1 lutego prof. Barbara Kudrycka, minister nauki i szkolnictwa wyszego, powoaa Zesp do spraw Opracowania Zaoe Reformy Systemu Nauki oraz Zaoe Reformy Systemu Szkolnictwa Wyszego (skad zespou na str. 18 oraz na stronie internetowej MNiSW).
Sprawy szkolnictwa wyszego dyskutowane byy na czterech tematycznych spotkaniach: Zarzdzanie szkoami wyszymi, Model kariery akademickiej, Finansowanie szkolnictwa wyszego, Dydaktyka. Przed kadym spotkaniem, dwie osoby byy proszone o przygotowanie autorskich, krtkich opracowa bdcych wprowadzeniem do dyskusji. Dyskusja dotyczya zagadnie poruszonych we wprowadzeniach oraz innych tematw przedstawionych przez uczestnikw dyskusji.
Odbyy si rwnie posiedzenia wsplne obu podzespow (nauka i szkolnictwo wysze), podczas ktrych w ostatecznym przegldzie spisanych wczeniej zagadnie oraz w dyskusji mogli uczestniczy wszyscy czonkowie zespou. Pisz o tym tak szczegowo, aby czytelnicy Projektu zaoe reformy systemu nauki i szkolnictwa wyszego (patrz: strona internetowa MNiSW) lepiej zrozumieli jego konstrukcj i dajc si zauway niespjno w prezentowaniu zagadnie. Jest to swoisty zbir hase – tematw spisanych na ywo przez sekretarza, ktre zesp zaproponowa jako materia wyjciowy do opracowania jednorodnego tekstu zaoe reformy ustawy Prawo o szkolnictwie wyszym.
Jest oczywiste, e tak przygotowany dokument wywoa szerok i oywion dyskusj, w tym w duej mierze krytyczn tak wobec proponowanych rozwiza, jak i zespou. Sporo zapisw powinno by uzupenionych komentarzami precyzujcymi intencje dyskutantw. Zalet Projektu natomiast jest to, e dyskusja o sprawach szkolnictwa wyszego zostaa rozpoczta.
W czasie dyskusji prowadzonych ju w ramach spotka KRASP, rwnie z poprzednim zespoem ministerialnym, zgodzilimy si, aby nowelizacj ustawy przeprowadzi w dwch etapach: etap pierwszy – szybka nowelizacja dotyczca spraw wanych dla uczelni i nie budzcych kontrowersji, etap drugi – pozostaa cz zmian, ktrych przygotowanie wymaga wicej dyskusji, a wic i czasu.
W Projekcie mona znale hasa – tematy nalece do obydwu grup. Wana jest wic identyfikacja tych hase, ktre nie budz kontrowersji i bd pomocne w dziaaniu uczelni oraz tych, ktre naley odoy, gdy wymagaj dalszej dyskusji. Sporo hase wymaga rozwinicia, bez ktrego pojawiaj si interpretacje odmienne od intencji zespou.
Z przebiegu dotychczasowej dyskusji wynika, e najwicej emocji budzi sprawa habilitacji. W karierze akademickiej konieczne s progi pozwalajce oceni wag pracy badawczej oraz dojrzao naukow kadego pracownika naukowego.
Pierwszym progiem jest praca doktorska, ktra powinna zawiera oryginalne, nowe wartoci naukowe.
Drugim progiem jest aktualnie habilitacja, krytykowana (nie przez wszystkich) z kilku powodw:
• redni okres konieczny do jej przygotowania jest zbyt dugi, rwnie dla osb bardzo zdolnych, szybko osigajcych dojrzao naukow po doktoracie. W wielu dziedzinach, oprcz prac stanowicych podstaw rozprawy habilitacyjnej, konieczne jest przedstawienie dodatkowego dorobku naukowego, ktrego zdobywanie trwa wiele lat i prowadzi czsto do niepodanych efektw, gdy liczba publikacji dominuje nad ich jakoci.
• Z punktu widzenia pracy badawczej, czas na przygotowanie dorobku naukowego do pracy habilitacyjnej nie jest optymalnie wykorzystany, gdy czsto podejmuje si tematy bezpieczniejsze z punktu widzenia przygotowania rozprawy habilitacyjnej, a nie ambitniejsze i bardziej ryzykowne z naukowego punktu widzenia.
• Kolokwium habilitacyjne odbywa si przed rad wydziau, w ktrej wikszo gosujcych bardzo czsto jest niekompetentna w problematyce naukowej habilitacji.
• Habilitacja jest sabo rozpoznawalnym stopniem naukowym na wiecie.
Trzecim progiem jest tytu profesora przyznawany przez Prezydenta RP.
Dyskusja nad modyfikacj kariery akademickiej trwa od duszego czasu. Wszyscy uczestnicy dyskusji podkrelaj konieczno podniesienia poziomu prac doktorskich. Zdecydowana wikszo jest za utrzymaniem tytuu profesorskiego przyznawanego przez Prezydenta RP. Niewielka grupa jest za utrzymaniem habilitacji w obecnej postaci. Bardzo nieliczna grupa jest za likwidacj habilitacji bez wprowadzania innego mechanizmu selekcyjnego. Zdecydowana wikszo uwaa, e konieczne jest utrzymanie progu – oceny dojrzaoci naukowej pomidzy doktoratem a tytuem profesorskim.
W Projekcie zaproponowano, aby w miejsce habilitacji, wprowadzi „certyfikat promocyjny” – CP (uprawnienie promocyjne), ktry pozbawiony byby wad habilitacji, a rwnoczenie wprowadza ocen naukow kandydata na wysokim poziomie. CP uprawniaby do: kierowania pracami doktorskimi, wydawania opinii o pracach doktorskich i w przewodach o przyznanie CP, czonkostwa w radzie wydziau.
Jedna z moliwych propozycji procedury postpowania mogaby wyglda w nastpujcy sposb:
Po doktoracie, w momencie uznanym przez zainteresowanego za stosowny, wystpuje on do dziekana (lub CK, lub innej instancji) o uruchomienie procedury przyznania mu CP na podstawie osignitych rezultatw naukowych.
Wane jest, aby dla kadej dziedziny nauki wybra najlepsz form przedstawienia rezultatw pracy badawczej. Dla tych dziedzin nauk, w ktrych wyniki bada publikowane s w czasopismach, mogyby to by 2−4 prace zamieszczone w dobrych czasopismach o zasigu midzynarodowym. Dla niektrych nauk humanistycznych mogaby to by inna forma uznana za odpowiedni (np. monografia lub ksika).
Dorobek naukowy powinien wskazywa na podjcie wanej tematyki badawczej oraz dojrzao do prowadzenia bada.
CP mona by uzyska w okresie od roku do kilku lat po doktoracie.
O ocen dorobku naukowego proszeni byliby 3−4 recenzenci zewntrzni, w tym zagraniczni, jeli to moliwe (sposb powoywania recenzentw do ustalenia).
Dziekan lub przewodniczcy rady naukowej zwoywaby otwart dysput kandydata z recenzentami i zaproszonymi dodatkowo 2−4 specjalistami (krajowymi i zagranicznymi).
Recenzenci i zaproszeni specjalici decydowaliby o przyznaniu CP zainteresowanemu. W ten sposb zarwno dorobek naukowy, jak i cay proces przyznawania CP byby rozpatrywany i oceniany przez wiksze grono specjalistw ni w przypadku habilitacji.
Decyzja o przyznaniu CP zatwierdzana byaby przez CK (lub inn instancj – do ustalenia).
Dalsza cz kariery naukowej: tytu profesora byby przyznawany przez Prezydenta RP; profesorowie tytularni mogliby przej w stan spoczynku po osigniciu wieku emerytalnego.
W Projekcie jest wicej hase – tematw wymagajcych wyjanie. Myl, e warto podj ten wysiek, gdy zmiany w systemie szkolnictwa wyszego i nauki w Polsce s potrzebne.