W dniach 24−25 stycznia Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyszego zorganizowao konferencj Nowe finansowanie, wiksza dostpno, lepsza jako, dotyczc reformy systemu zarzdzania i finansowania nauki i szkolnictwa wyszego. W spotkaniu wziy udzia wadze resortu z minister Barbar Kudryck na czele, a take przedstawiciele RGSW, PKA, konferencji rektorw, Rady Nauki, PAN, PAU, zwizkw zawodowych, reprezentacji doktorantw, studentw oraz organizacji pracodawcw.
W stanowisku, jakie przedstawiem w imieniu KRZaSP na temat przyszoci tego sektora szkolnictwa, wskazaem kierunki dalszego rozwoju oraz towarzyszce mu zagroenia.
Istotnym tematem jest nowelizacja ustawy Prawo o szkolnictwie wyszym, ktra od pocztku wywoywaa wiele kontrowersji. Przyszed czas, by zmieni niektre jej przepisy. Odpowiedzi na to zapotrzebowanie sta si projekt nowelizacji ustawy przygotowany przez KRZaSP we wrzeniu 2006 i przekazany ministrowi NiSW. Projekt mia na celu doprecyzowanie wzbudzajcych wtpliwoci przepisw oraz usunicie niepotrzebnych powtrze, a take dostosowanie niektrych rozwiza ustawy do caoci porzdku prawnego, zapewnienie jej spjnoci i przejrzystoci.
Propozycje zmian w projekcie KRZaSP dotycz: 1) zrwnania statusu prawnego wszystkich szk wyszych – publicznych i niepublicznych – w zakresie konstytucyjnie gwarantowanej swobody nauczania; 2) poszerzenia zakresu ustawowej autonomii niepublicznych szk wyszych (szczeglnie w sprawach wewntrznego ustroju uczelni oraz stosunkw pracowniczych); 3) ograniczenia niektrych kompetencji ministra waciwego do spraw szkolnictwa wyszego, z zachowaniem istoty obecnego systemu nadzoru administracyjnego nad dziaalnoci uczelni; 4) szeroko pojtej racjonalizacji wielu przyjtych w ustawie rozwiza i instytucji prawnych.
Naley rwnie mie na uwadze problemy, z jakimi zmierz si uczelnie w najbliszym czasie, w gwnej mierze powodowane przez ni demograficzny i odpyw modziey za granic. W rozwijajcym si spoeczestwie pojawi si take czynniki zwikszajce popyt na edukacj, m.in.: rosncy wskanik skolaryzacji, rozwj ksztacenia ustawicznego, moliwo czenia si uczelni. Niewtpliwie konieczne bdzie wyrane sformuowanie celw, zada, a wic strategii rozwoju na najblisze lata.
Wanym elementem bdzie elastyczno uczelni. Podstaw polityki edukacyjnej pastwa, a take poszczeglnych uczelni winno stanowi powizanie ksztacenia z wymogami rynku pracy. Szczeglna szansa rysuje si przed uczelniami o charakterze biznesowym i technicznym. Warunkiem ich przetrwania moe sta si cilejsze powizanie ze rodowiskiem gospodarczym czy przemysowym. Realizacj i efektem tej wsppracy jest przede wszystkim ksztacenie ustawiczne, ktrego wpyw w przyszoci bdzie prawdopodobnie decydowa o profesjonalizmie kadr w naszej gospodarce.
Spadek liczby kandydatw nie jest na razie bardzo drastyczny, ale w perspektywie kilku lat moe doprowadzi do likwidacji mniejszych uczelni. Istnieje jednak moliwo ich czenia w zwizki czy federacje, co mogoby zapewni bardziej konkurencyjn ofert, a take zwikszy si przebicia promocyjnego, umoliwiajc powstawanie silnych orodkw, mogcych skutecznie konkurowa take na paszczynie midzynarodowej. Fuzje uczelni mog te doprowadzi do wzmocnienia potencjau dydaktycznego i naukowego uczelni oraz lepszego wykorzystania posiadanych rodkw.
Innym istotnym czynnikiem jest rosncy wskanik skolaryzacji. Liczne s przyczyny, ktre ten wzrost utrudniaj. W obszarze planowanych dziaa brakuje przede wszystkim gwarancji dofinansowania opat wnoszonych przez studentw studiw stacjonarnych w uczelniach niepublicznych. Mamy nadziej, e zapowiadane przez ministerstwo plany wprowadzenia bonu edukacyjnego doczekaj si realizacji.
Dziki globalizacji edukacja na poziomie wyszym i badania zaczynaj mie wymiar oglnowiatowy. Zalet tego jest podnoszenie jakoci ksztacenia oraz regulacje umoliwiajce uznawanie wyksztacenia (dyplomw) i nabytych kwalifikacji. Zagroeniem moe by jednak konkurencja ze strony Zachodu. Potrzebna jest ujednolicona polityka pastwa. Pozyskiwanie studentw z zagranicy moe stanowi antidotum na ni demograficzny, a take wany instrument budowania prestiu pastwa. Aby to osign, konieczna bdzie skoordynowana i dugofalowa promocja polskich uczelni za granic. Istnieje take potrzeba przygotowania uczelni, w tym przede wszystkim uruchomienia studiw w jzyku angielskim. Nie sposb w tym miejscu nie podnie postulatu penego dostosowania studiw do zasad procesu boloskiego w aspekcie trzystopniowego modelu ksztacenia. Obecna regulacja ustawowa, rezerwujca moliwo prowadzenia studiw doktoranckich wycznie dla podstawowych jednostek organizacyjnych uczelni posiadajcych uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora habilitowanego lub co najmniej dwa uprawnienia do nadawania stopnia naukowego doktora, stanowi wypaczenie idei upowszechnienia studiw III stopnia i chroni monopol wybranych szk wyszych na prowadzenie tego rodzaju studiw.
Na koniec naley podkreli znaczenie dalszych stara nad podniesieniem jakoci ksztacenia, wprowadzaniem Krajowej Struktury Kwalifikacji oraz skuteczniejszymi dziaaniami w zakresie zwalczania wszelkich patologii dotykajcych szkolnictwo wysze.