Wedug „Indeksu”, pisma Uniwersytetu Opolskiego (nr 5−6/2006), dziesiciolecie 1994−2004 byo okresem „atwizny” dla wszystkich szk wyszych w Polsce. Rynek przetransformowanej gospodarki domaga si coraz lepiej wyksztaconych pracownikw, a rosnca stopa bezrobocia oznaczaa, e najlepsze widoki na zatrudnienie miay osoby legitymujce si tytuem magistra. Ponadto pojawi si wy demograficzny. Poda usug edukacyjnych nie nadaa za popytem. W rezultacie uczelnie mogy narzuca wasne warunki potencjalnym studentom pod wzgldem organizacji studiw, jakoci wiadczonych usug oraz najprzerniejszych opat. Studenci praktycznie nie mieli wyboru, jak tylko zgodzi si na wszystko, by uzyska upragniony papier.
Sytuacja zmienia si diametralnie, gdy Polska wchodzia do Unii. Wy nieodwoalnie si zakoczy i po raz pierwszy od upadku komunizmu poda na rynku usug edukacyjnych bya wiksza ni popyt. Co wicej, przy obecnym bezrobociu zdobycie wyksztacenia nie gwarantuje ju zatrudnienia. Pracodawcy wol przyjmowa do pracy osoby z dyplomem renomowanych uczelni. W 2005 r. wesza w ycie nowa ustawa o szkolnictwie wyszym, wedug ktrej UO nie spenia zapisw o statusie uniwersytetu. W okresie przejciowym dano mu czas na uporanie si z brakami do 2008 roku. Jeli nie podoa, bdzie musia zadowoli si tytuem uniwersytetu humanistycznego. Gwnym problemem jest kwestia finansowa.
Autor artykuu sugeruje, by przyjrze si rozwizaniom brytyjskim, gdzie, nie rezygnujc z publicznego charakteru szk wyszych, „zachca si” kapita prywatny do inwestowania w uczelnie. Uwaa si, e sytuacj optymaln jest taka, w ktrej dotacja z budetu pastwa nie pokrywa wicej ni 1/3 budetu uczelni. W innym wypadku trudno mwi o jakiejkolwiek autonomii uniwersytetw, ktra jest zupen uud w przypadku polskich uczelni publicznych. Inwestycje zewntrzne mona uzyska np. poprzez wspprac z firmami zajmujcymi si przemysowymi wdroeniami wynalazkw wypracowanych na gruncie nauk cisych i technicznych. Mona te kontraktowa bloki usug dla specyficznych duych odbiorcw. W przypadku UO mogyby to by jednostki wojskowe stacjonujce na Opolszczynie, a obsugujce misje w Iraku czy Afganistanie.
Autorowi wydaje si wrcz nieprzyzwoite, e na kwarta kadego roku uczelnia zamiera w bezczynnoci, chocia nadal ponosi koszty administracji, utrzymania budynku itp. W Wielkiej Brytanii uniwersytety pracuj cay czas. W wakacje np., po rekrutacji, odbywaj si uzupeniajce kursy letnie dla studentw i osb z zewntrz, prestiowe midzynarodowe szkoy letnie i warsztaty dla naukowcw.
W „Wiadomociach Akademickich” (nr 23/2006) moemy przeczyta relacj z I Sympozjum Studiw Doktoranckich Wydziau Lekarskiego Collegium Medicum Uniwersytetu Mikoaja Kopernika w Bydgoszczy. Sympozjum byo skierowane do uczestnikw ostatniego roku studiw doktoranckich i miao stanowi forum, na ktrym doktoranci mogli przedstawi wyniki kilkuletniej pracy naukowej i podda je krytycznej ocenie kolegw, opiekunw doktoranckich oraz czonkw Komisji ds. Studiw Doktoranckich.
Mimo e uczestnictwo nie byo obligatoryjne, zgosili si niemal wszyscy doktoranci IV roku, czyli ponad 50 osb. Wane byo przestrzeganie regu czasowych. Kady doktorant mia jedynie 7 minut na przedstawienie tematu swojej pracy doktorskiej i 3 minuty na dyskusj. Problematyka abstraktw bya zrnicowana, od ambitnych i nowatorskich po mao skomplikowane analizy retrospektywne. Rwnie poziom zaawansowania prac by rny, od praktycznie gotowych, z kompletnymi wynikami i wnioskami, po prace ograniczajce si do wstpu, celw i nielicznych dowiadcze. Tak due zrnicowanie poziomu wynikao nie tylko z winy doktorantw, ale w wikszoci z opieszaoci opiekunw naukowych, ktrzy nie powicili wystarczajcej uwagi, nie suyli rad i pomoc w tak wanym okresie rozwoju kariery naukowej modych ludzi.
Centralny kana chiskiej telewizji China Central Television (CCTV), ktry prezentuje regularne reportae z cyklu „Najlepsze uczelnie wiata”, chce rwnie, jako jedn z zacniejszych, przedstawi Politechnik Wrocawsk (obok Uniwersytetu Warszawskiego i Prywatnej Wyszej Szkoy Psychologii w Warszawie). Twrcy deklaruj, e maj 2 mld widzw. Z przewidzianych 130 odcinkw powstao ju 80. Kady z 30−minutowych reportay ma prezentowa uczelnie jako potencjalne miejsce studiw dla milionw chiskich maturzystw.
Ekipa CCTV zawitaa ju do Wrocawia, o czym donosi „Pryzmat” (nr 206−207/2006), pismo Politechniki Wrocawskiej. Pawe Czuma, rzecznik PWr., twierdzi, e wsppraca z chisk ekip do atwej nie naleaa. Politechnika, oprcz uczelni, chciaa pokaza Rynek, Wrocaw by night, kluby studenckie, sportowe, Akademickie Radio Luz, TV Styk czy Chr PWr. Pomys ten nie odpowiada jednak oczekiwaniom chiskich goci. Rola politechniki sprowadzia si zatem do czynnoci usugowych. Speniano wszystkie yczenia reysera chiskiej TV, ktry do czsto odwoywa ustalone terminy i plany, przedua zdjcia, zmienia koncepcj pracy. Nie da si ukry, e PWr. mimo wszystko na tym filmie bardzo zaleao. Jeli reporta zachci modych Chiczykw do rozpoczcia studiw we Wrocawiu, bdzie to wielki sukces, wart kilkudniowego powicenia i rozdranienia.
Nowy numer kwartalnika „Ethos” (nr 75/2006) powicony zosta tematowi edukacji. Obok dziaw dotyczcych filozoficznej perspektywy wychowania i dylematw reformy edukacji znajdujemy blok tekstw o uczeniu mylenia krytycznego. Otwiera go oglny esej Romana Doktra, bdcy wezwaniem do obrony rozumu, mylenia samodzielnego, twrczego, indywidualnego. Autor nie rozrnia ani nie definiuje rodzajw mylenia.
Bardzo interesujc koncepcj warunkw, w jakich moliwe jest krytyczne mylenie uczniw, przedstawia Andrea Folkierska. Pyta o sens wyraenia „mylenie krytyczne”. Pisze o krytyce pozbawionej autorefleksji, ktrej celem nie jest porozumienie z inn myl, lecz zdemaskowanie jej domniemanej faszywoci. Zadaniem edukacji jest wprowadzanie w wiat, a nie uczenie sztuki ycia. Trzeba wytworzy w uczniach wi ze wiatem, ksztatowa odpowiedzialno za dalsze jego trwanie, uczy krytycznego osdu nowoci. Tak pojawia si dystans do zastanej postaci wiata, moliwy dziki zwrceniu si ku tradycji. Wysiek rozumienia tekstw tradycji ksztatuje postaw otwart na to, co inne. Czytaniu tych tekstw towarzyszy musi poszukiwanie pyta, na ktre one odpowiadaj, przekroczenie kontekstu historycznego, by uchwyci myl skierowan do nas dzisiaj. Wspczesna szkoa – pisze Folkierska – preferuje edukacj jako rodek do osignicia yciowej pomylnoci, produkuje ludzi dobrze zsocjalizowanych, przygotowanych do roli konsumentw, nie majcych krytycznego dystansu do dzisiejszej cywilizacji. Dopki system szkolny nie zostanie oddzielony od rynku pracy, od ekonomicznego wymiaru ludzkiego ycia, zwizanego z zaspokajaniem yciowych potrzeb, dopty mylenie krytyczne uczniw, dziki ktremu kady z nich moe przejawia si w swojej indywidualnoci, zastpowane bdzie przyswajaniem informacji i uczeniem si rozwizywania testw, co praktycznie sprowadza do zera rzeczywiste rnice midzy uczniami – konkluduje autorka.
O peni mylenia krytycznego, osiganej wwczas, gdy zachowuje ono jedno z wiar, pisze Pawe Kawalec. Pokazuje specyficzne rozumienie krytycyzmu, kwestionujcego przekonania pozbawione podstaw racjonalnych i empirycznych. Tym samym wic nauka mylenia krytycznego zostaje wczona w mentalno pozytywistyczn, ktra ludzk racjonalno zamyka w obrbie dowiadczenia zmysowego. Autor postuluje krytycyzm uwiadamiajcy ograniczenia naszego mylenia i wyznaczajcy granice moliwoci poznania otaczajcego nas wiata za pomoc samego mylenia.
(fig)
Ostatni zeszyt procznika „Nauka i Szkolnictwo Wysze” (2/28/2006) otwiera artyku Krzysztofa Lei Uniwersytet tradycyjny – przedsibiorczy – oparty na wiedzy. Autor przedstawia ewolucj wspczesnych uczelni, dokonujc si na drodze wyznaczonej przez hasa zawarte w tytule artykuu. Po przedstawieniu rysu historycznego oraz koncepcji Burtona Clarka, ktra miaa wpyw na kierunek rozwoju uniwersytetw amerykaskich, autor opisuje cechy wspczesnego uniwersytetu opartego na wiedzy. Celem jest zbudowanie „modelu uczelni o strukturze niehierarchicznej i samoorganizujcej si, ktry bdzie wsppracowa ze struktur hierarchiczn”.
Przykad szkolnictwa wyszego USA omawia Radosaw Rybkowski. Chodzi o zwizek midzy uniwersyteckim wyksztaceniem oglnym a wymaganiami gospodarki. Autor pokazuje ewolucj edukacji amerykaskiej, ktra dostosowuje si do wymaga rynku pracy. W niektrych uniwersytetach wymaga si od wszystkich studentw zaliczenia kursu matematyki, informatyki, statystyki, argumentowania i pisania na poziomie akademickim, kursw humanistycznych czy nauk spoecznych. Na przykadzie szeciu uczelni amerykaskich autor pokazuje tendencj do rozlegego ksztacenia akademickiego, wykraczajcego znacznie poza zakres studiowanej specjalnoci. Szeroka wiedza, biego w analizowaniu i rozwizywaniu problemw, umiejtno pracy w zespole i zdolno do cigego uczenia si uatwiaj modym Amerykanom sprostanie wymaganiom pracodawcw.
O ignorowaniu napicia midzy „wartociami etycznymi i intelektualnymi, charakterystycznymi dla tradycyjnego modelu uniwersytetu, a wartociami ekonomicznymi i technologicznymi, cechujcymi model uniwersytetu przedsibiorczego” pisze Kamila Biay. Promocyjno−reklamowy dyskurs akademicki – poprzez wysiek woony w konstrukcj nowej tosamoci stylizowanej na tosamoci przedsibiorstwa (...) – moe si przyczynia do upadku autorytetu uniwersytetu, jego niepodwaalnego statusu, a take do kryzysu tosamoci uczonego – uwaa autorka. Instytucjonalny konformizm, ktry chce si osign w uniwersytecie przedsibiorczym ladem wielkich korporacji – pisze – przypomina w istocie spopularyzowan amerykask wersj darwinizmu, polegajc na przeyciu najlepiej przystosowanych.
Pytanie o aktualno tradycyjnego modelu uniwersytetu stworzonego przez Wilhelma von Humboldta stawia Karol Sauerland. Autor omawia prusk reform szkolnictwa przeprowadzon przez Humboldta w cigu 16 miesicy sprawowania przez niego urzdu ministra kultury i edukacji. Nastpnie przechodzi do polskiej wspczesnoci, propagujc dewiz: uczy tego, na czym si znamy, czym zajmujemy si naukowo. Opowiada o wprowadzeniu wykadw monograficznych zamiast kursowych na germanistyce w Warszawie i Toruniu, o seminariach – podstawie wszelkich studiw humanistycznych – ktre ucz kultury debaty, szukania argumentw, ksztac czowieka zadajcego pytania sobie i innym, a nie maszynk do zakuwania i zapominania. Autor pisze o koniecznoci wprowadzenia wielokierunkowoci studiw. Szans widzi w Procesie Boloskim, gdy drugi stopie studiw przypomina w duym stopniu model Humboldtowski.
(fig)