Nieodaowanej pamici krytyk muzyczny Jerzy Waldorff zwyk mawia: „Kto nie ma wrogw, ten nie zasuguje na przyjaci”. Na pierwszy rzut oka zdaje si tkwi w tym sprzeczno. Dopiero gbszy namys skania do zmiany zdania.
Dobro i sprawiedliwo nale do cenionych zalet ludzkiego charakteru. Rwnoczenie czciej ni si na og sdzi wzajemnie si wykluczaj. Jeeli zatem teza Waldorffa moe budzi wtpliwoci, to tylko takie, e nie dotyczy ona w jednakowym stopniu przedstawicieli wszystkich specjalnoci zawodowych.
Lekarz moe, a nawet powinien, by jednakowo dobry dla gangstera, jak i jego ofiary. Podobnie adwokat. Dlatego przedstawiciele tych i im podobnych zawodw maj relatywnie mniej wrogw. Inaczej sdzia, ktry wydajc wyrok musi si liczy z wrogoci skazanego.
Na tym tle do szczeglnie konfliktogennych – zarwno w wymiarze wewntrz−, jak i midzyosobniczym – naley zawd nauczyciela. Zwaszcza akademickiego. Powinien on bowiem by yczliwy, a zarazem sprawiedliwy nie tylko w stosunku do studentw, ale take koleanek i kolegw. W sztuce istnieje podzia na twrcw i ich krytykw. W nauce uczeni nie tylko tworz, ale take wzajemnie si krytykuj.
Osobicie nie wierz, aby pracownik naukowy recenzujc prace, zwaszcza promocyjne, swoich kolegw lub ich uczniw, nie przeywa konfliktu motyww. Z jednej strony ma wiadomo, e przesdza o czyjej karierze, z drugiej wie, e bdc pobaliwy dla autorw prac sabych, jest rwnoczenie raco niesprawiedliwy wobec tych, ktrzy – bez pobaania – zasuguj na pozytywn ocen.
Wieloletnie obserwacje i dyskusje na ten temat wskazuj, e rni recenzenci rozmaicie sobie z tym radz. Jedni, kiedy nie mog wystawi pozytywnej oceny, odmawiaj recenzji, tumaczc si kopotami zdrowotnymi, brakiem czasu, kompetencji itp. Inni wskazuj na bdy warsztatowe i merytoryczne w pracy, po czym – w konkluzji – stwierdzaj, e spenia ona okrelone przepisami wymagania. Jeszcze inni jawnie nacigaj ocen, liczc na to, e drugi recenzent okae si bardziej surowy. W ten sposb udz si, e – co prawda bez ich udziau – sprawiedliwoci stanie si zado. S oczywicie i tacy, ktrzy w swoich ocenach kieruj si wycznie przesankami merytorycznymi. Nie wydaje si jednak, aby naleeli oni u nas do wikszoci.
Pena anonimowo recenzentw i recenzowanych mogaby zmniejszy liczb zachowa konformistycznych i sytuacji korupcjogennych w rodowisku akademickim. Jednak ze wzgldu na utrwalone tradycj uwarunkowania historyczno−kulturowe jest to piekielnie trudne, a moe nawet – przynajmniej w najbliszym czasie – niemoliwe.