Wedug raportw OECD, w cigu ostatnich lat liczba absolwentw wyszych uczelni w Polsce, Czechach i na Wgrzech podwoia si. Dyplom uniwersytecki oznacza najczciej znacznie wiksze zarobki i szanse na prac. Na Wgrzech pensje osb z wyszym wyksztaceniem s ponaddwukrotnie wysze od redniej pacy osb ze rednim wyksztaceniem. W Wielkiej Brytanii jest to odpowiednio 59 proc., w USA – 86 proc., a w Czechach – 79 proc. Na drugim kracu skali jest Dania, gdzie rnica wynosi 25 proc., a w Hiszpanii 29 proc. W krajach takich, jak: Austria, Belgia, Dania, Francja, Irlandia, Hiszpania i Wielka Brytania, gdzie proporcja wyksztaconych osb w wieku 25−64 lata znacznie wzrosa, zmniejszyo si bezrobocie, a zarobki w tej grupie s wysze. W cigu ostatnich lat podwoia si liczba studentw w Polsce, Grecji, na Wgrzech i w Korei Poudniowej. Nabr na wysze uczelnie o 20 proc. lub wicej wzrs w Finlandii, Irlandii, Portugalii, Hiszpanii, Szwecji i Wielkiej Brytanii.
Bez wtpienia mamy wic gospodark opart na wiedzy, czyli jak?
Jest tyle definicji tego terminu, ile osb o tym mwicych. „Gospodarka oparta na wiedzy to gospodarka bezporednio bazujca na tworzeniu, rozpowszechnianiu i wykorzystywaniu wiedzy, czyli gospodarka oparta na ludziach, ich moliwociach intelektualnych, potencjale, dowiadczeniu i innowacyjnoci. Musi ona mie mechanizmy pozwalajce na gromadzenie wiedzy, zarwno tej tworzonej w laboratoriach czy instytutach naukowych, jak i tej wynikajcej z dowiadcze caych firm, grup roboczych oraz pojedynczych pracownikw. Gospodarka taka charakteryzuje si rwnie przetwarzaniem zgromadzonych informacji, tak aby powstay z nich zalecenia do zastosowania w praktyce oraz rozpowszechnianiem tak powstaych praktyk w miejscach, gdzie bd mogy by wykorzystane. Mechanizm ten musi dziaa w sposb cigy, weryfikujc warto zebranych i zastosowanych praktyk. Filary gospodarki opartej na wiedzy to kapita ludzki, informatyka i telekomunikacja oraz systemy innowacyjnoci”. Tak o gospodarce opartej na wiedzy mwi K. Chemiski z IBM Global Services Manager.
Prof. Micha Kleiber, byy minister nauki i informatyzacji, twierdzi, e gospodarka oparta na wiedzy to gospodarka, w ktrej wiedza jest towarem. „Wiedza zawsze bya istotnym elementem rozwoju gospodarczego. Obecnie staa si elementem kluczowym i tym samym potraktowanie jej jako towaru jest w peni uzasadnione. W Polsce nadal nie mamy nawykw i tradycji, jeli chodzi o transfer wiedzy do gospodarki. Take zainteresowanie gospodarki wchanianiem wiedzy jest polsk bolczk. Mona tylko wyrazi nadziej, e wiadomo potrzeby silniejszych, lepszych, bardziej efektywnych zwizkw jest ju w tej chwili tak dojrzaa, e przezwyciymy t niefortunn tradycj. Wrd dalszych czynnikw ograniczajcych rozwj gospodarki opartej na wiedzy jest niedostosowanie sektora B+R (badania i rozwj) do potrzeb gospodarki. Wynika to czciowo z dotychczasowego modelu bada, a take z faktu, e profesorowie lokuj swoje ambicje i gwny ciar zaangaowania w dziaalnoci edukacyjnej w rnych uczelniach. Nie maj czasu i pomysw na wspprac z gospodark”.
Czy zici si zatem wizja innowacyjnej Europy i gospodarki opartej na wiedzy?
Unia Europejska podejmuje wiele inicjatyw, ktre maj na celu urzeczywistnienie strategii lizboskiej. Na szczycie w Barcelonie w roku 2002 przyjto jako cel dla wszystkich krajw czonkowskich osignicie 3 proc. PKB wydatkw na badania i rozwj do roku 2010. Na szczycie UE w Irlandii w 2004 r. Rada Europejska wspara dziaania zmierzajce do objcia wsplnym rynkiem kolejnych segmentw gospodarki europejskiej, zwaszcza rynkw finansowych, rynku energetycznego i telekomunikacyjnego oraz usug. Wspierane s programy inwestycyjne. Jednym z najwaniejszych jest przyjta pod koniec 2003 r. Europejska Inicjatywa dla Wzrostu. Wrd tych ostatnich wspierane maj by badania nad wybranymi technologiami, m.in. nanoelektronik, laserami nowej generacji, paliwem wodorowym, biotechnologiami, technologiami kosmicznymi itp. Rozbudowane maj by rwnie unijne i krajowe instrumenty finansowe suce rozwojowi nowoczesnej gospodarki, takie jak m.in. zupenie nowy europejski instrument dorczeniowy (EU Guarantee Instrument). Szerzej ma by stosowane partnerstwo publiczno−prywatne. I sekurytyzacja. Rozwijany ma by europejski rynek usug finansowych, sucy finansowaniu B+R oraz firm innowacyjnych, zwaszcza w pierwszym stadium ich rozwoju.
Celem UE jest take tworzenie sieci instytucji akademickich i badawczych w Europie, zwikszenie kooperacji i wymiany naukowej midzy poszczeglnymi instytucjami i programami, a take wydajniejsze stosowanie instrumentw unijnych zorientowanych na badania i rozwj, m.in. kolejnych programw ramowych.
Jako wyraz realizacji strategii boloskiej w dniach 27−29 lutego 2008 r. odbyo si w Brukseli spotkanie Forum University – Business. Byo ono zorganizowane przez Komisj Europejsk – Departament Generalny Edukacji i Kultury, ktremu przewodzi Odile Quintin.
W forum uczestniczyli przedstawiciele wszystkich obecnych pastw czonkowskich Unii Europejskiej oraz wielu znamienitych goci zaproszonych ze rodowisk uniwersyteckich i biznesowych. Koszty udziau w forum dla czterech uczestnikw z Polski pokrya KE. Z alem stwierdzi naley, e nie byo tam adnego reprezentanta Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyszego.
Forum miao charakter polityczny, mwcy podjli prb odpowiedzi na pytania, czy, jak i w jakim celu szkoy wysze wszystkich poziomw nauczania powinny wsppracowa z biznesem w realizacji strategii lizboskiej. Nie rozpatrywano konkretnych rozwiza aplikacyjnych, prawnych czy organizacyjnych. Nie podawano konkretnych rozwiza ani regionalnych, ani systemowych.
Forum byo pierwszym spotkaniem przedstawicieli wymienionych instytucji szkolnictwa wyszego [Higher Education Institution – HEI] i przedstawicieli przedsibiorcw.
Wiedza, umiejtnoci, kompetencje obywateli zjednoczonej Europy s istot zweryfikowanej wersji strategii lizboskiej. Strategia ta stanowi podstaw, ide podejcia partnerskiego, ktra musi obejmowa wszystkich uczestnikw UE, narody, regiony, dziaalno w wymiarze lokalnym. Jednym z elementw tego partnerstwa jest wspdziaanie instytucji szkolnictwa wyszego i biznesu. Szkolnictwo wysze jest „dostarczycielem” wiedzy, umiejtnoci i kompetencji, a biznes jest ich „uytkownikiem”. Podkrelano na forum wielokrotnie, jak istotne jest wspdziaanie tych stron oraz wymieniano liczne korzyci z takiej wsppracy, kooperacji i partnerstwa tak dla zainteresowanych, jak i caego spoeczestwa.
Forum byo zatem platform wymiany dowiadcze najlepszych praktyk w omawianej dziedzinie, identyfikacji obszarw innowacji, propozycji rozwiza generalnych i oglnie dialogiem midzy instytucjami szkolnictwa wyszego a biznesem. Dyskusja, cho z trudem, staraa si zmierza do znalezienia odpowiedzi, jak efektywnie realizowa wspprac uczelnie wysze – biznes. Wielokrotnie podkrelano odmienno celw obu obszarw aktywnoci spoecznej, odmiennych kultur rodowiskowych i uwarunkowa historycznych, rnych regulacji prawnych i rozwiza regionalnych.
Forum University – Business, zorganizowane przez Departament Generalny Edukacji i Kultury Komisji Europejskiej, naley uzna za przedsiwzicie potrzebne, ktre dao sygna i przyzwolenie decydentom oraz politykom krajw czonkowskich Unii Europejskiej do dziaa formalnych i prawnych zmierzajcych do cilejszej, bardziej formalnej wsppracy dwu typw instytucji dla wsplnego celu, ktry zosta sprecyzowany w strategii lizboskiej.
Uczestnicy, po sesji oglnej, mogli wybra i wzi udzia w dwch z czterech sesji rwnolegych. Na kadej z nich organizatorzy przygotowali pytania i tematy do dyskusji, co bardzo uatwio i zdyscyplinowao mwcw i dyskutantw. Cztery rwnolege sesje byy powicone: edukacji cigej, nowoczesnym metodom zarzdzania struktur szk wyszych, staemu rozwojowi programw nauczania oraz zmiennoci, zatrudnieniu i przenoszeniu si studentw i kadry nauczajcej.
W kadej sesji mwcom i dyskutantom zadawano pytania z gry przygotowane i rozpropagowane wrd uczestnikw, co pozwolio przygotowa si do dyskusji.
Z dyskusji i hasa konferencji wyrs motyw przewodni – wsppraca uniwersytetw z biznesem jest istot reform szkolnictwa wyszego. Z tego przesania wyrosy hasa i konkretne pytania dotyczce przyszoci.
Zgodnie z raportem z Aten, do roku 2015 ponad 50 proc. miejsc pracy powstanie na obszarach wymagajcych coraz wikszych umiejtnoci, fundamentalna zatem staje si odpowied na pytania: Ktre i jakie umiejtnoci bd potrzebne? Jakie programy ksztacenia bd potrzebne? Jaki uniwersytet bdzie uwaany za nowoczesny? Firmy nie mog znale ludzi wyksztaconych odpowiednio do potrzeb rynku, jak zatem maj wspomaga szkoy wysze? Jak dostosowa struktury i zarzdzanie uniwersytetami do rewolucji internetowej? Jaki powinien by horyzont proponowanych zmian? Jak realizowa w uniwersytetach hasa innowacyjno i kreatywno, ktre tkwi samoistnie? Czy nadal w pojciu „wiedza” funkcjonuje pojcie „mdro” jako kategoria? Czy rektorem nie moe by student, wzorem redniowiecznych uniwersytetw w Wiedniu, Bolonii, uczelnia bowiem jest dla studentw? Wzrasta rola odpowiedzialnoci spoecznej biznesu – jak powinna by pokazywana spoeczestwu i jak uniwersytety mog ten obszar wspomaga? Jak bada i dostosowywa proces uczenia do potrzeb i oczekiwa rynku pracy? Wsplne ksztacenie, szkolenie kadry akademickiej w duych firmach, czyli haso nauka bliej praktyki, oczekiwa rynku. Czy uniwersytet to biznes, a jeeli tak to jaki? Jak wsplnie budowa konkurencyjno wobec BRIC? Europa ze wzgldu na wsplne standardy ycia nie moe konkurowa z Chinami w sferze kosztw. Chiny i Indie nale do przodujcych krajw w wiecie w wielkoci wydatkw na nauk. Jak im sprosta? Jak ksztaci na potrzeby rynku pracy maych i rednich firm MSP, ktre stanowi 99 proc. wszystkich firm w Unii Europejskiej i zatrudniaj 2/3 wszystkich pracujcych tj. ok. 100 mln ludzi, 50 proc. nowych miejsc pracy bdzie w sektorze MSP, mniej ni poowa z przepywowym MSP w UE wprowadza innowacje. W Polsce jest duo gorzej, tylko 13 proc. MSP aplikowao o uczestnictwo w 6. Programie Rozwojowym.
Na rozwj wiedzy i nauki, innowacyjnoci i wdroe trzeba pienidzy. A tych cigle brak. Proponuj naszemu ustawodawcy, wzorem organizacji poytku publicznego, wprowadzenie 1 proc. odpisu od dochodu na rzecz wskazanej uczelni wyszej. Procedura prosta, jasna, kontrolowana i sprawdzona. Koszta te, zasilajc uczelni, nie byyby obwarowane adnym ograniczeniem. Uczelnia wysza bowiem ze swej istoty jest jednostk realizujc promocj wiedzy i nauk, innowacyjno, postp i rozwj.
„Potrzeb bd nowe mechanizmy finansowania bada. Obecnie sytuacja naukowcw przypomina sytuacj renesansowych malarzy, ktrzy wykonywali portrety na zlecenie zamonych klientw. Ci bystrzejsi pamitali o tym, eby mecenas wypada na portrecie korzystnie, chocia bez przesady: korekty musiay by subtelne. Ale ten mechanizm jest fatalny dla bada prowadzonych w dziedzinach, ktre mog mie wpyw na polityk. Tym bardziej e nie promuje szukania rozwiza, bo po rozwizaniu problemu wysycha rdo finansowania. To si musi zmieni.” Tak o potrzebie zmian pisze w ksice Pastwo strachu Michael Crichton, autor powieci sensacyjnych. A gdzie s rodzimi stratedzy rozwoju naukowo−gospodarczego?
W mojej opinii, Forum University – Business to wane, fundamentalne i perspektywiczne spojrzenie na przyszo rozwoju szkolnictwa wyszego w UE.
Wida strategiczne mylenie Komisji Europejskiej, a forum byo spotkaniem weryfikujcym to mylenie. Fakt, e byo wicej pyta ni odpowiedzi, jest dla mnie potwierdzeniem potrzeby europejskiego dialogu na temat, co dalej z uczelniami w UE, bo „BRIC ante portas”.