsce nauk humanistyczno−społecznych i wątpliwość, czy Centrum „nie będzie strukturą biurokratyczną, zdolną jedynie do nieefektywnego konsumowania planowanego wzrostu nakładów na naukę”. Zgromadzenie plenarne zdecydowanie opowiedziało się przeciwko propozycji ministra finansów zlikwidowania 50−proc. kosztów uzyskania przychodów. Szacuje się, że spowodowałoby to zmniejszenie dochodów nauczycieli akademickich o ok. 8−10 proc., czyli o jedną miesięczną pensję. W kolejnej uchwale zaapelowano do uczelni członkowskich o podjęcie działań zmierzających do pełniejszego wdrożenia Europejskiej Karty Naukowca oraz Kodeksu postępowania przy zatrudnianiu pracowników naukowych. Konferencja potwierdziła funkcjonującą dotychczas zasadę, że nie przenosi na KRASP podziałów politycznych i rywalizacji partii politycznych. Na zakończenie uczestnicy wzięli udział w krótkim rejsie „Darem Młodzieży”, żaglowcem będącym dumą i troską Akademii Morskiej w Gdyni.

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Na Wspólnej

Po wielu latach funkcjonowania uczonych i szkół wyższych w ramach dwóch resortów: Ministerstwa Edukacji Narodowej (przez pewien czas z dodatkiem „i Sportu”) oraz Komitetu Badań Naukowych, zamienionego później na Ministerstwo Nauki i Informatyzacji, w październiku ub.r. połączono resorty edukacji i nauki, tworząc Ministerstwo Edukacji i Nauki. Pisałem wówczas, że z całą pewnością lepsze jest połączenie w jednym resorcie nadzoru nad działalnością edukacyjną i badawczą niż łączenie w jednym ministerstwie nadzoru nad edukacją i sportem.

Obecnie na mocy rozporządzenia prezesa Rady Ministrów z dnia 5 maja zlikwidowano Ministerstwo Edukacji i Nauki i równocześnie utworzono Ministerstwo Edukacji Narodowej oraz Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Resortem edukacji kieruje Roman Giertych. Na czele resortu nauki i szkolnictwa wyższego stanął prof. Michał Seweryński. Wiceministrem w randze sekretarza stanu został prof. Stefan Jurga, a podsekretarzami stanu dr inż. Olaf Gajl i prof. Krzysztof Jan Kurzydłowski. Min. Jurga odpowiada w nowym resorcie za szkolnictwo wyższe, min. Gajl – za innowacyjność i współpracę nauki z gospodarką, a min. Kurzydłowski – za naukę w szerokim sensie, w tym za politykę naukową oraz finansowanie działalności statutowej jednostek badawczych. Szczegółowe informacje nt. zadań poszczególnych wiceministrów znajdują się na stronach internetowych MNiSW.

Obecnie badacze i jednostki, które ich zatrudniają, wszystkie swoje sprawy będą załatwiać w jednym ministerstwie i w jednym obiekcie – gmachu przy ul. Wspólnej 1/3. Do tego obiektu przenosi się z Al. Szucha dawny Departament Szkolnictwa Wyższego, obecnie noszący nazwę Departamentu Szkół Wyższych. Skład zarządu tego departamentu pozostał bez zmian. Dyrektorem jest Ewa Sieczek, a jej zastępcami: Teresa Bader i Józef Lepiech. Obowiązki dyrektora generalnego MNiSW pełni Andrzej Senczyszyn, wieloletni dyrektor generalny urzędu KBN.

VI Krajowy Zjazd Doktorantów

Powstała KRD

W dniach 5−6 maja w Politechnice Wrocławskiej odbył się VI Krajowy Zjazd Doktorantów, zorganizowany przez Radę Doktorantów PWr. przy współudziale doktorantów z Akademii Ekonomicznej we Wrocławiu. Na dwa dni do Wrocławia przyjechało ponad 80 osób z uczelni akademickich oraz placówek naukowych.

W pierwszym dniu obrad odbyły się dwa panele dyskusyjne. O statusie doktoranta, modelu kształcenia i ustawie Prawo o szkolnictwie wyższym doktoranci dyskutowali z zaproszonymi gośćmi: prof. Tadeuszem Lutym (przewodniczącym KRASP), prof. Jerzym Błażejowskim (przewodniczącym RGSW), prof. Jerzym Woźnickim (przewodniczącym FRP) oraz prof. Bogusławem Fiedorem (rektorem AE we Wrocławiu). Drugi panel dyskusyjny poświęcony był szeroko rozumianej karierze pozaakademickiej – zarówno doktoranta, jak i młodego doktora. Wzięli w nim udział m.in. Sławomir Najnigier, wiceprezydent Wrocławia, oraz przedstawiciele dolnośląskich jednostek odpowiadających za współpracę nauki z gospodarką i pośrednictwo w pozyskiwaniu grantów na badania naukowe.

Najistotniejsze wydarzenie zjazdu miało miejsce drugiego dnia. Doktoranci powołali do życia oraz wybrali pierwszą w historii Krajową Reprezentację Doktorantów. Zgodnie z ustawą Prawo o szkolnictwie wyższym KRD będzie m.in. wyrażała opinie i przedstawiała wnioski w sprawach dotyczących ogółu doktorantów, w tym opiniowała akty normatywne przedkładane jej przez ministra właściwego ds. szkolnictwa wyższego. Zgodnie ze statutem przyjętym uchwałą zjazdu, Zarząd KRD składa się z 7 pełnoprawnych członków wyłonionych drogą wyborów przez zjazd oraz 3 członków z głosem doradczym. Wśród nich są przedstawiciele doktorantów w Radzie Głównej Szkolnictwa Wyższego i przedstawiciel placówek naukowych (według ustawy, Krajowa Reprezentacja Doktorantów może być utworzona tylko przez przedstawicieli samorządów doktorantów w uczelniach). Przewodniczącym Zarządu został mgr Aleksander Anikowski z UMK. Krajowy Zjazd Doktorantów w drodze uchwały wyznaczył kierunki działania Zarządu na pierwszą kadencję: promowanie pozytywnego wizerunku doktoranta, wspieranie i monitorowanie powstających w uczelniach samorządów doktorantów, a przede wszystkim podjęcie działań w celu wydania kluczowych rozporządzeń ministra wynikających z nowej ustawy, uwzględniających postulaty środowiska doktorantów. Zarząd pierwszej kadencji KRD będzie musiał także zatroszczyć się o pozyskanie środków na swoją działalność. Niestety, ustawa nie przewiduje finansowania reprezentacji doktorantów z budżetu państwa tak, jak ma to miejsce w przypadku reprezentacji studentów – Parlamentu Studentów RP.

Skład Zarządu KRD: Aleksander Anikowski (UMK) – przewodniczący, Dominik Kowalski (UJ) – wiceprzewodniczący, Rafał Ruzik (PW) – wiceprzewodniczący, Iwona Kasprzyk−Młynarczyk (WAT), Marcin Lutyński (PŚ), Wojciech Pawlak (PŁ), Justyna Siarkowska (PSz.).

Członkami Zarządu z głosem doradczym zostali: Katarzyna Martowska (UKSW) – RGSW, Mateusz Molasy (PWr.) – RGSW.

Szczegółowe informacje na temat działalności KRD znajdują się na stronie internetowej www.krd.org.pl.

Aleksander Anikowski dla „Forum Akademickiego”

Cieszę się, że nasze środowisko wykorzystało szansę i zdołało zjednoczyć siły, by stworzyć organ zdolny występować w imieniu nas wszystkich. Czuję się zaszczycony faktem wyboru na przewodniczącego Zarządu Krajowej Reprezentacji Doktorantów i wdzięczny delegatom za okazane mi zaufanie. Jednym z istotnych elementów działalności KRD jest promowanie wizerunku doktoranta. Świadomość samego istnienia tej grupy, jej odrębności od studentów i pracowników uczelni oraz istotnej roli, jaką odgrywa w funkcjonowaniu szkół wyższych i ośrodków naukowych, umyka nie tylko społeczeństwu, lecz często także samym doktorantom.

Podczas zjazdu wielokrotnie podkreślałem, iż za najważniejsze dla naszego środowiska uważam sprawy jakości kształcenia. Sądzę, iż najlepszą drogą do osiągnięcia przez doktorantów realnego wpływu na tę kwestię jest udział w promowaniu i tworzeniu w Polsce systemu szkolnictwa wyższego opartego na założeniach Procesu Bolońskiego. Nie da się tego zrobić bez współpracy międzynarodowej. Dlatego nawiązałem już kontakty z doktorantami z krajów bałtyckich. Mam nadzieję na rychłe przystąpienie KRD do EURODOC – organizacji skupiającej stowarzyszenia i związki doktorantów z całej Europy.

Na koniec chciałbym poruszyć jeszcze jeden problem: przestrzegania naszych praw. Zdecydowana większość rektorów szkół wyższych traktuje nas bardzo życzliwie, rozumiejąc skomplikowaną sytuację doktorantów. Niestety, zdarzają się przypadki łamania prawa i występowania swoistych patologii w traktowaniu uczestników studiów III stopnia. W takich sprawach nie zawaham się zabierać głosu i publicznie ich piętnować... Będę się starał je rozwiązywać.

Pożegnanie

W Wielki Piątek zmarł red. Andrzej Markert, długoletni współpracownik działu informacji „Forum Akademickiego”. Red. Markert pracował przez wiele lat w redakcji naukowej Polskiej Agencji Prasowej.

Był znakomitym dziennikarzem naukowym, szczególnie interesował się problematyką archeologiczną, geologiczną i astronomiczną.

Redakcja

Uniwersytet Śląski w Katowicach

NBP wzbogaca uczelnie

12 kwietnia prof. Leszek Balcerowicz, prezes Narodowego Banku Polskiego, prof. Janusz Janeczek, rektor UŚ oraz wojewoda śląski Tomasz Pietrzykowski i prezydent Katowic Piotr Uszok podpisali list intencyjny o przekazaniu byłej siedziby NBP w Katowicach na potrzeby Uniwersytetu Śląskiego. Zgodnie z procedurą prawną, zarząd NBP zrzekł się wspomnianej nieruchomości na rzecz skarbu państwa, ze wskazaniem, że jego wolą jest darowanie jej UŚ. Formalnie przekazanie prawa własności może nastąpić za pośrednictwem władz miejskich.

Darowizna o wartości ok. 10 mln zł to zabytkowa nieruchomość przy ul. Bankowej 5 w Katowicach. Obiekt składa się z dwóch budynków. Pierwszy ma 100, a drugi 94 lata, ale oba są w bardzo dobrym stanie technicznym (po remoncie) i w bezpośrednim sąsiedztwie uniwersyteckiego kampusu. Budynki wniesiono na potrzeby banku. Obecnie nie spełniają surowych norm stawianych tego typu obiektom w Unii Europejskiej. Prezes NBP tego samego dnia przeciął wstęgę w nowo wybudowanej siedzibie NBP w Katowicach i zobowiązał się przekazać naukowcom niepotrzebne już bankowcom pomieszczenia. Sygnatariusze listu zobowiązali się do „podjęcia wszelkich koniecznych działań, których efektem będzie przejęcie przez UŚ wymienionej nieruchomości dla pożytku nauki i szkolnictwa wyższego w regionie śląskim”.

Rektor Janeczek uważa, że dawny bank to dobre miejsce na rektorat największej uczelni w województwie śląskim (ok. 3 tys. pracowników, 40 tys. studentów). Koszt adaptacji obiektu do nowych potrzeb może się zamknąć wydatkiem ok. 1−2 mln zł. Dar NBP pozwoli uniwersytetowi skomasować wreszcie w jednym miejscu rozproszoną dotychczas administrację oraz wszystkie służby podległe rektorowi (obecnie w czterech budynkach). Będą odpowiednie pomieszczenia na kancelarię tajną i dział spraw osobowych.

To nie pierwsza darowizna NBP na rzecz nauki polskiej. W ub.r. budynek od NBP otrzymała Akademia Ekonomiczna w Katowicach. W Toruniu cenny obiekt podarowano UMK.

Uniwersytet Szczeciński

Jubileusz WNP

Wydział Nauk Przyrodniczych jest jednym z siedmiu wydziałów Uniwersytetu Szczecińskiego. Został utworzony w 1985, a więc w tym samym roku co uniwersytet, funkcjonując początkowo pod nazwą Wydziału Biologii i Nauk o Morzu. Wydział obejmuje 14 katedr biologicznych, Instytut Nauk o Morzu, Instytut Kultury Fizycznej oraz Muzeum Geologiczne. Kadrę WNP tworzy 245 pracowników zatrudnionych na etatach naukowo−dydaktycznych, wśród nich 26 profesorów tytularnych, 20 profesorów USz. i doktorów habilitowanych, 87 doktorów, 72 magistrów oraz 40 pracowników naukowo−technicznych.

Wydział posiada uprawnienia do nadawania stopnia doktora w dyscyplinie biologia i geografia oraz doktora habilitowanego w dyscyplinie biologia. Od 2003 funkcjonują tam studia doktoranckie w zakresie nauk biologicznych. Od momentu powstania wydziału 19 osób obroniło prace habilitacyjne, 9 otrzymało tytuł profesora i prawie 60 osób uzyskało stopień doktora, w tym połowa dzięki uprawnieniom wydziału.

Pracownicy naukowo−dydaktyczni publikują rocznie kilkaset prac naukowych, z czego znaczna liczba ukazuje się w czasopismach z tzw. listy filadelfijskiej. W ciągu ostatnich pięciu lat liczba ta wzrosła trzykrotnie i osiągnęła wartość 49. W ciągu ostatnich 6 lat pracownicy otrzymali środki na realizację przeszło 40 grantów badawczych oraz 16 inwestycyjnych, łącznie na kwotę 5,5 mln zł. Ponadto prowadzono badania w ramach kilku Programów Ramowych Unii Europejskiej.

Wydział Nauk Przyrodniczych oferuje cztery kierunki studiów magisterskich: biologia, biotechnologia, geografia i wychowanie fizyczne. Ponadto studenci mogą kształcić się na jednym z czterech kierunków licencjackich: biotechnologia, ochrona środowiska, turystyka i rekreacja oraz zdrowie publiczne.

Wydział wykształcił ponad 4,5 tys. absolwentów, prawie 3 tys. osób otrzymało tytuł magistra, a przeszło 1,5 tys. dyplom licencjata. Obecnie na wydziale studiuje przeszło 3 tys. studentów.

Uniwersytet Jagielloński

Klinika papieru

W Bibliotece Jagiellońskiej pracuje pierwsza w Polsce i tej części Europy instalacja do masowego odkwaszania książek, a więc ratowania zbiorów, zwana Kliniką Papieru. Jej otwarciu towarzyszyła wystawa STOP papyrolizie! Przeciwdziałanie degradacji kwaśnego papieru w Bibliotece Jagiellońskiej. Ma to związek z wieloletnim programem rządowym Kwaśny papier.

Problem „kwaśnego papieru” jest zjawiskiem dotyczącym całości druków, rękopisów i archiwaliów, które powstawały w ciągu 150 lat, licząc od 1850 roku. W Polsce od kilku lat prowadzone są intensywne prace nad oceną stanu księgozbiorów (na Wydziale Chemii UJ powstało laboratorium do badań nad papierem), uruchomieniem sieci instalacji masowego odkwaszania papieru oraz liczne projekty badawcze związane z problemem „kwaśnego papieru”.

Największą trudność w zabezpieczeniu zbiorów utrwalonych na papierze sprawiają bowiem czynniki wewnętrzne, wynikające z dominującej przez 150 lat kwasowej technologii produkcji papieru, co powoduje z czasem jego kruszenie, oraz – w przypadku manuskryptów, które pisano atramentami żelazowo−galusowymi – tzw. korozja atramentowa.

W 2002 r. w Krakowie uruchomiono pierwsze w Polsce i jedno z kilku w świecie urządzenie do masowego odkwaszania dokumentów metodą Neschena. Od tego czasu Biblioteka Jagiellońska prowadzi odkwaszanie druków z własnych zasobów (nieoprawne czasopisma i prace naukowe, plakaty i druki ulotne), a od 2004 udostępnia tę usługę wszystkim zainteresowanym. W czerwcu 2005 w UJ dokonano wyboru technologii masowego odkwaszania książek i pozyskano technologię Bookkeeper (firmy Preservation Technologies L.P., USA). Technika ta od 1994 z powodzeniem jest stosowana do odkwaszania druków zwartych i archiwaliów największych instytucji amerykańskich (m.in. w Bibliotece Kongresu), a oddziały firmy działają w Holandii i Kanadzie.

W tym roku planuje się odkwaszenie ponad 400 tys. kart w przeliczeniu na format A4 metodą Neschena oraz ponad 30 ton materiałów metodą Bookkeepera. – Chcemy uratować nasze dziedzictwo zapisane w księgach – mówili podczas otwarcia wystawy profesorowie Krzysztof Zamorski i Zdzisław Pietrzyk, poprzedni i obecny dyrektor Biblioteki Jagiellońskiej.

Uniwersytet Marii Curie−Skłodowskiej

Wartości w geografii

W dniach 6−7 kwietnia w Instytucie Nauk o Ziemi UMCS odbyła się konferencja Wartości w geografii, zorganizowana przez Zakład Geografii Fizycznej i Paleogeografii. Jej celem było podjęcie, po raz pierwszy w tak szerokim aspekcie, dyskusji na temat wartości istotnych dla poznania i wiedzy geograficznej oraz zwrócenie uwagi geografów na problemy aksjologii badań naukowych, ich wyników i odpowiedzialności uczonych za efekty aplikacyjne badań. Konferencja zgromadziła naukowców i nauczycieli, którzy rozważali problem wartości geograficznych jako takich, a także wartości kulturotwórczych (poznawczych i aplikacyjnych), edukacyjnych, estetycznych i etycznych w geografii.

Podczas spotkania analizowano zagrożenia oraz szanse rozwoju poznania i wiedzy geograficznej. Zagrożenia wiążą się z warunkami ostrej konkurencji ze strony innych nauk, pewnej dezintegracji nauk geograficznych, rozszerzania się ich pola badawczego, a także głębokiej specjalizacji. Dużym problemem jest też brak promocji osiągnięć i wiedzy geograficznej, nieudolność marketingu geografii wśród społeczeństwa oraz marginalne zainteresowanie badaniami aplikacyjnymi w geografii, co wynika m.in. z braku uprawnień zawodowych geografów. Szanse opierają się na: dualizmie geografii jako nauki przyrodniczej i jednocześnie społecznej, stosowaniu podejścia całościowego do otaczającego nas świata (holizm) oraz na wartościach predykcyjnych geografii (prognozowanie przemian środowiska geograficznego).

Odkrywcza i świeża okazała się propozycja nowego podejścia w edukacji geograficznej i ekologicznej: formalizm edukacyjny, upodmiotowienie ucznia (personalizm) oraz podejście holistyczne w postrzeganiu, rozumieniu i wyjaśnianiu otaczającego nas świata. Geografia jako przedmiot szkolny znakomicie nadaje się do wychowania patriotycznego i obywatelskiego oraz do kształtowania tożsamości i poczucia więzi z małymi ojczyznami. W edukacyjnym wątku podkreślono niedocenianą często rolę dawnych szkół geograficznych i mistrzów, a także potrzebę budowania nowych szkół i zespołów naukowych dla umocnienia statusu poznawczego geografii.

Jeszcze nie całkiem uświadomioną wartością w geografii jest możliwość oceny niewymiernych, subiektywnych wartości krajobrazu: estetycznych, artystycznych i „zabytkowych”. Krajobraz może być traktowany również jako „dobro”, które wyznacza jego wartość etyczną. Dlatego rolą geografów jest zwrócenie uwagi na znaczenie etyki środowiskowej w kształtowaniu środowiska przyrodniczego oraz poczuwanie się do odpowiedzialności za jego zachowanie i ochronę.

Inspiracją do podjęcia takiej problematyki stały się prace teoretyczne i jubileusz 70−lecia prof. Józefa Wojtanowicza. Jest on orędownikiem programu „humanizacji geografii” poprzez włączenie do jej tradycyjnego przedmiotu badań również świata kultury człowieka, który jest przede wszystkim światem wartości. Uczony otrzymał medal „Zasłużony dla UMCS”.

PS Szczegółowy program konferencji znajduje się na stronie internetowej: http://www.loess.umcs.lublin.pl/wartosci.

Uniwersytet Warmińsko−Mazurski

Najlepszy, bo wymagający

Dr Andrzej Dawidowicz to najlepszy nauczyciel akademicki Uniwersytetu Warmińsko−Mazurskiego w 2005 r. W konkursie „Najlepszy Belfer” głosowało 14 tys. studentów. Do finałów zakwalifikowało się 14 osób reprezentujących wszystkie wydziały uczelni. Dr Dawidowicz z Wydziału Matematyki i Informatyki wykłada analizę matematyczną i programowanie strukturalne. Laureat był zdziwiony zarówno nominacją do konkursu, jak i zwycięstwem. – Zaskoczyło mnie to, bo jestem wymagającym wykładowcą – mówił po odebraniu nagrody. – Statuetka dopinguje mnie do tego, żeby jeszcze wyżej stawiać poprzeczkę i robić więcej prac kontrolnych!

Dr Dawidowicz uważa, że zyskał uznanie dzięki precyzyjnemu systemowi oceniania. Regulamin, który opracował, liczy... 9 stron. Studenci wiedzą, czego od nich wymaga. Wykłady stara się urozmaicać. Studenci mogą też korzystać z jego autorskich materiałów ze strony internetowej.

– Większość wybranych do finału to panowie. Zatem chyba głosowały przede wszystkim studentki – żartował prof. Józef Górniewicz, prorektor UWM.

Laureat otrzymał od rektora w nagrodę 4 tys. zł premii, a od organizatorów konkursu Radia UWM FM i Samorządu Studenckiego – weekend w hotelu „Anders” w Starych Jabłonkach. Nagrody od uczelni otrzymali też pozostali finaliści.

Politechnika Wrocławska

Analiza dorobku

W 2005 r. pracownicy naukowi PWr. opublikowali 3191 prac, co daje średnio 1,6 pozycji na 1 pracownika uczelni lub 2,7 pozycji na 1 autora. Nie wszyscy bowiem publikują. W 2005 r. publikowało 61 proc. pracowników naukowych. W 2004 – 66,5 proc., a na pracownika przypadały średnio 2 prace. Dane z lat 2001 i 2002 również mówią o 1,6 publikacji na pracownika, a odsetek publikujących kształtował się na poziomie 63,3 – 64,7 proc.

W roku 2005 na poszczególnych wydziałach publikowało od 32,6 do 81,4 proc. pracowników naukowych. Są jednak instytuty, w których wydają wszyscy pracownicy – np. w byłym Instytucie Technologii Organicznej i Tworzyw Sztucznych średnia liczba pozycji na uczonego wynosi 4,1 lub niewiele mniej, w Instytucie Informatyki Technicznej publikuje 92,9 proc. naukowców, w Instytucie Informatyki, Automatyki i Robotyki – 90 proc., a średnia liczba wydawnictw to 3,3 na osobę. Stosunkowo gorzej jest w dziedzinie podręczników, a jeszcze gorzej – skryptów (2 tytuły).

Cytowania to rzecz trudna do zestawienia ze względu na specyfikę poszczególnych kierunków, ale są tu prawdziwi potentaci. W roku 2004 potentatami w dziedzinie cytowań byli dr hab. Arkadiusz Wójs z Instytutu Fizyki Wydziału Podstawowych Problemów Techniki (138 cytowań) i prof. Paweł Kafarski z Wydziału Chemicznego (110 cytowań). Najlepsi w dziedzinie cytowań są pracownicy Wydziału Chemicznego. Publikacje prof. Kafarskiego cytowano już 1229 razy. Ale w czołówce są też: Barbara Lejczak (909), Jacek Młochowski (850), Ludwik Syper (785), Józef Oleksyszyn (677), Tadeusz Luty (654), W. Andrzej Sokalski (643) i Juliusz Sworakowski (601). Poza tą jednostką najczęściej cytowani są pracownicy Wydziału Podstawowych Problemów Techniki: Arkadiusz Wójs 933 i Lucjan Jacak 505.

Publikowana co roku Analiza dorobku naukowego pracowników Politechniki Wrocławskiej – dzieło pracowników Oddziału Dokumentacji BGiOINT PWr., zwane w uczelni „białą księgą” – cieszy się ogromnym zainteresowaniem naukowców. Zawiera dane o publikacjach wszelkiego typu (artykuły, monografie, materiały konferencyjne, skrypty, podręczniki etc.) i cytowaniach w ujęciu imiennym, wydziałowym, a także dla poszczególnych jednostek organizacyjnych.

Politechnika Łódzka

Jubileusz WOiZ

Jeden z najmłodszych wydziałów PŁ obchodzi 15. urodziny. Z tej okazji 22 kwietnia odbył się zjazd absolwentów – dotychczas WOiZ ukończyło ok. 5,5 tys. osób, w tym 1,7 tys. magistrów inżynierów; część z nich zrzeszona jest w „Klubie 266” – a 25 kwietnia panel dyskusyjny na temat podniesienia atrakcyjności absolwentów wydziału na rynku pracy. Odsłonięto też tablicę upamiętniającą powołanie WOiZ oraz nadano wydziałowej auli imię prof. Jerzego Rachwalskiego.

Wydział Organizacji i Zarządzania powstał w 1991 r., w oparciu o pracowników i wyposażenie Instytutu Organizacji i Zarządzania, który od 1976 funkcjonował w strukturze Wydziału Włókienniczego PŁ. W skład nowego wydziału weszły też: Instytut Ekonomiki i Organizacji Produkcji, działający na Wydziale Włókienniczym, Zespół Organizacji Produkcji, działający w ramach Instytutu Materiałoznawstwa i Technologii Metali Wydziału Mechanicznego oraz Zespół Ekonomii Politycznej, działający w ramach Instytutu Nauk Politycznych i Społecznych. Jednostki te funkcjonowały od pierwszych lat istnienia uczelni. Strukturę wydziału tworzą dziś Instytut Zarządzania oraz 7 katedr.

Obecnie na WOiZ studiuje 3616 studentów. Jednostka zatrudnia 140 pracowników, w tym 117 nauczycieli akademickich; 6 spośród nich to profesorowie tytularni, 12 – profesorowie PŁ, 2 – doktorzy habilitowani na stanowiskach adiunktów. Pracuje tam też 60 adiunktów z doktoratami oraz 39 asystentów i wykładowców. W 2005 byli oni autorami blisko 200 publikacji. Na wydziale realizowano w tym czasie 10 grantów.

Wydział ma uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora. Dotychczas wypromowano tam 30 doktorów nauk ekonomicznych.

Początkowo WOiZ był zlokalizowany w zabytkowym domu pofabrykanckim na ul. Piotrkowskiej 266 oraz w dwóch innych miejscach. Od trzech lat studenci i pracownicy korzystają z nowoczesnych pomieszczeń w odrestaurowanym Budynku Trzech Wydziałów („Lodex”) przy ul. Wólczańskiej 215.

Politechnika Gdańska, Erasmus Student Network

Integrational Sleepless Extreme

Erasmus Student Network jest organizacją studencką, która wspiera programy międzynarodowych wymian studenckich, zwłaszcza program Socrates/Erasmus. W bieżącym roku akademickim z programu Socrates/Erasmus skorzystało ok. 80 pracowników i 250 studentów PG. Obecnie w uczelni przebywa 54 studentów z zagranicy. Podczas konferencji Annual General Meeting – corocznego zjazdu członków organizacji studenckiej Erasmus Student Network – ESN Gdańsk został uznany za najlepszą sekcję 2005 roku. Tytuł najlepszej sekcji otrzymuje najbardziej aktywna jednostka, która działa efektywnie na poziomie lokalnym, krajowym oraz międzynarodowym. ESN Gdańsk został zauważony na arenie europejskiej dzięki realizacji licznych projektów.

W tym roku gdańska sekcja po raz kolejny podjęła się przygotowania i realizacji Integration Sleepless Extreme. ISE ma na celu integrację erasmusów (zagranicznych studentów przebywających w polskich uczelniach w ramach programu Erasmus) oraz promocję Gdańska w tym gronie. Zadaniem projektu jest także zapoznanie jego uczestników z najciekawszymi zakątkami Trójmiasta w interesujący i niezapomniany sposób. Integration Sleepless Extreme, które odbyło się w dniach 12−14 maja przyciągnęło na Wybrzeże ok. 100 żądnych wrażeń osób. Na trzy dni i dwie noce bez chwili wytchnienia Trójmiasto zamieniło się w centrum integracji zagranicznych studentów z programu Socrates/Erasmus oraz członków polskich sekcji ESN.

Program imprezy obejmował: zwiedzanie Gdańska, Gdyni i Sopotu połączone z rejsem po Motławie, zabawy sportowe (paintball, zorbing, zjazdy na linie, kłady, aqua park), imprezy integracyjne. Trzy dni szybko upłynęły. Studentom pozostały miłe wspomnienia i nowe przyjaźnie. Większość uczestników już odlicza dni do następnego Integration Sleepless Extreme.

Wyższa Szkoła Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie

Konkurencyjność nowych członków

W dniach 28−29 kwietnia w Zamku Łańcuckim odbyło się II Międzynarodowe Forum Ekonomiczne Competitiveness of „New Europe”, zorganizowane przez Wyższą Szkołę Informatyki i Zarządzania w Rzeszowie. Obrady dotyczyły problemów, z jakimi borykają się członkowie Unii Europejskiej, ze szczególnym uwzględnieniem państw, które 1 maja 2004 weszły w struktury Wspólnot Europejskich. Przedmiotem wiodącym było pojęcie konkurencyjności gospodarek New Member States. Prof. Matija Rojec z Uniwersytetu w Lubljanie zaprezentował podstawy teoretyczne handlu zagranicznego oraz czynnika konkurencyjności, podkreślił wzrost ekspansji eksportowej nowo przyjętych państw, jako istotnej cechy procesu integracji z Unią Europejską. Prof. Anna Wziątek−Kubiak z PAN skupiła się na jakościowych zmianach, jakie zaszły w eksporcie Czech, Węgier i Polski w ostatnich latach. Dr Beata Javorcik z Banku Światowego wraz z prof. Bartłomiejem Kamińskim z Maryland University mówili o metodach przyciągania zagranicznych inwestycji bezpośrednich i maksymalizacji korzyści z nich płynących. Skupili się na transferze technologii, ich wpływu na sektor usług, a także na efektach „rozlewania się” (spillover) wiedzy. Podkreślali rolę korporacji wielonarodowych w kreowaniu inwestycji bezpośrednich i w rezultacie w dążeniu do poprawy konkurencyjności. Dr Judith Hamar z KOPINT Research Institute w Budapeszcie przedstawiła studium przypadku węgierskiego przemysłu lekkiego, akcentując słabe zainteresowanie polityki przemysłowej problemami przedsiębiorstw należących do tej gałęzi przemysłu. Prof. Wojciech Bieńkowski ze Szkoły Głównej Handlowej w Warszawie mówił o sposobach pomiaru konkurencyjności. Prof. Lashlo Csaba z Central European University w Budapeszcie analizował wagę położenia geograficznego i zagranicznych inwestycji bezpośrednich jako czynników konkurencyjności.

Politechnika Opolska

Nowy wydział

Od 1 kwietnia w strukturze Politechniki Opolskiej pojawił się Wydział Edukacji Technicznej i Informatycznej. Nowa jednostka powołana została uchwałą Senatu PO, podjętą na wniosek międzywydziałowego Instytutu Matematyki, Fizyki i Chemii. W chwili obecnej strukturę nowego wydziału tworzą Instytut Matematyki, Fizyki i Chemii oraz funkcjonujące w nim zakłady: Fizyki, Chemii, Matematyki i Zastosowań Informatyki, Techniki. Na wydziale zatrudnionych jest 57 osób, wśród których jest 11 samodzielnych pracowników naukowych, 24 doktorów oraz 11 asystentów.

Na kierunku edukacja techniczna i informatyczna studiuje aktualnie 315 studentów. Dotychczas kierunek ten ukończył jeden rocznik – 38 osób. Wszyscy absolwenci otrzymują uprawnienia do nauczania w szkołach techniki oraz informatyki. Studenci mają do wyboru trzy specjalności: gospodarka energią elektryczną, informatyczne systemy zarządzania oraz inżynieria środowiska pracy. Nowy wydział prowadzi kształcenie w sześciu różnych budynkach i tylko jeden z nich, najmniejszy, pozostaje w pełni do dyspozycji jednostki. WETiI jest szóstym wydziałem PO.

Politechnika Wrocławska

Czy nasze pieniądze są bezpieczne?

Prof. Mirosław Kutyłowski z Instytutu Matematyki i Informatyki PWr., wraz ze swoimi współpracownikami: Filipem Zagórskim i Zbigniewem Gołębiewskim, wykryli lukę w protokole SSL, który jest standardowo stosowany w celu zapewnienia poufności informacji oraz uwierzytelnienia użytkownika podczas korzystania z wielu usług oferowanych przez Internet, m.in. usług bankowości elektronicznej. Uczeni z PWr. niezwłocznie poinformowali o zagrożeniu organy odpowiedzialne za bezpieczeństwo (Departament Bezpieczeństwa Teleinformatycznego ABW), przedstawicieli sektora bankowego oraz producentów oprogramowania. Ta sama grupa badaczy zaproponowała drobną modyfikację SSL, która uodpornia ten popularny protokół na atak kleptograficzny. Ulepszenie protokołu SSL zaproponowane w PWr. nie powoduje niezgodności z istniejącym standardem – przeglądarka z „uodpornionym” protokołem SSL będzie mogła być stosowana bez konieczności wprowadzania jakichkolwiek zmian po stronie serwera banku. Co więcej, instytucja może sprawdzić, czy jej klient korzysta z ulepszonej wersji protokołu.

Wykryty przez specjalistów z PWr. błąd protokołu umożliwia przeprowadzenie ataku kleptograficznego przez odkrycie zaszyfrowanych informacji bez łamania algorytmów kryptograficznych, na których opiera się SSL. Atakujący osiąga swój cel wprowadzając drobną zmianę w działaniu programu, który korzysta z protokołu SSL – może być to np. program pocztowy czy przeglądarka internetowa. Modyfikacji w funkcjonującym systemie może dokonać wirus komputerowy, ale już sam program może zawierać w sobie odpowiednią modyfikację („ukryte drzwi”) wprowadzoną podczas jego tworzenia. Atak powiedzie się także, gdy zainstalowana zostanie odpowiednia „wtyczka” do naszej przeglądarki internetowej czy programu pocztowego.

Zmieniony program z punktu widzenia użytkownika będzie działał dokładnie tak samo, jak poprzednio, tzn. nie będzie przesyłał żadnych dodatkowych danych, a komunikacja będzie wyglądała dokładnie tak, jak w przypadku zwykłego SSL. Użytkownik ma niewielkie szanse wykryć taką modyfikację programu, nawet gdy dysponuje jego kodami. Wykryć atak można wyłącznie na drodze bardzo szczegółowej inspekcji kodu, co jest niezwykle trudne.

Prof. Kutyłowski wykazał, że techniki kleptograficzne zagrażają wielu protokołom kryptograficznym. Poza protokołami SSL/TSL atak taki można skutecznie przeprowadzić na szeroko stosowany protokół SSH, służący bezpiecznemu logowaniu się. Zespół uczonych z PWr. pokazał także, że podobne techniki mogą być łatwo wykorzystywane przeciw niemal wszystkim protokołom wyborów elektronicznych, z którymi wiązano nadzieję na implementację przy obsłudze rzeczywistych procedur wyborczych. Dzięki atakom kleptograficznym można nie tylko sprawdzić, kto jak głosował, ale nierzadko wpłynąć na wynik wyborów lub je zdyskredytować. Grupa przygotowuje obecnie opracowanie na temat podobnych zagrożeń w przypadku aukcji elektronicznych.

XII Wrocławskie Targi Książki Naukowej

Najpiękniejsza książka i stoisko

W dniach 22−25 marca odbyły się XII Wrocławskie Targi Książki Naukowej. Jest to jedna z najstarszych (po warszawskiej ATENIE) branżowych imprez wydawców akademickich. Jest też jedyną, oprócz ATENY, branżową imprezą targową, która wypracowała własny konkurs – na najtrafniejszą szatę edytorską książki akademickiej.

Podczas otwarcia targów ogłoszono wyniki konkursu. Nagrodę główną – Puchar Ministra Edukacji i Nauki – otrzymało Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego za książkę Pawła Banasia Orbis pictus. Świat dawnej karty pocztowej (projekt typograficzny Eugeniusz Smoliński). W kategorii książki popularnonaukowej nagrodzono Wydawnictwo ARKADY za książkę Ewy Micke−Broniarek Malarstwo polskie. Realizm, naturalizm (projekt i opracowanie graficzne Maciej Buszewicz). W kategorii nauk technicznych nagrodę przyznano Oficynie Wydawniczej Politechniki Wrocławskiej za książkę Sylwestra Kobielaka Współczesne betonowe budowle ochronne. Wybrane zagadnienia projektowania. W kategorii nauk humanistycznych – Wydawnictwu Uniwersytetu Warszawskiego za książkę Mowa i moc obrazów (projekt graficzny Marka Sobczyka). W kategorii nauk ścisłych nagrodzono Wydawnictwa Naukowo−Techniczne za Bionikę Ewarysta Tkacza i Przemysława Borysa (projekt okładki i strony tytułowej Paweł G. Rubaszewski). Oprócz nagród przyznano wyróżnienia: Wydawnictwu Sejmowemu za książkę Marka Wredego Sejm i dawna Rzeczpospolita. Momenty dziejowe (opr. graficzne Zdzisław Byczek), Oficynie Wydawniczej PWr. za książkę Jacka Suchodolskiego Architektura schronisk górskich w Sudetach, Wyd. UWr. za książkę Władysława Wrzeszcza Interfejsy i sterowanie komputerowe w chemii. Ćwiczenia laboratoryjne (projekt okładki Agnieszka Gębicka), Wyd. A w Poznaniu za książkę Andrzeja Bereszyńskiego i Sylwii Tomaszewskiej Zwierzęta a zabobony (opr. graf. Jacek Grześkowiak), Wyd. Uniwersytetu Śląskiego za książkę Danuty Opackiej−Walasek Chwile i eony. Obrazy czasu w polskiej poezji drugiej połowy XX wieku (proj. okł. i stron działowych Zenon Dyrszka), Krajowemu Ośrodkowi Badań i Dokumentacji Zabytków za książkę Marty Michałowskiej Leksykon włókiennictwa (proj. okł. i opr. graf. Magda Adamska).

Tradycyjnie już na tych targach odbył się konkurs na najciekawszy wystrój stoiska. Dyplom dyrektora Radia Wrocław otrzymało stoisko Wydawnictwa Akademii Rolniczej we Wrocławiu (na fot.), udekorowane dwoma miłymi, zielonymi kaczątkami (choć jedno mogło być gąską).

W tym roku w WTKN wzięło udział 55 wydawców, w znacznej mierze ze szkół wyższych. Imprezie towarzyszyły m.in. sesja na temat reprografii, spotkania wydawców, seminarium o druku książek naukowych, spotkania z autorami, prezentacja możliwości publikowania płatnych treści w Internecie.