Na pocztku tego roku akademickiego drastycznie wzrosy ceny stancji w duych miastach. Najgoniej byo o Krakowie – tam nawet rektorzy najwikszych uczelni wystpili w mediach w imieniu studentw, proszc wacicieli o obnienie cen do rozsdnego poziomu. Apel nic nie da – nieliczni waciciele, ktrzy w ogle zareagowali, dawali na forach internetowych i w prasie do zrozumienia, e mieszkania to ich wasno i wara komukolwiek od susznego prawa do narzucania cen. Twierdzili te, e musz podnosi ceny, gdy studenci dewastuj mieszkania. Niektrzy analitycy przytomnie zauwaali, e jeli rosn ceny mieszka do kupienia, to ceny wynajmu te powinny skoczy, cho nie tak horrendalnie. Gosw tych zaczto jednak sucha dopiero w listopadzie, kiedy zaczy opada emocje.
Nie byo zreszt adnego pomysu (ani te – powiedzmy to sobie szczerze – realnej moliwoci) na zmian tej sytuacji. Nawet za czasw PRL mielimy w naszym kraju wolny rynek wynajmu mieszka i nie ma sposobu na wywarcie presji na wacicieli, by pozostawili ceny na dawnym poziomie. Byo sporo cynizmu w sowach niektrych landlordw, e jeli studentw nie bdzie sta, to z pewnoci znajd si pracujcy, ktrzy s w stanie paci, a e stancji i mieszka do wynajcia jest w Polsce wci za mao, zawsze znajd si chtni. Niestety, te sowa s po prostu prawdziwe. Inna sprawa, e taka postawa wiadczy o braku elementarnej solidarnoci spoecznej. Caa odpowiedzialno za polityk spoeczn i stwarzanie szans edukacyjnych modziey z mniejszych miast jest tym samym cedowana na pastwo, ktre ma budowa akademiki, zapewnia stypendia itd. Tymczasem – cho to grnolotne stwierdzenie – za to, jak si yje w Polsce, odpowiedzialny jest kady obywatel (jakkolwiek niejednemu obywatelowi moe si to nie podoba).
Obserwowaem cay ten spektakl z rosncym niesmakiem. Z wypowiedzi wacicieli stancji wyania si obraz studenta jako lokatora, ktry ZAWSZE niszczy mieszkanie, zamienia go w melin lub wykorzystuje w celach zgoa niemoralnych. Mona byo odnie wraenie, e cz naszego spoeczestwa jest wicie przekonana, e stancje studenckie to miejsce gwnie imprez, picia i wszelkiej rozpusty. Tymczasem ten, kto nie spdzi studiw pod stoem w pubie, doskonale wie, e w wielu mieszkaniach studenckich imprezy s rzadkoci, bo student nie tylko imprezuje, ale rwnie si uczy (czsto od przypadku do przypadku, ale jednak czciej ni czasem). Wielu jest te po prostu studentw lubicych spdza czas ze znajomymi inaczej ni poprzez utrudnianie ssiadom ycia. Spdziem w mieszkaniach studenckich dziesitki wieczorw, z czego tylko kilkanacie na imprezach – a imprezy te nie koczyy si dewastacj mieszka.
Skrajnoci takiego mylenia o studentach wydaa mi si wypowied jednej z indagowanych studentek, ktra skarya si, e wacicielka jej stancji zadaa, by lokatorka co miesic przedstawiaa jej… zawiadczenie od ginekologa, e nie utracia cnoty. Pomijajc ju fakt, e jest to naruszenie czyjej intymnoci i prawa do prywatnoci, naleaoby si zastanowi, czy takie dania nie stanowi formy naduycia silniejszej pozycji w relacji biznesowej (a takie zachowania s karane z rnych paragrafw). Takie stereotypowe postrzeganie studentw byo tym bardziej zdumiewajce, e waciciele mieszka s ludmi wywodzcymi si z najrniejszych rodowisk i posiadajcymi najrniejszy poziom wyksztacenia.
Mona oczywicie stwierdzi, e wszystkiemu winne s poszukujce sensacji media, ktre z rnych wypowiedzi wyawiay te najbardziej skrajne (a wic i te najbardziej efektowne). Odnosz jednak wraenie, e media w Polsce w innych podobnych sytuacjach pozwalaj si wypowiedzie ludziom reprezentujcym w miar pene spektrum pogldw. By moe po prostu niewielu landlordw zdecydowao si mwi. Pytanie tylko, jak to wyglda w oczach opinii publicznej, e studenci wystpili z otwart przybic, podpisujc si imionami i nazwiskami, pokazujc swoje twarze w telewizji, a waciciele mieszka byli w stanie najwyej (z nielicznymi wyjtkami) anonimowo ostrzeliwa zza wga. Jeli (jak sugeruj niektrzy) byli przekonani, e zostan medialnie zlinczowani, to moe jednak wiadczy to o tym, e nie mieli do koca racji? Vox populi nie zawsze jest zmanipulowany, a mam wraenie, e ludzie w naszym kraju nie zatracili jeszcze w wikszoci pewnego zmysu moralnego.
Caa ta sytuacja skonia mnie do ponownego rozwaenia kwestii odpatnoci za studia. Jak wiadomo, podczas prac KRASP temat ten by ostatnio podnoszony wielokrotnie, a coraz wicej rektorw skania si do przyjcia tego rozwizania w tej czy innej formie. Jeli wprowadzimy odpatno za studia bez sensownego systemu stypendialnego, a ceny wynajmu mieszka utrzymaj si na podobnym poziomie, to ju niedugo na studia sta bdzie tylko mieszkacw duych miast (i to nie wszystkich) oraz dzieci naprawd zamonych rolnikw i przedsibiorcw z prowincji (wzgldnie posw). Przy okazji przygotowywania materiau na ten temat do dwutygodnika studenckiego miaem okazj zapyta o to kilka osb. Myl, e warto, by na amach „FA” pojawi si gos rwnie drugiej zainteresowanej strony – a wic studentw.
Jakie zdanie na ten temat maj sami studenci? Generalnie przewaa poparcie dla patnych studiw, rnie motywowane. Po pierwsze – wzorcami zachodnimi. „Wszystkie kraje rozwinite maj patne studia – USA, Wielka Brytania. Jestemy biedniejsi, wic tym bardziej nie sta nas na bezpatne studia” – uwaa Micha, doktorant z biotechnologii (Uniwersytet Wrocawski). Po drugie – pozornoci bezpatnoci studiw. Szymon, doktorant z fizyki (UWr.) twierdzi: „Nie mona powiedzie, e studia dzienne (stacjonarne) w tej chwili s bezpatne i aby si o tym przekona wystarczy, by student powtarza jakikolwiek przedmiot. Taka tzw. „druga szansa” to sumy rzdu kilkuset zotych. Jednak dla studiujcych s to kwoty niebagatelne. Pojawia si pytanie, kto paci za pierwsz szans?” Wtruje mu Ania z inynierii biomedycznej (Politechnika Wrocawska): „Bezpatna nauka ogranicza si tylko do pierwszej edycji, za powtrki danego przedmiotu ju si paci. Oznacza to, e edukacja bezpatna jest tylko dla tych, ktrzy sobie radz z przyswajaniem wiedzy. Student, ktremu powinie si noga na egzaminie, staje si uczestnikiem patnego systemu edukacji – takie pynne przejcie midzy systemami”. Po trzecie – zdaniem moich rozmwcw wprowadzenie odpatnoci za studia podwyszy jako ksztacenia. Szymon skupia si na kwestiach bardziej praktycznych: „Czsto, aby zosta znawc danej dziedziny, konieczne s wiczenia, laboratoria – prowadzone nieraz na specyficznym i kosztownym sprzcie. Ubogie wyposaenie laboratoriw studenckich jest nierzadko spraw kluczow. Pomijajc wysokie ceny rnego rodzaju aparatury pomiarowej, naley pamita, e do jej obsugi niezbdny jest wykwalifikowany personel, ktry ze wzgldu na niskie pace w sektorze uczelni publicznych wybiera prac w przemyle za bardziej godne pace”. Ania wskazuje na tendencje oglniejsze: „Opata za studia zwolni troch zjawisko tamowej produkcji magistrw. W Polsce w ostatnich latach namnoyo si rnej maci szk wyszych, zwikszy si dostp do moliwoci zdobycia wyszego wyksztacenia. Nie mam nic przeciwko temu, gdyby wraz z liczebnoci sza jako. Bez jakoci ronie nam poziom wyksztacenia w kraju, ale poza statystykami nic za tym nie idzie”.
Studenci nie s jednak bezkrytycznymi entuzjastami wprowadzenia odpatnoci za studia. ukasz z informatyki (PWr.) ma wtpliwoci, czy uzyskane w ten sposb pienidze zostan waciwie spoytkowane: „Nie ma jednoznacznej odpowiedzi, czy w naszych obecnych warunkach studia powinny by patne. Bo to jest tak naprawd pytanie o to, na co poszyby pienidze, ktre obecnie pokrywaj koszty studiw. Jeli ten cel byby wany, to oczywicie studia w tej konkretnej sytuacji powinny by patne. Natomiast, gdy si tak patrzy na to, jak obecnie pienidze s wydawane, to mona mie due wtpliwoci, czy rzeczywicie nie ma lepszych rde oszczdnoci ni studenci. Nieracjonalno wydatkw jest naszym problemem. Reasumujc, jeli kto powie, e studia powinny by patne, bo pastwa nie sta na darmowe, to niech najpierw pomyli o tym, eby wcale niemaa pula pienidzy obecnie dostpnych bya wydawana mdrze. Jeli kto powie, e s inne, waniejsze wydatki, to niech wykae, e s rzeczywicie waniejsze i e nie da si wygospodarowa na nie rodkw z racjonalizacji wydatkw. Jeli natomiast kto powie, e na studentw nie warto paci albo e trzeba ograniczy masowy dostp do studiw w celu np. podnoszenia jakoci, to ja z kolei powiem, e jest rosyjskim szpiegiem.”
Studia przestaj by beztroskim okresem przeytym dziki stypendium i rodzicom – gdzie nie patrze, wszdzie wycigaj rk po jeszcze wiksze pienidze i ju wkrtce nie bdzie wyjcia – trzeba bdzie pracowa. Cae szczcie, studenci maj poczucie, e wadze uczelni nie powiedz im pryncypialnie: „Nas nie interesuje, skd wemiecie pienidze, sta was na alkohol, to na to te was bdzie sta”, tylko wprowadz takie rozwizania, ktre bd korzystne dla obu stron, a w sytuacjach konfliktowych poza uczelniami potrafi publicznie broni interesw studentw. A to wanie – choby takie dziaania byy nieskuteczne – rodzi poczucie wsplnoty akademickiej.