Z informacji prasowych, z pyta, czy nasza uczelnia jeszcze istnieje, stawianych w rnych rodowiskach akademickich, wynika stan dezorientacji co do losw tej, powaanej dotychczas, wojskowej politechniki. Do zoenia niniejszych wyjanie skonia mnie ostatecznie lektura opinii Piotra Kieraciskiego Cywile w armii, zamieszczonej w lutowym numerze „Forum Akademickiego”. Stwierdzenie, e „WAT i AMW przyjy spor liczb studentw cywilnych, natomiast ograniczyy liczb studiujcych wojskowych”, a take szereg innych wnioskw, to wanie dowody niepenego zrozumienia, skd si wzi „cay ten ambaras” (cyt. za P.K.) wok tworzenia Uniwersytetu Obrony Narodowej i protestw spoecznoci WAT przeciw jej likwidacji.
Wypowied red. Kieraciskiego staa si dla mnie przysowiow kropl, ktra przelaa czar goryczy powodowanej celowym lub (jak zapewne w przytoczonym przypadku) niewiadomym faszowaniem rzeczywistoci, a wic zoonych losw WAT w ostatnim 13−leciu. Szereg wypowiedzi byego ministra obrony i artykuw prasowych wskazywao w ostatnich miesicach na potrzeb „przywracania uczelni wojskowych wojsku” (R. Sikorski) lub „odbijania uczelni wojskowych” (np. „Polska Zbrojna” nr 3/2007). W sposb demagogiczny tworzono uzasadnienie pomysu na wchonicie WAT przez planowany Uniwersytet Obrony Narodowej.
Aby zrozumie genez obecnej sytuacji, trzeba si cofn do roku 1994, kiedy to pod naporem Sztabu Generalnego, ktrego Inspektorat Logistyki by jednostk nadrzdn wobec WAT, nastpia czciowa restrukturyzacja uczelni. Liczb wydziaw zmniejszono z 6 do 5, czc Wydzia Inynierii Ldowej i Geodezji z Wydziaem Chemii i Fizyki Technicznej w Wydzia Inynierii, Chemii i Fizyki Technicznej. Motorem zmian byo planowane zmniejszenie zapotrzebowania MON na absolwentw WAT. W redukowanej liczebnie armii pojawiy si nawet pierwsze trudnoci ze znalezieniem etatw dla wszystkich koczcych wwczas studia. Wtedy te niektrzy, niepewni swych dalszych losw podporucznicy, zwaszcza elektronicy i informatycy, dawali si „wykupywa” przez cywilne firmy i zdejmowali mundury (byli wwczas zobowizani zwrci MON cz kosztw ksztacenia). Kierownictwo WAT, z rektorem gen. dyw. prof. Wodarczykiem, podjo starania o zachowanie „stanu posiadania”, a wic uchronienie przed redukcj wysoko kwalifikowanej kadry i zaplecza technicznego. Nie bya to jednak walka (m.in. gorce i trudne dyskusje z szefem Sztabu Generalnego gen. Wileckim i jego wsppracownikami) o utrzymanie miejsc pracy w nierentownym przedsibiorstwie. Byo to dziaanie powodowane wiadomoci potrzeby ocalenia ogromnej wartoci spoecznej, niezaprzepaszczenia dorobku 45 lat cikiej pracy kilku pokole i efektw wysokich nakadw inwestycyjnych.
Jak nieatwa bya obrona stanowiska kierownictwa WAT, a take utrzymanie poziomu niektrych dyskusji, niech wiadczy kuriozalny wrcz przykad kontrargumentu, jakim jeden z generaw wysokiego szczebla Sztabu Generalnego prbowa zbi starania rektora o nielikwidowanie Instytutu Chemii i Obrony Przeciwchemicznej jako realizujcego badania naukowe na wiatowym poziomie, m.in. w dziedzinie ciekych krysztaw, ale take potrzebne dla wojska i dla gospodarki prace z zakresu ochrony rodowiska (diagnoza skaenia i sposb rekultywacji terenw zniszczonych przez jednostki radzieckie): „To co, wy bdziecie szambami si zajmowa?” Uczu, jakich doznawaem suchajc takich wypowiedzi jako uczestnik dyskusji, nie bd tu opisywa. Udao si nam ostatecznie zapobiec wikszym, ni si zanosio, stratom spoecznym.
Zgodnie z zapowiedzi, stopniowo, z roku na rok, malay wyznaczane przez SG limity naboru do WAT (z blisko 900 do 0). Nim limit sign poziomu zerowego (2001) nadszed rok 1997. Speniajc specyficzne potrzeby kadrowe armii, wprowadzilimy (reaktywowalimy) studia dwustopniowe. Zmieni si nam te przeoony. Zosta nim minister ON z ogniwem porednim w postaci Departamentu Kadr i Szkolnictwa Wojskowego. Wwczas byo te ju dla nas cakowicie jasne, e posiadany potencja kadrowy (naukowo−dydaktyczny i administracyjno−techniczny) przerasta potrzeby warunkowane liczb ksztaconych w WAT podchorych i oficerw. Jako wczesny prorektor ds. dydaktycznych podjem si, wraz z podlegym mi pionem funkcjonalnym, nowego i niezwykle trudnego (wskutek konserwatywnej postawy MON) zadania wprowadzenia do naszej uczelni studiw dla osb cywilnych. Organizujc pocztkowo tylko komercyjne formy edukacyjne (rne kursy i studia podyplomowe), uzupenialimy malejce z roku na rok rodki budetowe z MON, by utrzyma zakres i poziom ksztacenia oraz prac badawczych.
W cigu kilku lat MON zmniejszyo dotacj dla WAT ponad 3−krotnie. Dziki usilnym staraniom uzyskalimy zgod MENiS na uruchomienie studiw cywilnych niestacjonarnych, a od roku 2000 take stacjonarnych. W pierwszym naborze na studia dzienne przyjlimy 500 studentw. Limit ten stopniowo wzrasta, ale dotacja z cywilnego ministerstwa bya i pozostaa do dzi bardzo skromna. Obecnie studentw cywilnych jest ok. 6 tys., a wojskowych ok. 140 (efekt ubiegorocznego, pierwszego po kilku latach naboru).
Dziki dydaktyce komercyjnej, licznym pracom badawczym, dziaalnoci gospodarczej oraz bardzo oszczdnej konsumpcji rodkw WAT istnieje i ma si coraz lepiej, mimo e na historii ostatnich lat cieniem pooyy si problemy finansowe, ktrych prawdopodobne rda zostay opisane w rozdziale 10 „Raportu z weryfikacji WSI”.
Warto zaznaczy, e w caym kilkuletnim okresie transformacji WAT nikt w sferach rzdowych, zwaszcza w MON, ale te i w MENS, nie wznis si ponad resortowy interes i nie uczyni nic, by zapobiec moliwoci stopniowej likwidacji WAT. MON wprawdzie pod naporem uczelni zaakceptowao jej wojskowo−cywilny charakter, ale nie przejawiao wikszego zainteresowania tym, e czna dotacja budetowa z MON i MENiS (obecnie MNiSW) nie pokrywa nawet poowy potrzeb finansowych uczelni (wspomniane czci dotacji z obu ministerstw maj si jak 3:1, co wynika z tego, e WAT jest zarazem jednostk wojskow z zadaniami mobilizacyjnymi).
Chc zdecydowanie raz jeszcze podkreli, e to nie WAT pomniejszaa swoj rol w resorcie ON. O tym decydowa jej przeoony. Jak wykazaem, MON ograniczyo przed kilku laty edukacyjn wi z WAT, zlecajc zarazem – wrcz demonstracyjnie – cz ksztacenia magisterskiego podchorych szk oficerskich politechnikom cywilnym w Warszawie i Wrocawiu. Byy to dziaania w naszej ocenie absurdalne.
W minionym 10−leciu WAT ogromnym wysikiem, w sytuacji powanego niedoinwestowania, podja szereg nowych zada dydaktycznych, rozwijaa badania i utrzymaa wysok pozycj wrd krajowych uczelni technicznych.
Przed trzema miesicami odyy w MON (zostay upublicznione) zamiary utworzenia UON. Odyy ze zdwojon si, bo weszy w ycie kolejne przepisy ustawy Prawo o szkolnictwie wyszym, w myl ktrych spord uczelni wojskowych chyba tylko WAT moe zachowa status uczelni akademickiej. Projekt ustawy o utworzeniu UON, rwnoznacznym z likwidacj m.in. WAT, zosta przygotowany w popiechu i na poziomie enujco niskim. Tworzeniu projektu towarzyszyy rne wypowiedzi, zwaszcza prasowe, pomysodawcw i osb odpowiedzialnych za czynnoci przygotowawcze, z ktrych mona byo wnioskowa, jak dalece MON oderwao si od wasnego wyszego szkolnictwa technicznego. Kreujc uczelni zlokalizowan by moe poza Warszaw, w ktrej ma dominowa ksztacenie w zakresie bezpieczestwa pastwa, a WAT ma przyj wymiar instytutu, lekceway si fakt, e WAT to nie tylko jednostka podlega MON, lecz przede wszystkim dobro spoeczne, a wic liczna kadra specjalistw wysokiej klasy i niezwykle cenna infrastruktura techniczna, czsto unikatowe w skali wiatowej, ale zarazem absolutnie niemobilne laboratoria badawcze. Szereg aspektw planowanego potraktowania potencjau WAT nosi znamiona sabotau wobec nauk technicznych w Polsce, poskutkuje bowiem zniszczeniem wanego elementu krajowego zaplecza badawczego.
Taki pogld wyraaj ci, ktrzy WAT i jej losy postrzegaj w kategoriach dobra narodowego, a nie resortowego folwarku. Pozostaje mie nadziej, e ten sposb oceny przyjm posowie i senatorowie RP.
Reakcj na mj tekst dotyczcy reformy wyszego szkolnictwa wojskowego s artykuy profesorw Wojskowej Akademii Technicznej. Znakomicie przedstawiaj one sytuacj WAT i szkolnictwa wojskowego. Oby wicej takich tekstw. Badania prowadzone w uczelniach wojskowych s ze wszech miar warte upowszechniania. Mam jednak wraenie, e Autorzy posdzili mnie o niedocenianie WAT czy nawet prb szkodzenia tej uczelni. To nieporozumienie, by moe wywoane emocjami zwizanymi z reform szkolnictwa wojskowego. Napisaem jedynie, e minister obrony narodowej – przede wszystkim on – ma prawo decydowa, jak powinno wyglda wysze szkolnictwo wojskowe. Nie oceniam przy tym kompetencji adnego z ministrw obrony. Protesty wobec podjtej ostatnio prby reformy szkolnictwa wojskowego kwestionoway prawo ministra obrony narodowej do decyzji o ksztacie tej grupy uczelni, wskazujc na autonomi, interesy zatrudnionych naukowcw i studentw cywilnych, ktrzy jakoby mieliby by w wyniku reformy pokrzywdzeni (nic w projekcie ustawy na to nie wskazuje).
Pewne zarzuty domagaj si jednak wyjanienia. Sformuowanie „ograniczay” jest rzeczywicie niefortunne. Naleao napisa: „liczba studentw wojskowych zmniejszaa si”. I to jedynie miaem na myli. Uwaam, e autonomia uczelni nie jest absolutna, to tylko pewne ustalenie, konsensus spoeczny i musi by podporzdkowana wanym celom pastwa, zwaszcza obronnoci. Nie zgadzam si z prof. Trbiskim („FA” 3/07), e byoby marnotrawstwem utrzymywa due grono uczonych pracujcych dla wojska, ktrzy by nie ksztacili studentw. Ot opaca si i jest konieczne. Obronno to jedno z najwaniejszych zada pastwa i warta jest niemal kadych pienidzy. Oczywicie, jeli mona t kadr wykorzysta do ksztacenia studentw, naley to zrobi.
Pozwol sobie na jeszcze jedn uwag. Czytaem o pomysach, by pilotw wojskowych ksztaci za granic. Uwaam to za totalne nieporozumienie. Musimy mie w kraju moliwo ksztacenia pilotw wojskowych: fachowcw, sprzt i uczelni, ktra to robi na najwyszym poziomie. Podobnie jest z innymi specjalistycznymi subami wojskowymi, jak czno i ochrona elektroniczna terytorium kraju czy marynarka wojenna.