To wietnie, e Micha dosta t nagrod. Zasuy sobie na ni caym swym yciem! – cieszy si prof. Zygmunt Kolenda, wieloletni przyjaciel prof. Hellera. Ks. prof. Micha Heller z Wydziau Filozoficznego Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie, zosta pierwszym polskim laureatem Nagrody Templetona, przyznawanej za przerzucanie pomostw midzy nauk a religi.
Nagroda zostaa ufundowana w 1972 r. przez brytyjskiego przedsibiorc i filantropa Sir Johna Templetona pocztkowo pod nazw „Nagroda Templetona za postp w religii”. W 2001 r. zmieniono jej nazw na „Nagroda Templetona za postp w badaniach lub odkryciach w dziedzinie rzeczywistoci duchowej”. Pierwsz laureatk Nagrody Templetona bya Matka Teresa z Kalkuty. W ostatnich latach otrzymywali j gwnie naukowcy i myliciele, m.in.: Charles Taylor – filozof (2007), John D. Barrow – kosmolog (2006), Charles H. Townes – fizyk (2005).
O przyznaniu nagrody prof. Hellerowi poinformowano w rod 12 marca w Nowym Jorku, w dniu urodzin laureata. Jak podaa przyznajca nagrod Fundacja Templetona, ks. prof. Heller przez ponad 40 lat rozwija niezwykle oryginalne koncepcje na temat genezy i przyczyn powstania wszechwiata. W komunikacie dla prasy napisano, i profesor Heller „zdoby pozycj midzynarodowego autorytetu wrd kosmologw i fizykw swoimi pracami na temat unifikacji oglnej teorii wzgldnoci i mechaniki kwantowej, metod geometrycznych w fizyce relatywistycznej oraz filozofii i historii nauki”.
Znane jest twierdzenie prof. Hellera, e zarwno nauka, jak i religia s dla czowieka bardzo cenne, a tylko jedna z nich, bez drugiej, bardzo traci na znaczeniu. Nauka daje nam wiedz o wszechwiecie, o spoeczestwie i czowieku. A religia daje nam poczucie sensu. – Nauka jest pikn przygod, nie tylko dla uczonych, ale dla caej ludzkoci. Ale nauk warto uprawia tylko wtedy, gdy yje si w rodowisku sensu – mwi prof. Heller.
– Nagroda Templetona jest przyznawana za zasugi w budowaniu pomostw midzy naukami przyrodniczymi a filozofi i teologi i szukanie wartoci duchowych. Ksidz prof. Heller powici temu cae ycie. Jest penokrwistym naukowcem, kosmologiem, znanym w wiecie, a rwnoczenie filozofem i teologiem – powiedzia ks. prof. Stanisaw Wszoek, dziekan Wydziau Filozoficznego PAT, podczas konferencji prasowej zwoanej tego samego dnia w Krakowie.
Zdaniem ks. dr. Zbigniewa Liany z Katedry Filozofii Przyrody PAT, ks. Heller potrafi zgromadzi wok siebie naukowcw zaraonych przez niego bakcylem poszukiwa filozoficznych i poszukiwa relacji midzy nauk a wiar, nie ukrywajc przy tym niewygodnych problemw. Przypomnia, e ks. Heller by jedn z osb, ktre postuloway ponowne rozpatrzenie problemu Galileusza czy sporu o teori ewolucji.
Mimo i prof. Heller ma wielu zwolennikw, to zdaniem prof. Wszoka nie ma on uczniw w cisym znaczeniu tego sowa: – Bo s przy nim albo przedstawiciele nauk cisych – ale oni nie nadaj za jego myleniem na polu filozofii, teologii i humanistyki – albo stoj przy nim filozofowie i teolodzy – ci za nie nadaj za jego matematycznym myleniem.
W nastpnych numerach „FA”:
• Leszek Kaczmarek o reformie nauki w Polsce
• Waldemar Korczyski o niedobrych zwyczajach akademickich
• Jacek Wojciechowski o bibliotekach uczelni
• Maria Hulicka o finansowaniu szkolnictwa wyszego
• Beata Maj o dwustopniowych studiach polonistycznych
• Marek Adamiec o papierze elektronicznym
• Mirosaw Zdanowski o nowym sposobie mylenia o sprawach nauki
Urodzi si w Tarnowie 12 marca 1936 r. Jako dziecko wraz z rodzin zosta wywieziony na Sybir. Do Polski wrci w 1946 r. W wieku 17 lat wstpi do seminarium duchownego w Tarnowie i w 1959 r. przyj wicenia kapaskie. W tym samym roku otrzyma dyplom magistra teologii w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim. W 1965 r. zrobi magisterium, a w rok pniej doktorat z filozofii. W 1969 r. zosta docentem w KUL.
Wykada za granic, m.in. w Uniwersytecie Katolickim w Leuven w Belgii i w Oxfordzie w Anglii. Od 1985 r. wykada i prowadzi studia w dziedzinie fizyki, logiki, filozofii i teologii w Papieskiej Akademii Teologicznej w Krakowie i Tarnowie. Jest w komitecie wspierajcym utworzenie akademii tarnowskiej, uczelni typu akademickiego.
Jest czonkiem m.in. Watykaskiego Obserwatorium Astronomicznego, Papieskiej Akademii Nauk, Polskiej Akademii Umiejtnoci, Polskiego Towarzystwa Fizycznego, Polskiego Towarzystwa Astronomicznego, a take International Society for General Relativity and Gravitation, European Physical Society, Center for Theology and the Natural Science.
Jak Pan przyj wiadomo o przyznaniu nagrody prof. Hellerowi? – zapytalimy prof. Wadysawa Strewskiego, filozofa, profesora Uniwersytetu Jagielloskiego, czonka Polskiej Akademii Umiejtnoci.
– Z radoci! I to bya moja pierwsza reakcja. Znam Michaa Hellera od do dawna. Ogromnie go ceni za jego wiedz. Przede wszystkim za umiejtno czenia nauk szczegowych – fizyki czy kosmologii – z refleksj filozoficzn czy religijn. To jest nadzwyczajna zdolno. Myl, e ta nagroda naleaa mu si jak najbardziej. le si dzieje, e to wydarzenie nie byo nagonione przez media w sposb najwikszy z moliwych – to jest przecie ogromne osignicie polskiego uczonego! Troch si dziwi, e wyniki sportowe rozgaszane s na wszystkie strony wiata, a tak wielkie osignicie przechodzi w mediach bez wikszego wraenia.
Jak Pan zapamituje Michaa Hellera?
– Michaa Hellera pamitam take z seminariw organizowanych przez prof. Jerzego Janika w Castel Gandolfo, gdy uczeni spotykali si z papieem Janem Pawem II. Wszystko, co mwi byo bardzo interesujce, pobudzajce do mylenia, do dyskusji. A przede wszystkim wane! Poza tym, to te trzeba powiedzie – jest miym, sympatycznym, przyjacielskim czowiekiem. To jedna z tych osb, ktre mona lubi, mie do nich zaufanie. To jest istotne.
wierczkw – tak nazywaa si podtarnowska wie, gdzie decyzj rzdu z 12 marca 1927 roku postanowiono wybudowa Pastwow Fabryk Zwizkw Azotowych. I tak si stao. Powstaa fabryka, zaplecze mieszkaniowe i socjalne, nowa dzielnica przemysowa. Poniewa inicjatorem budowy zakadw by chemik, prezydent RP Ignacy Mocicki, dzielnica otrzymaa nazw na jego cze.
I wanie tam, w Tarnowie−Mocicach, 12 marca 1936 roku urodzi si Micha Heller. Tame, w tym samym roku i miesicu przyszed na wiat Zygmunt Kolenda. Dzi Zygmunt Kolenda, prof. AGH, czonek PAU, dziaacz Stowarzyszenia „Wsplnota Polska” opowiada, jak to byo naprawd. Poczya ich szkoa. Los sprawi, i posadzono ich w jednej awce. Tak zacza si przyja. Najpierw miaa wymiar, jak to w tym wieku, dziecinny. – Hellerowie mieli pikny dom z duym ogrodem. Po szkole szlimy do Michaa i odrabialimy lekcje. A potem przeobraalimy si w Indian. Micha by Winnetou, ja byem Old Shatterhandem. Razem walczylimy z Komanczami.
Bdc w liceum zmienili zainteresowania. Posiedli umiejtno taca, wobec czego rodzice Michaa pozwolili zorganizowa im w domu sylwestra, oczywicie pod okiem babci...
– Micha by bardzo spokojnym chopcem, zrwnowaonym, i ten spokj wpywa na atmosfer w klasie. Razem czytalimy ksiki, dyskutowalimy. Wiedzielimy, e po maturze Micha pjdzie do seminarium. O tym si nie mwio, to si czuo.
Tak te si stao. Spotykali si w Tarnowie tylko w czasie wakacji. A potem, ju po studiach, w Krakowie. Micha by w PAT, Zygmunt w AGH. Na pocztku lat 60. opublikowali w zeszytach KUL artyku o modelach kosmologicznych (za co „dostao si” Kolendzie od sekretarza partii w AGH, e wsppracuje z ksidzem), a w czasie stanu wojennego wraz z prof. Andrzejem Fuliskim i ks. prof. Jzefem yciskim przygotowywali dla papiea oceny sytuacji w kraju (za co otrzymywali listy z podzikowaniem). Teraz spotykaj si na posiedzeniach w Polskiej Akademii Umiejtnoci.
Gdy prof. Heller skoczy 60 lat, dedykowano mu ksig pamitkow Przestrzenie Ksidza Cogito. We wprowadzeniu do ksigi ks. Jzef yciski napisa: „W moich osobistych wizach przyjani i refleksji miaem szczcie spotka dwie osoby, ktre cae ycie przepoiy konsekwentnym poszukiwaniem prawdy. Pierwsz z nich by ks. prof. Kazimierz Ksak, legendarna posta krakowskiego rodowiska – znana zarwno z nowatorskich propozycji filozoficznych, jak i z yciowej postawy, w ktrej nie byo ani cienia troski o wartoci przykuwajce uwag osb sprytnych i zaradnych. Ksak, ktry nie chcia obchodzi imienin, gdy uwaa to za strat czasu nalenego filozofii, za wakacje redukowa do dwudniowej wizyty u przyjaci, pozostaje w swej abnegacji bliski Hellerowi, ktry dojedajc z Tarnowa do Krakowa potrafi w pocigu napisa rozdzia kolejnej ksiki albo rozwiza skomplikowany problem dotyczcy struktury przestrzeni wizkowych.”
Micha Heller mieszka w Tarnowie, w niewielkim mieszkaniu w bloku, ktre przez lata dzieli ze swoj siostr.
Nagroda Templetona, w wysokoci 1,6 mln dolarw, to najwysza nagroda indywidualna dla naukowca. Jej wrczenie odbdzie si 7 maja w Buckingham Palace w Londynie. Prof. Heller poinformowa, e nagrod pienin chce przekaza na rzecz powoania w Krakowie Centrum im. Kopernika, ktrego zadaniem bdzie prowadzenie bada na obszarze nauki i teologii.