Miaem kiedy zaszczyt rozmawia z kierownikiem pewnej bardzo wanej instytucji, profesorem prawa, ktrego dziaalno i postaw darzyem szacunkiem. Rozmowa toczya si w efektownym nowym gmachu, tote profesorowi przypomnia si spr o budow biblioteki uniwersyteckiej w jego rodzinnym Wrocawiu. Jak pamitaj niektrzy Czytelnicy, miejscowi informatycy oprotestowali inwestycj, uzasadniajc to dostpnoci rodkw technicznych, umoliwiajcych archiwizowanie i penetrowanie tekstw ucyfrowionych. Ich zdaniem nowy budynek by niepotrzebny. Na profesorze argumenty te zrobiy due wraenie.
Odpowiedziaem, e biblioteki zajmuj si organizowaniem wiedzy i e jest co organizowa. Poza tworzeniem przestrzeni, w ktrej mogliby spotyka si ludzie, biblioteki tworz jeszcze przestrze, w ktrej spotykaj si pracownicy, albowiem zadania organizacyjne najlepiej realizowa w zespoach, w czym nie do koca sprawdza si system telepracy czy outsourcing. Uyem nawet terminu „biurowiec”, ktry zreszt bardzo rozczarowa mojego rozmwc.
Pniej jego instytucj spotkaa przykra przygoda. Opublikowano wyprowadzon ze list osb i okazao si, e jest to dokument nieczytelny. Tworzc baz danych, nie zdefiniowano tam porzdnie poszczeglnych pl, nie zadbano o kontrol hase, nie polikwidowano dubletw. Najwyraniej pracownicy instytucji nie chcieli by lokatorami adnego tam biurowca, natomiast skwapliwie weszli w rol stranikw sumienia. I by moe nadal uwaaj, wraz ze swoim nowym zwierzchnikiem, e bazodanowe rzemioso jest spraw nieistotn.
Cho wic tamta instytucja to byo raczej archiwum, biblioteki miewaj zbyt podobne zbiory, by nie zapyta w tym miejscu ponownie, jakie s ich zadania. Dziaajc dla szerokiej publicznoci, biblioteki nauczyy si wytwarza bazy o do wyrafinowanej postaci, ale w kocu biurowiec nie tylko robi bazy. Biblioteka uczelniana podlega zwykle prorektorowi do spraw nauki, poniewa uwaa si, e jej dziaalno ma charakter naukowy. Tymczasem z biblioteki tej korzystaj prawie wycznie studenci, i to wypoyczajc pewn do zamknit list lektur. Mgby zatem bibliotek nadzorowa prorektor do spraw studenckich i czasem tak si dzieje, na og jednak m ten zajmuje si raczej rekrutacj, samorzdem, stypendiami i akademikami, a proces dydaktyczny, wczajc w to praktyki lekturowe, jest organizowany z grubsza przez ministerstwo, z ciesza za – przez wydziay.
Bez wzgldu na obcienie rutynowym ruchem dydaktycznym, biblioteki gromadz ponadto zbiory dla uczonych. Warto wiedzie, na ile s one wykorzystywane. Naukowiec reprezentujcy STM (science, technology, medicine) potrzebuje informacji z zewntrznego tekstu tylko w specyficznych fazach swojej pracy; na og czerpie j z rzeczywistoci empirycznej, ktr organizuje sobie w laboratorium, obserwatorium, klinice. Bibliotekarz naprzykrzajcy mu si ze swoimi czasopismami i bazami jest dla jak brzczca mucha. Z drugiej strony, naukowiec nie zasilany informacj na najwyszym poziomie czsto dubluje cudze badania albo przedstawia do publikacji teksty, ktre nastpnie odrzuc recenzenci. Bardzo trudno tu o waciwe proporcje i rwnowag. Jest prawd, e przyrodnik nie chce si skupia na lekturze, ale jest take prawd, e to wanie on przeczyta musi. Artyku bez nawiza wyraonych cytatami nie jest naukowy, jest literacki.
Z kolei humanista i badacz spoeczestwa ma czstokro swoje laboratorium w zbiorach bibliotecznych. S to wszystkie materiay, ktre traktuje jako rda – w odrnieniu od opracowa. Biblioteka jest zatem naukowa nie tylko dlatego, e gromadzi naukowe ksiki i czasopisma, ale przede wszystkim dlatego, e stwarza warsztat pracy empirycznej. Co nie znaczy, e laboratorium jest tylko w bibliotece, w postaci rkopisw, starych drukw, zbiorw ikonograficznych i filmowych, dokumentw ycia spoecznego, dawniejszych tekstw drukowanych itd. Jest jeszcze „teren”: wie i miasto, stanowisko archeologiczne, nagrania i zapisy etnograficzne, dane statystyczne z zamknitych urzdw czy otwartego Internetu. Co wicej, podzia na badania biblioteczne i terenowe mona atwo znie, kupujc i pozyskujc rda dla biblioteki, i to niekoniecznie w postaci tradycyjnej (np. spucizn uczonych czy kompozytorw), ale take materiaw powielanych, takich jak akta KGB na CD−ROM, oferowane przez pewnego renomowanego wydawc.
Materiay biblioteczne trzeba obj bazami, bez wzgldu na to, czy to rda, czy opracowania. To samo dotyczy wielu obiektw znaczcych, ktre pozostaj poza bibliotek. Gdzie link moe si przyda, tam powinien powsta, zacierajc rnic midzy tym, co zebrane, a tym, co tylko dostpne. Zadania mno si i komplikuj. Jest co robi; potrzeba na to przestrzeni, warunkw i finansowania. Mwic w skrcie: biurowca. Instytut Pamici Narodowej publikuje kolejne katalogi; zobaczymy, jaka bdzie ich jako. A gmach Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocawiu wci jeszcze nie otworzy swoich podwojw.