Na spotkaniu z przedstawicielami KUL w roku 1979 w Czstochowie Jan Pawe II powiedzia, i uniwersytet „jest po to, eby czowiek, ktry do niego przychodzi, ktry ma swj wasny rozum (...) i pewien zasb dowiadczenia yciowego, i pewne skrzyda ukryte w gowie i w sercu, eby nauczy si myle sam. Uniwersytet jest po to, eby wyzwoli ten potencja umysowy i potencja duchowy czowieka, eby pomg w jego wyzwoleniu si. Ale to wyzwolenie jest aktem wasnym, aktem osobowym czowieka. Oczywicie we wsplnocie. (...) Ot w tym wszystkim (...) staje si jasne, e uniwersytet wtedy spenia swj wasny cel, jeeli w okrelonej wsplnocie ludzi za pomoc rodkw o charakterze naukowo−twrczym, naukowo−badawczym prowadzi do tego, e si rozwija czowiek, e si wyzwala jego potencja duchowy, wszechstronny: myli, woli, serca, formacja caego czowieka. (...) Droga uniwersytetu, droga spoeczestwa ludzkiego, droga narodu i droga ludzkoci to jest droga do wyzwalania czowieczestwa, tego wielkiego potencjau ducha ludzkiego, umysu, woli, serca. (...) Ot jeeli to wszystko (...) mamy przed oczyma, to wwczas rozumiemy, dlaczego uniwersytet, przynajmniej uniwersytet europejski, uniwersytet w pewnym sensie nowoytny, ma swoj genealogi wspln z Kocioem. Bo w pewnym sensie o to samo chodzi i Kocioowi, i uniwersytetowi. (...) Celem uniwersytetu jest wiedza, jest mdro. Celem Kocioa jest zbawienie, jest Ewangelia, jest porzdek mioci, porzdek nadprzyrodzony. Te dwa porzdki doskonale rozrnia w. Tomasz. One si (...) nie utosamiaj, one si dopeniaj”.
Nie przywoywabym tych sw, gdyby nie wydarzenie, ktrego byem zdumionym wiadkiem. A dotyczyo ono kierowniczej roli... Szefa Katedry. Ogosi on mianowicie, e bdzie sprawdza prace zwracajc uwag na dwa kryteria: zgodno z polsk racj stanu i zgodno z ortodoksj Kocioa katolickiego. Przy czym nie chodzi tu tylko o prace przez niego „prowadzone”, ale take prace – magisterskie i doktorskie – ktrymi kieruj inni pracownicy naukowi katedry, w tym samodzielni. Gdybym tego nie sysza, nie uwierzybym. Tym bardziej e w adnym wypadku nie chodzi tu o prace teologiczne, gdzie drugie z przywoanych kryteriw miaoby jaki sens, gdyby Szef Katedry by w tej dziedzinie profesjonalist (nie jest). Od dawna nie byem tak zdumiony, gdy za mego wiadomego ycia z niczym podobnym – nawet w „marksistowskim” czasie – si nie spotkaem.
Zdumienie moje jeszcze wzroso, gdy Szef Katedry, tym razem w roli recenzenta pracy magisterskiej, zaproponowa (wpisujc to do formularza recenzyjnego) pozytywn ocen „warunkow”. Warunkiem byo... wniesienie sugerowanych przez niego zmian w treci pracy, co zreszt okazao si niemoliwe ze wzgldw formalnych, gdy na szczcie obecnie dokonuje si dokumentacji elektronicznej przed obron, w momencie zaakceptowania pracy przez promotora. Ostatecznie praca zostaa przeze, ale z zastrzeeniami wniesionymi pisemnie do protokou egzaminu, oceniona pozytywnie. Po obronie wieo upieczony magister skomentowa rzecz jednoznacznie: „Czuem si, jakby mi kto kaza dopisywa cytat z Lenina czy zoy hod rewolucji”.
Ludzie w tej sytuacji unikaj konfliktw, to w kocu od Szefa Katedry zaley ich zatrudnienie. Gorzej, e temu terrorowi poddaj si te samodzielni pracownicy naukowi – wszak prace, ktrymi kieruj, nale do ich dorobku i kompromisy w tej dziedzinie s czym niezwykle niebezpiecznym i w gruncie rzeczy demoralizujcym. Gdy si dowiedziaem, e przedkadaj, na jego danie, Szefowi Katedry konspekty prowadzonych przez siebie prac doktorskich i e od jego akceptacji zaley, czy praca w ogle bdzie pisana, rce mi opady. Rwnie jego rzucona publicznie uwaga, i student jest „za gupi”, by napisa standardow – cho owszem, powicon draliwym kwestiom konfliktw narodowociowych – prac magistersk, wydaa mi si wyrazem arogancji i zasuguje co najmniej na nagan.
Poniewa jestem czowiekiem do naiwnym, postanowiem sprawdzi kompetencje i dorobek naukowy Szefa Katedry, co w czasach wyszukiwarek komputerowych i coraz liczniejszych baz danych jest cho czciowo moliwe. W tym wypadku danych uzyskaem tyle, co kot napaka. Jakie prace redakcyjne, owszem, Szef Katedry ma w swoim dorobku. Habilitacj uzyska lat temu kilkanacie, ale od tego czasu rozwija si, delikatnie rzecz ujmujc, niespiesznie. C, by moe takie dane s mylce i trzeba by sign do bardziej zasobnych rde. Na razie jednak odnosz wraenie, e osoba, o ktrej mowa, swoje frustracje i poczucie niedowartociowania rekompensuje sobie wzmacnianiem krgosupa ideologicznego i zaspokajaniem potrzeby wadzy. Tym samym wsplnota, ktr zarzdza, poddana jest presji owej ideologii, co zdaje si niewiele mie wsplnego z celami istnienia uniwersytetu, o ktrych mowa w wystpieniu papiea. Wrcz przeciwnie – owe cele unicestwia. Obawiam si, e w naszych uczelniach ludzi tego pokroju i tego rodzaju praktyki mona spotka stosunkowo czsto. Mierni, ale obdarzeni wadz, wydaj si bezkarni. To, i obniaj poziom nauczania, cenzuruj cudze prace, nikogo nie wzrusza – tym bardziej e zainteresowani na og po prostu boj si te sprawy publicznie porusza. Jak z czym takim walczy?