„Sownik geograficzny Krlestwa Polskiego i innych krajw sowiaskich” jest jednym z najtrwalszych pomnikw kultury polskiej XIX w. Jego twrcy, chudzi entuzjaci, opierajc si, niczym Wikipedia, na sieci korespondentw, opublikowali w latach 1880−95 (nie liczc dodatkw) 14 opasych tomw, ktre ma dzi kada szanujca si biblioteka. No, zazwyczaj nie w oryginale, ale w postaci reprintu wydanego przez Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe w 1975 r. „Sownik” opisuje p Europy i wywouje zdumienie ssiadw, ktrzy nie mog si nadziwi, e ich miejscowo bywa w polskiej ksice opisana dokadniej ni w jakiejkolwiek innej. Nie wiemy, czy promowanie „Sownika” wrd Ukraicw lub Rumunw jest polityczne, ale ja bym tam sprbowa, zwaszcza e rzecz zostaa tak ostronie zatytuowana. No i teraz mamy czasy cyfrowe, wic maa promocja robi si sama, a dua – za pdarmo.
Imponujca edycja elektroniczna tego sownika zostaa wykonana wzorowo w obrbie DIR – Domeny Internetowych Repozytoriw Wiedzy, przedsiwzicia Interdyscyplinarnego Centrum Modelowania Matematycznego i Komputerowego Uniwersytetu Warszawskiego. Digitalizacj wykonaa Biblioteka Uniwersytecka w Warszawie. Mona go przeszukiwa penotekstowo, wprowadzajc dowolne sowo z tekstu. Czy kto o tym wie? Czy PT Nauczycielstwo dostao wypiekw? O „Sowniku” mwio si od dawna, ale raczej w nawizaniu do wersji na CD−ROM, wydanej lata temu przez ZETO Tarnw w koprodukcji z Miejsk Bibliotek Publiczn im. Juliusza Sowackiego. O ile wiemy, biblioteki nie polubiy kupowania pudeek i to wydanie nie zrobio kariery.
Ale penotekstowa edycja internetowa DIR nie jest, jak si okazuje, jedyn. W Internecie (a jake, przez Google) atwo znale amatorski informator emitowany z Toronto, ktry odsya do dwch innych edycji: na serwerze Wydziau Matematyki, Mechaniki i Informatyki Uniwersytetu Warszawskiego w Maopolskiej Bibliotece Cyfrowej.
Pierwsza jest eksperymentalna, trudno czytelna, przeprowadzona do celw badawczych, ale bez wskazania na instytucj finansujc badania. Firmuj j autorzy, wydzia najwyraniej uyczy serwera. Dwie wersje penotekstowe na jeden uniwersytet, pogratulowa. Edycja MBC jest prawdopodobnie oparta na „starych” krkach ZETO i nie daje si przeszukiwa penotekstowo, bo te MBC, reprezentujca Wrota Maopolski, jest typow seryjn bibliotek cyfrow, opart na bezkrytycznie wdroonym oprogramowaniu dLibra, ktre za chwil zobaczymy w kadym przedszkolu. Wrd partnerskich bibliotek WBC jest Tarnw, jest i Wojewdzka Biblioteka Publiczna w Krakowie, ktra ma reprint „Sownika geograficznego” i zarejestrowaa go w swoim katalogu. O tym natomiast, by wprowadzi do katalogu opis dokumentu elektronicznego lub przynajmniej zrobi link od opisu reprintu do opisu we wasnej bibliotece cyfrowej nikt nie pomyla. No, taka jest wiadomo katalogujcych.
Ale w wielu miejscach bywa ona wysza ni w WBP, a opisu maopolskiej edycji cyfrowej i tak nigdzie nie znajdziemy. Osoba identyfikujca rne wydania drukowane w Narodowym Uniwersalnym Katalogu Centralnym NUKAT (wanie wkroczy w szsty rok dziaalnoci!) dojdzie zapewne do wniosku, e wersji cyfrowej nie ma. Bo jeli NUKAT nie zna takiego opisu, to znaczy, e ksiki z DIR nie skatalogowaa adna z jego bibliotek czonkowskich. Rygorystyczne przepisy przyjte przez Centrum NUKAT – jak rozumiemy, dla ochrony i katalogu, i centrum przed zalewem rozmaitej wartoci materiaw z Internetu – uniemoliwiaj bibliotekom udostpnienie tego „uwolnionego” dziea swoim uytkownikom poprzez skatalogowanie dokumentu elektronicznego. ICM nie jest bowiem ani bibliotek, ani jej nie prowadzi. W ten sposb uytkownicy „Sownika” trac moliwo zdalnej penetracji tekstu, stwarzanej przez DIR−ICM, no i w pewnym stopniu przez Maopolsk Bibliotek Cyfrow, a internetowa edycja traci najszerszy i najdogodniejszy kana obiegu, przez jaki mogaby wej do kultury wiatowej.
Ale i tak wchodzi. Biblioteki polskie oddaj to pole bibliotekom zagranicznym. Do penotekstowej wersji elektronicznej „Sownika” linkuje Hollis, wsplny katalog bibliotek Uniwersytetu Harvarda. Jak wynika z katalogu, uczelnia ma tylko mikrofilm, ktry posuy do zrobienia wersji cyfrowej, ta jednak nie jest dostpna poza uniwersytetem. Wykonaa j, zgadlicie Pastwo, firma Google, inwestujca krocie w zachowanie kultury krajw sowiaskich i nie tylko. Sprawdzamy – nie, Google Book Search jeszcze tego nie ma. Przy opisach „Sownika geograficznego” tam zawartych internetowy uytkownik nie znajdzie obiecujcego sygnau full view. Moe tak si zdarzy, e te dwa sowa znajd si tam lada dzie. Wwczas nastpny ruch bdzie nalea do bibliotek. Katalogujc dokument z Internetu, wprowadzaj go do swoich zbiorw, a rwnoczenie do NUKAT i tym samym do wiatowego katalogu WorldCat, dostpnego dla wszystkich w Internecie (ale z pen wersj dostpn tylko w kilku bibliotekach kraju). Byoby troch gupio, gdyby nie trafia tam wersja ICM.