Potrzeba opracowania Kodeksu wynika ze spostrzeenia, e dotychczas opublikowane dokumenty na temat dobrych obyczajw i praktyk w rodowisku akademickim dotycz przede wszystkim zachowa nauczycieli akademickich oraz innych pracownikw zatrudnionych w uczelniach. Tymczasem kluczowe znaczenie dla waciwego funkcjonowania szkoy wyszej maj przede wszystkim jednoosobowe i kolegialne organy decyzyjne: rektor i senat oraz – we waciwym sobie zakresie – dziekani i rady wydziaw, dyrektorzy i rady poszczeglnych instytutw itd. To wanie sposb ich dziaania w istotnej mierze kreuje kultur instytucjonaln i etos akademicki, pozytywnie oddziaujc na otoczenie i decydujc o prestiu spoecznym uczelni.
Przesanki te doprowadziy do podjcia przez Fundacj Rektorw Polskich inicjatywy opracowania nowego dokumentu dotyczcego dobrych obyczajw w rodowisku akademickim, zawierajcego jednake przede wszystkim postulaty odnoszce si do dziaania organw jednoosobowych i kolegialnych uczelni. Inicjatywa ta zyskaa poparcie KRASP, co znalazo wyraz w uchwale Zgromadzenia Plenarnego z maja 2005 r. Wstpny projekt Kodeksu, przygotowany przez zesp pracujcy pod kierownictwem ks. prof. Andrzeja Szostka, sta si przedmiotem publicznej debaty wrd rektorw oraz w uczelniach i – po uwzgldnieniu wynikw tej debaty – przedstawiony Zgromadzeniu Plenarnemu KRASP. 26 kwietnia br. Zgromadzenie przyjo ostateczny tekst Kodeksu.
Brak tu miejsca na szczegowe omwienie tego dokumentu. Chciabym wic jedynie zasygnalizowa niektre kwestie w nim poruszone oraz zachci wszystkich do zapoznania si z jego treci – tekst Kodeksu jest udostpniony na witrynie internetowej KRASP.
Kodeks formuuje zbir 10 zasad fundamentalnych, odnoszcych si do funkcjonowania uczelni. S to: zasada suby publicznej, zasada bezstronnoci w sprawach publicznych, zasada legalizmu, zasada autonomii i odpowiedzialnoci, zasada podziau i rwnowagi wadzy w uczelni, zasada kreatywnoci, zasada przejrzystoci, zasada subsydiarnoci, zasada poszanowania godnoci i tolerancji oraz zasada uniwersalizmu bada i ksztacenia. Zasady te stanowi podstaw do sformuowania postulatw odnoszcych si do praktycznych aspektw dziaalnoci rektora i senatu, ktre – przez analogi – maj take zastosowanie do jednoosobowych i kolegialnych cia w jednostkach uczelni.
Kodeks zwraca przede wszystkim uwag na waciwe rozumienie i respektowanie podziau kompetencji i zasad wsppracy pomidzy rektorem a senatem. Czytamy w nim m.in.: Do senatu (…) naley okrelanie zaoe, kierunkw i wytycznych dla rad wydziaw, a take wyraanie zgody w zasadniczych sprawach dotyczcych uczelni (…), do rektora natomiast nale wszelkie dziaania wykonawcze. Senat nie powinien wic przejmowa kompetencji rektora, on za nie powinien przerzuca na senat odpowiedzialnoci za decyzje nalece do rektora, nawet w trybie wniosku o sformuowanie opinii przez senat, ktra to opinia mogaby by traktowana jako wica rektora. Z drugiej strony podstaw dziaania rektora winny by zawsze uchwalone przez senat kierunki dziaania uczelni, a take zasady i tryb postpowania odnoszce si do podejmowania decyzji przez organy jednoosobowe (…). Pamita jednak naley, e stanowisko rektora wymaga nie tylko zarzdzania, kierowania i reprezentowania uczelni, ale – by moe w jeszcze wikszym stopniu – przewodzenia swemu rodowisku uczelnianemu. W tym sensie rektor jest stranikiem etosu spoecznoci akademickiej (…).
Wobec czekajcych nas ju niedugo wyborw wadz akademickich na nastpn kadencj, szczeglnego znaczenia nabieraj sformuowane w Kodeksie postulaty dotyczce prowadzenia kampanii wyborczej oraz przebiegu wyborw. Dobrze byoby, aby postulaty te stay si powszechn praktyk obowizujc w naszych uczelniach.
Opublikowanie Kodeksu umoliwia podjcie przez uczelnie dyskusji nad jego treci, ktrej wynikiem mogyby by deklaracje senatw o jego penym lub czciowym przyjciu. Kodeks postuluje, aby w uczelni, ktra przyja go w caoci lub w czci, senat powoa odpowiedni komisj, ktrej zadaniem byaby kontrola zgodnoci z nim dziaa wadz uczelni, lub te powierzy te zadania ju dziaajcej komisji o waciwych uprawnieniach. Planujemy utworzenie na witrynie internetowej KRASP specjalnej strony, gdzie bd zamieszczane informacje o decyzjach uczelni w sprawach zwizanych z Kodeksem. Przewidujemy ponadto, e Prezydium KRASP powoa Komitet Dobrych Praktyk Uczelni Akademickich, ktry bdzie rozpatrywa wnioski zarwno w sprawie ulepszenia tekstu Kodeksu, jak i w sprawach jego naruszania.
Planujemy rwnie przetumaczenie Kodeksu na jzyk angielski i rozpowszechnienie go w midzynarodowym rodowisku akademickim. W szczeglnoci przewidujemy, e egzemplarze Kodeksu zostan wrczone uczestnikom Konferencji EUA, ktra odbdzie si we Wrocawiu w padzierniku br.