Prof. Jerzego Wonickiego nikomu w rodowisku akademickim przedstawia nie trzeba. Dziekan, a nastpnie rektor Politechniki Warszawskiej, przewodniczcy Konferencji Rektorw Polskich Uczelni Technicznych, przewodniczcy Konferencji Rektorw Akademickich Szk Polskich, honorowy przewodniczcy tej organizacji, szef zespou, ktry przygotowa projekt ustawy Prawo o szkolnictwie wyszym, urzdujcy prezes Fundacji Rektorw Polskich – to tylko niektre z wielu piastowanych przez niego wysokich i zaszczytnych funkcji. Poza tym autor lub animator trudnych do policzenia inicjatyw. Obecny wszdzie tam, gdzie rozwaa si sprawy szkolnictwa wyszego. Zabierajcy gos w orodkach duych i maych, na konferencjach i sympozjach, w kraju i za granic. Imponujcy energi. Zadziwiajcy wszechstronnoci zainteresowa i… organizacj czasu. Jeli okrelenie czowiek−instytucja bywa czasem naduywane, to z pewnoci nie w tym przypadku.
Wcale nieatwo powiedzie, zwaszcza po uwanej lekturze, czym jest omawiana ksika? Formalnie – w zgodzie z tytuem – rodzajem monografii powiconej zagadnieniom zwizanym z funkcjonowaniem uczelni w Polsce, Europie i na wiecie. Opracowaniem – dodajmy – gromadzcym kapitalny materia faktograficzny: od rozmaitych treci historycznych i aksjologicznych po techniczne, prawne, ekonomiczne oraz proceduralne detale i aspekty funkcjonowania uczelni. Niektre fragmenty ksiki Autor publikowa ju wczeniej. Niektre z nich przerobi specjalnie na jej potrzeby. Wiele tu materiau nowego, wiele publikacji rde (z fotokopiami listw wcznie). Obok siebie spotykamy tu rne treci. Mamy wic – z jednej strony – niemal historyczny wykad genezy obowizujcego prawa o szkolnictwie wyszym (z dokumentacj obrazujc toczone wtedy boje i rozmaite zwroty sytuacji). Z drugiej – rozmaite erudycyjne wywody o stanie nauki i szkolnictwa w Polsce i na wiecie. Jak ono jest zorganizowane u nas, jak gdzie indziej. Gdzie tkwi nasze rzeczywiste, a gdzie urojone saboci, z czego moemy by dumni, a co naleaoby jak najszybciej zmieni. Publicystyczne tezy przeplataj si tu z wykresami, bilansami, a do tego wszystkiego dochodz jeszcze – dyskretnie wplecione – wtki osobiste, fragmenty nie tylko naukowej biografii (cho chtnie bym tu co nieco dorzuci) i zaskakujce zdanie podsumowujce cae ycie umieszczone w sowie kocowym ksiki. Ludzie rzadko pisz o szczciu, ktre jest ich udziaem. Podobne wyznanie wyszo kiedy spod pira jednego z najwikszych polskich historykw, prawnikw i politykw, profesora UJ Michaa Bobrzyskiego. Oglda si wtedy za siebie, a okazao si, e jest w poowie drogi. Kto zna Profesora Wonickiego, atwo stwierdzi, jak – niezalenie od ciaru gatunkowego materii – osobiste jest to dzieo.
Formalnie biorc, ksika skada si z szeciu czci, wstpu, sowa kocowego, bibliografii i piciu zacznikw. Dedykowana „przyjacioom w rektorstwie”, moe z pewnoci stanowi podrcznik czy poradnik dla aktualnie penicych t zaszczytn funkcj, a take prorektorw, dziekanw, prodziekanw i wszystkich na akademickim urzdzie. Znajdziemy tam wnikliwe komentarze do obowizujcych przepisw, rozmaite ich objanienia, rady, jak w danym razie postpi, czego „si trzyma”, a take gotowe zestawienia potrzebnych kademu zainteresowanemu danych czy kodeksy dobrych praktyk. Do tego jeszcze refleksje nad kierowaniem i zarzdzaniem uczelni (Wonicki kilkakrotnie susznie podkrela, e to cakiem co innego), nad rozmaitymi scenariuszami rozwoju szkolnictwa wyszego w Polsce, nad jakoci ksztacenia w warunkach przejcia od ksztacenia elitarnego do masowego, nad nowymi instrumentami wadzy (np. rad publiczn szkoy wyszej), nad rezerwami rekrutacyjnymi (szczeglnie polecam rektorom uczelni publicznych i niepublicznych!!!) i przyczynami takiego, a nie innego miejsca danego kraju w midzynarodowych rankingach. Wonicki ma odwag mwi o niektrych naszych kompleksach, o skonnoci do mylenia defensywnego, prokuratorskiego, do atwego popadania w pesymizm. Sam jest entuzjast tego, co robi. Jego ksika w podstawowej warstwie jest jednym wielkim, rzadko raczej spotykanym, manifestem optymizmu. yjemy w piknych czasach. Polska ma si dobrze, jak rzadko kiedy w historii. Szkolnictwo wysze ma przed sob olniewajce perspektywy. Nie przegapmy tej szansy. Bdmy odwani.
Na wizj Wonickiego skadaj si w najwyszym stopniu wanie owe rozproszone nieraz refleksje powicone rozmaitym aspektom szkolnictwa wyszego. Wonicki jest, z jednej strony, silnie przywizany do uniwersyteckiej tradycji europejskiej, z drugiej gotw byby zaadaptowa niektre rozwizania amerykaskie. Dostojn przeszo stara si godzi z przyszoci i gdzie tylko to moliwe redukuje wszelkie skrajnoci (uczelnia przedsibiorcza, to nie to samo, co przedsibiorstwo uczelniane – pisze w pewnym miejscu i, dla mnie przynajmniej, jest to jedna z najwaniejszych myli tej ksiki). Wielokrotnie pisze o konwergencji obu sektorw szkolnictwa w Polsce. Zalety i wady widzi po obu stronach.
Dzieu swemu Profesor Jerzy Wonicki da wzniose motto: Uniwersytet wspczesny: witynia wiedzy i centrum doskonaoci. Jedni w tych sowach dostrzeg patos. Inni – a wrd nich piszcy te sowa – przede wszystkim ide i filozofi kompromisu. Nic, moim zdaniem, lepiej (i zwilej!!!) ni to motto nie opisuje wizji Autora. Nic lepiej ni kompromis nie wyraa jego pogldw.
Zachcam do lektury.