Pamitam, e jako mody chopak uczszczaem do warszawskiego Paacu Kultury na cykle wykadw popularnonaukowych: w szczeglnoci interesowa mnie rozwj fizyki i kosmologii, ale nie gardziem take biologi czy innymi naukami przyrodniczymi. Byem wwczas namitnym czytelnikiem ksiek Stanisawa Lema, pochaniaem te kolejne tomy Biblioteki „Problemw”, pniej take kolejnych serii innych wydawnictw. Dzisiaj podobnych ksiek jest wicej, lecz nie mam ju tak wiele czasu, by mc wszystko przeczyta. Z latami czowiek si zaczyna specjalizowa i powica gwnie literaturze wasnego przedmiotu. A e zagubiem si na bezdroach humanistyki, coraz trudniej mi brn przez ksigi objaniajce tajemnice hiperprzestrzeni czy ewolucji czowieka. Jedno wszake z czasw chopicych pamitam: mj ostry sprzeciw wobec rozrnienia midzy natur i kultur. Kultura, mylaem wwczas, jest naturaln konsekwencj ewolucji czowieka, ktry wszak jest czci owej natury. Zatem, kombinowaem, rwnie toki lokomotywy, ktre w wierszu Wayka „Widokwka z miasta socjalistycznego” pieci czua kolejarka, do natury nale. Nie ma, twierdziem z uporem, ostrej granicy midzy natur i kultur, podobnie jak nie ma ostrej granicy midzy „koron istnienia”, jak jest homo sapiens, a wczeniejszymi produktami ewolucji.
Tymczasem czytam wypowied Stephena Hawkinga: „Sztuczna inteligencja na pewno przewyszy ludzk. Taka inteligencja moe przej panowanie nad wiatem. Czowiek musi si przed tym broni, udoskonalajc swoje geny za pomoc inynierii genetycznej. Genetykom uda si stworzy superczowieka z wikszym mzgiem i wysz inteligencj ni mamy obecnie. Technologie komputerowe powinny si rozwija w takim kierunku, by w przyszoci poczy si z mzgiem czowieka i z nim wsppracowa, a nie przeciwstawia si mu. Nie chciabym, eby twory technologiczne zastpiy nasz gatunek”. Rzecz w tym, e take sztuczna inteligencja to ludzka inteligencja, a w kadym razie inteligencja przez ludzk inteligencj stworzona, stanowica jej „ewolucyjne” przeduenie.
Znajdujemy si troch w sytuacji ucznia czarnoksinika, ktry uruchomi moce niepoddajce si ju jego kontroli. Potworne przyspieszenie rozwoju wszelkiego rodzaju technologii sprawia, i nie wiemy ju, co tworzymy i jakie bd skutki tej kreatywnej aktywnoci. Nikt te nie ogarnia caoci, co byo jeszcze moliwe w czasach renesansu lub owiecenia. W istocie nie wiemy, jak wyglda nasz wiat. Ani nie jestemy w stanie przewidzie, jakie bd za dwa−trzy pokolenia skutki teraz wanie wprowadzanych do uytku lekw, ani nie mamy do wyobrani, by ogarn przysze efekty skoku technologicznego ostatnich stu lat. Nie ma w tym w gruncie rzeczy nic przeraajcego – wszystko to procesy jak najbardziej naturalne i majce swoj „logik”, ktrej regu zapewne nie poznamy nigdy.
Jeli zimno na to wszystko spojrze, to jestemy, w myl logiki Hawkinga, transmapami. W kocu wszystko jedno, czy udoskonalenie genw naszych przodkw byo ich dzieem wiadomym, czy nie: efekt jest taki, jaki jest – geny zostay przeksztacone, zmanipulowane czy zmutowane. Wszystkie zmiany, jakie si dokonuj, take te „technologiczne”, s zmianami naturalnymi. To wszystko jest jeden i ten sam wiat, i nawet jeeli uda si nam kiedy wykreowa jaki inny wszechwiat, to bdzie on z naszym obecnym wszechwiatem spokrewniony, chobymy go mieli nazywa transwszechwiatem czy transkosmosem. Nie mona te wykluczy, e to, co dzi nazywamy kultur, wyewoluuje – za spraw owych „superludzi z wikszym mzgiem i wiksz inteligencj” – w co, na co dzisiaj nawet nazwy nie mamy. Przy czym musz od razu odrzuci obawy Hawkinga: sztuczna inteligencja nie stanowi dla czowieka „zagroenia” – by moe jest jedyn szans przetrwania tego, co „ludzkie” w zmieniajcym si kosmosie. Wiemy przecie skdind, i nasza poczciwa gwiazda w toku swej ewolucji doprowadzi za czas jaki – z punktu widzenia naszych miar bdzie to czas niezwykle dugi – do unicestwienia naszej poczciwej planety. I by moe wanie owe „sztuczne” obiekty, powstae dziki naszym twrczym zdolnociom, rzeczywicie zastpi – a ja bym raczej powiedzia, e przedu czy „wyewoluuj” – nasz gatunek, niezdolny do istnienia w tak ekstremalnych okolicznociach.
Raymond Kurzweil, autor dzieka „The Singularity is Near: When Humans Transcend Biology”, powiada w wywiadzie dla „Wprost”: „Niektrzy charakteryzuj czowieczestwo, wskazujc jego ograniczenia. Ja wol definiowa ludzi jako gatunek, ktry prbuje wychodzi poza granice swego czowieczestwa i czyni to z sukcesem. Ju teraz osobom z chorob Parkinsona komputery zastpuj chore obszary mzgu. Najnowsza generacja implantw mzgowych pozwala aktualizowa oprogramowanie komputera w mzgu z zewntrz. W przyszoci wszczepianie nanorobotw do mzgu bdzie rutynowym zabiegiem bezinwazyjnym. Czy bdziemy wtedy transludmi, czy ludmi? To kwestia interpretacji”.
A pisz to wszystko po obejrzeniu w telewizji przeoczonego przeze mnie przed laty filmu Spielberga „A.I.: Sztuczna inteligencja” bdcego pikn, liryczn trawestacj „Pinokia”. Bohater filmu, Dawid, dziecko−robot, marzy o tym, by Bkitna Wrka sprawia, aby by „prawdziwym chopcem”. Obudzony po 2000 lat przez dziwne istoty, okazuje si jedynym wiadkiem, ktry widzia „ywych ludzi”. Optymistyczne zakoczenie – mwi o tym, e jaki lad jednak po sobie pozostawimy.