Zdaniem pana prof. Piotra Skubiszewskiego, u pocztku uczonej tradycji rodziny stoi osoba ks. Franciszka, kapana diecezji lubelskiej, brata dziadka po mieczu, ktry y w latach 1844−1907. Wedug tradycji rodzinnej, studiowa w Akademii Teologicznej w Petersburgu, ktra bya przeniesionym tam przez wadze carskie po powstaniu listopadowym Wydziaem Teologicznym Uniwersytetu Wileskiego. Ojciec mojego rozmwcy jedzi do swego – jak mwi – uczonego stryja na wakacje w Sernikach i synowi opowiada nieraz, jak wiele ze swej intelektualnej oraz duchowej formacji jemu zawdzicza.
Dokumenty z pierwszej poowy XVIII wieku lokuj drobnoszlacheck rodzin Skubiszewskich na Podlasiu. Pod koniec stulecia, prawdopodobnie zuboaa, znalaza si w Czemiernikach na Lubelszczynie. Tam w kilkunastohektarowym gospodarstwie przyszed na wiat Ludwik, ojciec pana profesora Piotra – pierwszy z rodzestwa, ktre z rodzinnej wsi wyszo, eby zdobywa wyksztacenie. Modszy brat, przedwczenie zmary, studiowa w moskiewskiej politechnice. Drugi, Feliks, zacz studia medyczne rwnie w Moskwie, kontynuowa je w Kijowie, a ukoczy w Warszawie i w latach midzywojennych by bardzo znanym chirurgiem. Jedna z sistr zostaa stomatologiem. W nastpnym pokoleniu miay si objawi talenty i zamiowania humanistyczne.
Ludwik Skubiszewski, wyrzucony za strajk szkolny z warszawskiego gimnazjum, zdawszy matur w Biaej Podlaskiej skoczy medycyn w Kijowie, po czym osiad nad Donem, jako dyrektor szpitala Czerwonego Krzya w Millerowie. Do wolnej Polski wraca przez Morze Czarne, Warn i Wiede, trafiajc do szpitala wojskowego w Grudzidzu – podczas wojny bolszewickiej. Habilitowa si w Warszawie, w UW, po czym zaproszono go na Katedr Anatomii Patologicznej (bya ju na studiach, obok okulistyki specjalnoci Ludwika Skubiszewskiego) do nowo powstaego uniwersytetu w Poznaniu.
Na przeciwlegym kracu Polski zakorzenia si rodzina na do dugo, wczajc si w wielkopolskie ycie naukowe i spoeczne z energi cechujc pokolenie tych, ktrzy z zagranicznych uniwersytetw wracali budowa Niepodleg. Klimat duchowy tego rodowiska, ale bardziej moe, jak to dzi ocenia mj rozmwca, opowieci ojca o jego licznych podrach po imperium rosyjskim i po krajach cesarstwa austro−wgierskiego utrwaliy w nim „szerok wizj wiata”, intuicyjne poczucie przynalenoci do wikszej ni narodowa wsplnoty.
W poznaskim domu rodzinnym ojcowskie dowiadczenia spotkay si z tradycj zamonej kupieckiej rodziny matki, ktrej niemiecki przodek przywdrowa do Wielkopolski w poowie XVIII wieku, a jego potomkowie, enic si z polskimi szlachciankami, rycho si polonizowali i w nastpnym stuleciu byli gorcymi patriotami. Babka przyszego profesora, owdowiawszy, kupia Borzykowo – majtek we wschodniej Wielkopolsce, gdzie wnuk Piotr si urodzi w 1931 r. i gdzie spdza przedwojenne wakacje.
Pytany o dominujce cechy klimatu swego dziecistwa, wymienia „duy ad”. Dbaa o przede wszystkim matka, ktra rozpocza studia filozoficzne, przerwane maestwem, zachowujc zainteresowania – osoba ogromnie oczytana, posiadajca du „wiedz religijn”. Wdraaa trjk dzieci w sumienne wykonywanie obowizkw i przestrzeganie ustalonego rytmu domowego ycia. Sporo miejsca w tym yciu zajmoway wizyty czonkw licznej rodziny oraz przyjaci z krgu poznaskiej inteligencji, podczas ktrych rozmawiano na wane tematy.
– Okres przedwojenny zakoczy si dla mnie w roku 1949, kiedy, poszedszy na studia, zdaem sobie spraw z oddziaywania komunizmu.
Starszy brat, Krzysztof Jan Skubiszewski, urodzony w 1926 r., lepiej znany spoeczestwu ze swej dziaalnoci publicznej, wczeniej pozna i poj to, co stao si w Polsce po drugiej wojnie wiatowej.
Razem z siostr Mari koczy szko redni na tajnych kompletach w Warszawie, a studia na Wydziale Prawno−Ekonomicznym Uniwersytetu Poznaskiego ju po wojnie, uzupeniajc je w Europejskim Centrum Uniwersytetu w Nancy oraz Uniwersytecie Harvarda. W macierzystej uczelni zosta profesorem prawa midzynarodowego, zajmujc analogiczne stanowisko w Instytucie Pastwa i Prawa PAN, wykadajc w wielu zagranicznych uniwersytetach. Od r. 1989 jest czonkiem PAN, od 1994 PAU.
Starszy prof. Skubiszewski czy prac naukow z dziaalnoci na rzecz tego, co uzna za warte ofiarnego trudu – gruntowania prawa, sprawiedliwoci, demokratycznych regu ycia publicznego – we wasnej ojczynie oraz na szerszym, europejskim forum. Pierwsza przyniosa dorobek w postaci wielu publikacji ksikowych i artykuw (Uchway prawotwrcze organizacji midzynarodowych 1965, Zachodnia granica Polski 1969, Resolutions of the General Assembly of the United Nations 1985), nagrody midzynarodowe i krajowe; wrd pierwszych – Fundacji Humboldta, czonkostwo w organizacjach prawniczych i gremiach decyzyjnych, doktoraty honorowe, m.in. uniwersytetw w Turynie, Gandawie, Moguncji. Na drugiej z yciowych drg znaczcymi krokami byy: funkcja kuratora Studenckiego Stowarzyszenia Przyjaci ONZ w Poznaniu, sprawowana w latach 1960−73, wsptworzenie Wielkopolskiego Klubu Politycznego „ad i Wolno” (1989), aktywno w radzie Instytutu Spraw Publicznych i spoecznej Radzie Prymasowskiej.
W Trzeciej Rzeczypospolitej uczony−prawnik podj sub ojczynie wedle historycznego zapotrzebowania, zostajc ministrem spraw zagranicznych w rzdzie Tadeusza Mazowieckiego. Po odejciu z tego stanowiska w r. 1993 obj funkcje przewodniczcego US−Iran Claims Tribunal oraz sdziego ad hoc Midzynarodowego Trybunau w Hadze. Dziaalno dyplomatyczna w trudnym okresie przeomu ustrojowego i reorientacji polityki zagranicznej przyniosa Krzysztofowi Skubiszewskiemu uznanie, powiadczone takimi laurami, jak Order Ora Biaego, Krzy Zasugi Republiki Federalnej Niemiec, Legia Honorowa i inne, ktrych, jak publikacji, funkcji i zada penionych przez profesora, wymieni tutaj nie zdoam. Mog natomiast, jak mi si zdaje, odnie ich mnogo oraz umiejtno skutecznego dziaania na wielkim i rnorodnym obszarze spraw, do wyniesionego z domu poszanowania adu oraz poczucia wielu obowizkw.
Wysiedlona z Wielkopolski przez Niemcw podczas okupacji rodzina Skubiszewskich znalaza si na pewien czas w Midzyrzecu Podlaskim, gdzie ojciec przyszych uczonych by dyrektorem szpitala. Matka jedzia do Warszawy, przywoc mieszkajcym z babci starszym dzieciom... pgski, „obficie w domu produkowane”.
W pamici modszego syna, ktry w Midzyrzecu koczy szko powszechn, a po tajnym egzaminie w stolicy dosta wiadectwo upowaniajce do kontynuowania – tajnie – edukacji w gimnazjum, wczesna atmosfera domu i po wojnie si nie zmienia. Jak zawsze z odwiedzajcymi rodzicw krewnymi i znajomymi (przyjedali do Midzyrzeca) rozmawiano o najwaniejszych aktualnie sprawach, a czstym tematem byo sowieckie zagroenie.
W 1945 r. Skubiszewscy wrcili do Poznania, ojciec ponownie obj Zakad Anatomii Patologicznej, a w r. 1951 wadze posay go na emerytur.
Dzieci poszy na studia – Krzysztof na uniwersytet, Maria do Akademii Handlowej, na ekonomi. Najmodszy syn wie, e ojciec cieszyby si, gdyby on wybra medycyn lub jaki kierunek biologiczny; w midzyrzeckim szpitalu pozwala mu czasem przyglda si operacji, nawet sekcji zwok. Piotr jednak interesowa si staroytnociami. Na wyobrani ucznia dziaay wiadomoci o znalezieniu gdzie resztek zbroi jakiego dawnego rycerza albo szcztkw prehistorycznej budowli.
Przekonawszy si o tym, ojciec zaprowadzi go do zaprzyjanionego jeszcze przed wojn ks. prof. Szczsnego Dettloffa, twrcy poznaskiej historii sztuki i jedynego wwczas profesora na tym kierunku. By to wielki erudyta, najlepszy znawca Wita Stwosza, przy tym czowiek niezwykle barwny. Zaprosi wieego abiturienta na swj wykad, z ktrego ten niewiele zrozumia, ale jesieni zapisa si na histori sztuki.
Prof. Piotr Skubiszewski powiada, e mao w yciu planuje, poddajc si sprzyjajcym okolicznociom, przyjmujc interesujce propozycje, spotykajc yczliwych ludzi. Nie wybiera kariery naukowej – jeszcze na studiach zacz prac w Muzeum Wielkopolskim (pniej Muzeum Narodowe) jako asystent. Niedugo przed magisterium uzyskanym w r. 1954 zaproponowa mu asystentur w uniwersytecie prof. Zdzisaw Kpiski, nastpca ks. Dettloffa. W r. 1958 obroni doktorat na podstawie ksiki o nagrobnych rzebach Wita Stwosza, ktr rok wczeniej piknie wyda przedwojenny edytor Rafa Glcksman, zwizany wwczas z PIW. Byo to po rocznym pobycie w Centre d tudes Suprieures de Civilisation Mdivale w Poitiers, gdzie mj rozmwca zosta pniej profesorem na prawie 20 lat (1981−1999), dzielc ycie naukowe midzy Francj i Polsk. Habilitowa si w r. 1965. Od 1983 jest profesorem zwyczajnym, od 1998 czonkiem korespondentem PAN.
W latach szedziesitych modszy prof. Skubiszewski osiad w Warszawie, gdzie ju wczeniej pracowa w Instytucie Sztuki PAN, namwiony do tego przez przyjaciela, wielkiego badacza – Michaa Walickiego. Po jego mierci obj Katedr Historii Sztuki redniowiecznej w UW. Nie prowadzi jednak – do emerytury w 2000 r. – ycia osiadego, wykadajc w uniwersytetach w Europie, Ameryce, Izraelu, udzielajc si w organizacjach midzynarodowych, uczestniczc albo kierujc pracami redakcyjnymi czasopism naukowych („Arte Medievale” w Rzymie, „Cahiers de Civilisation Mdivale” w Poitiers).
Pord tych rozlicznych zatrudnie trway badania nad sztuk redniowieczn – rzeb nagrobn, zotnictwem, ikonografi, przynoszce istotny zrb wiedzy o sztuce polskiej, a take prace z zakresu metodologii takich bada. W opinii rodowiska naukowego dorobek profesora jest fundamentalny dla wspczesnej mediewistyki, czcej wiedz historyczn, wiedz o sztuce, architekturze, muzyce, literaturze, filozofii. Taki model realizowano w Poitiers; Piotr Skubiszewski twrczo w tym uczestniczy, przenoszc pionierskie dowiadczenia do Polski.
Otrzymujc doktorat honorowy KUL w r. 1994, mwi do zebranych: „Historyk sztuki mediewista jest uprzywilejowanym wrd uprzywilejowanych. Zajmuje si on bowiem twrczoci czasw, ktre przyniosy Europie duchowo i trwao o zdumiewajcej jednoci.”
W najmodszym dzisiaj pokoleniu kolejny raz odmieniy si zainteresowania. Wnuk lekarza, syn historyka sztuki, dr Marcin Skubiszewski, ukoczy matematyk i informatyk w cole Normale Suprieure w Paryu. Znw – w innej dziedzinie – kontynuuje tradycj.