Za najskuteczniejsze narzdzie uproszczenia procedur awansowych nauczyciela akademickiego (obok wymogw formalnych: wyksztacenia, pozytywnych recenzji dysertacji oraz dorobku naukowego itd.) uwaam jednolity w skali kraju system ewaluacji osigni naukowo−badawczych, dydaktycznych, organizacyjnych (administracyjnych), dokonywanych permanentnie i podsumowywanych w cyklach rocznych. Obowizek monitorowania wasnych osigni powinien dotyczy wszystkich nauczycieli akademickich i pracownikw sfery badawczo−rozwojowej (z wyczeniem prac opatrzonych klauzul niejawnoci), tak by kady zainteresowany mia moliwo wgldu (przez Internet) w osignicia akademickie kandydata, recenzentw i czonkw gremiw kwalifikacyjnych.
Skoro obowizkiem czonkw parlamentu jest zoenie owiadcze majtkowych, nie widz powodu, by nauczyciele akademiccy (elita odpowiadajca za rozwj naukowy i edukacj na poziomie wyszym) mieli przywilej skrywania wasnych osigni naukowych, dydaktycznych i organizacyjnych.
W procedurach awansowych gosowania powinny by jawne (znowu przykad parlamentu), a osoby gosujce przeciwko wnioskowi powinny najpierw uzasadni t decyzj. Postawienie kandydatowi zarzutu natury etycznej powinno wstrzyma procedur awansow do czasu wyjanienia kwestii. Gosy osb wstrzymujcych si powinny by po poowie zaliczane do popierajcych i do przeciwnych awansowi (w przypadku nieparzystej liczby takich gosw, rozkad powinien preferowa gosy poparcia), a o awansie powinna przesdza zwyczajna wikszo.
Trzymajc si proponowanej zasady, w podanym wczeniej przykadowym rozkadzie gosw werdykt byby pomylny dla kandydata (10 gosw „za” i 4 „wstrzymujce si” wobec 6 gosw „przeciw” i take 4 „wstrzymujcych si”). Notabene, wtpliwa jest samodzielno pracownika nauki, ktremu brak odwagi na publiczne uzasadnienie odmowy poparcia danego wniosku awansowego. Uczestniczyem w kilku niejawnych posiedzeniach komisji awansowych, podczas ktrych pytani przez przewodniczcego czonkowie komisji zgodnie potwierdzali poparcie wniosku, a po tajnym gosowaniu byy jednak gosy przeciwne.
Miesiczna stawka wynagrodzenia zasadniczego nauczyciela akademickiego powinna by wycznie i cile skorelowana z jego osigniciami naukowymi i dydaktycznymi (!). Aktywno organizacyjna (administracyjna) powinna si przekada – stosownie do penionej funkcji i realnych osigni – na wysokie dodatki funkcyjne oraz nagrody resortowe i inne. Ze wzgldu na prezentowane tu podejcie systemowe jednoznacznie stwierdzam, e jakakolwiek aktywno organizacyjna nie moe stanowi podstawy zwikszania wynagrodzenia zasadniczego osoby funkcyjnej.
Rozdzielenie tych elementw w strukturze wynagrodze nauczycieli akademickich umoliwi z jednej strony ograniczenie dziaa degradujcych nauk i status nauczyciela akademickiego, z drugiej – stymulowanie rozwoju naukowego kadry i uczelni, innowacyjnoci i postaw kreatywnych. Owe ograniczenia cz m.in. z rezygnacj z ubiegania si o wysokie funkcje choby przez cz tych osb, dla ktrych jest to gwna sposobno zwikszenia wynagrodzenia zasadniczego. Wyjanienie kwestii stymulowania rozwoju t drog wydaje si bardziej przekonujce. Skoro pastwo dotuje wysze uczelnie i ustalio stawki wynagrodzenia w szerokich przedziaach (np. profesora zwyczajnego od 3830 do 10 000 z), to powinno mie realny wpyw na struktur wynagrodze w poszczeglnych uczelniach publicznych, a wic prawo do kontroli, ale take obowizek dotacji adekwatnej do potencjau naukowo−dydaktycznego nauczycieli akademickich. W niedalekiej perspektywie takie postpowanie powinno przynie znaczce zwikszenie poziomu naukowego kadry i jakoci ksztacenia. Przykad: jeeli rozstp wynagrodzenia adiunkta (doktora) wynosi 2210 z, a ustalony okres na obron habilitacji po doktoracie statut uczelni ustala na 10 lat, to przy jasnych kryteriach awansowych co roku, po udokumentowaniu odpowiednich osigni naukowo−badawczych i dydaktycznych, wynagrodzenie zasadnicze adiunkta powinno zwiksza si o 221 z.
Dwa sensowne kryteria powinny by respektowane przy podejmowaniu decyzji uprawniajcej jednostk organizacyjn wyszej uczelni do nadawania stopnia doktora w danej dyscyplinie nauki (poza wymogiem formalnym, co do liczby samodzielnych pracownikw i prowadzenia studiw II stopnia), a waciwym podmiotem stwierdzajcym ten fakt powinien by senat macierzystej uczelni:
• udokumentowanie przez minimum 80 proc. profesorw i 60 proc. doktorw habilitowanych danej jednostki uczelni, e w cigu 2 lat poprzedzajcych zoenie wniosku o prawo doktoryzowania, mieli na koncie co najmniej jedno z nastpujcych osigni dotyczcych promowania kadr naukowych – powoanie na promotora w przewodzie doktorskim, wypromowanie doktora, recenzowanie doktoratu, recenzowanie habilitacji, a w przypadku profesorw recenzowanie dorobku naukowego w postpowaniu o nadanie tytuu profesora lub doktora honoris causa;
• udokumentowanie przez co najmniej 70 proc. samodzielnych pracownikw nauki teje jednostki organizacyjnej uczelni, e w cigu 2 lat poprzedzajcych zoenie wniosku o prawo doktoryzowania, kady opublikowa prace naukowe (w czasopismach naukowych lub w wydawnictwach zwartych), za ktre cznie otrzyma nie mniej ni 20 punktw, zgodnie z kryteriami oceny dziaalnoci naukowej jednostki naukowej (Rozporzdzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyszego z 17 padziernika 2007, zacznik nr 2).
Aktywno w zakresie promowania kadr przez samodzielnych pracownikw nauki bya poddana szerokiej weryfikacji (recenzji) przez gremia uczonych jednostek organizacyjnych, w ktrych procedury awansowe realizowano, a w przypadku powoywania na recenzentw dochodzi dodatkowy czynnik potwierdzonego uznania w danym rodowisku naukowym. Jeeli do tego dodamy, e rednie roczne osignicie dotyczce publikowania prac naukowych wynosi minimum 10 punktw na osob, to nie widz powodu, dla ktrego speniajcej te kryteria wsplnocie samodzielnych pracownikw nauki (dopowiem z sarkazmem: kategorii pierwszej) miano by odmwi prawa decydowania o awansach na stopie doktora. O potencjale naukowym, a w konsekwencji o kompetencjach akademickich, decyduj umysy, a nie nawet najlepsza infrastruktura. Ze wzgldu na ograniczenia redakcyjne nie rozwijam kwestii uprawnie habilitacyjnych.
Z perspektywy stymulowania rozwoju naukowego kadr przeciwskuteczne jest ocenianie parametryczne jednostki organizacyjnej (mowa wycznie o aktywnoci publikacyjnej) przy uwzgldnieniu tylko najwaniejszych publikacji i monografii z okresu ostatnich 4 lat, ktrych liczba nie moe by wiksza ni 2N (gdzie N jest liczb osb zatrudnionych w jednostce przy prowadzeniu bada naukowych).
Np. w wydziale A, liczcym 100 nauczycieli akademickich, tylko 20 proc. opublikowao w okresie 4 lat po 10 prac (80 proc. adnej), z ktrych za kad autorzy otrzymali 6 punktw – wynik wydziau: 1200 punktw (zgodnie z kryterium 2N). W wydziale B wszystkich stu nauczycieli akademickich opublikowao po 2 prace, otrzymujc za kad 4 punkty – wynik wydziau: 800 punktw. Zdecydowanie wyej zosta oceniony wydzia A, w ktrym 80 proc. nauczycieli akademickich nie realizuje statutowych zada, nie rozwija si pod wzgldem naukowym. Gdyby obowizywaa zasada, e licz si dwie najwyej ocenione publikacje kadego zatrudnionego nauczyciela akademickiego, wwczas wynik wydziau A wynisby zaledwie 480 punktw. Obowizujce kryteria nie su efektywnemu doganianiu Europy pod wzgldem aktywnoci publikacyjnej.
Skrtowo nakrelone postulaty koniecznych, moim zdaniem, modyfikacji systemu awansowego nauczyciela akademickiego i wyszej uczelni, mog wywoa opr zarwno ze strony tych, ktrym odpowiada system awansowy przeniknity duchem superrecenzenta minionej epoki, jak i tych, ktrym odpowiada bycie nauczycielem akademickim bez koniecznoci dokumentowania jakichkolwiek osigni. Systemowe podejcie do modyfikacji, ktre z zaoenia powinno uproci procedury awansowe, ograniczy degradacj nauki i uczonych, stymulowa innowacyjno, kreatywno, rozwj ludzi i instytucji, nie wymaga powoywania kolejnej korporacji uczonych. Przeciwnie, wystarczy dobre prawo, sprawni administratorzy nauki niekoniecznie posiadajcy stopnie naukowe oraz rzetelne komisje etyki w poszczeglnych wsplnotach akademickich. Podstawowe narzdzie dla administratorw nauki, w tym gwnego, czyli ministra nauki i szkolnictwa wyszego, ju jest – Index Copernicus.
Przed laty opracowaem kart osigni nauczyciela akademickiego, przyjmujc kryteria KBN za podstaw ewaluacji osigni naukowych, ale take za ukad odniesienia do szacowania osigni dydaktycznych i organizacyjnych. To mozolna praca, ale narzdzie pozwolio ujawni – mwic najoglniej – wszystkie mocne i sabe strony wielowydziaowej wsplnoty akademickiej, podlegajcej trzyletniej ocenie w okresie, kiedy realizowano dwie kolejne podwyki pac w szkolnictwie wyszym. Kiedy w eksperyment dobiega koca, uczelnia otrzymaa moliwo bezpatnego korzystania przez dugi okres z systemu Index Copernicus – zalogowali si wczeni: rektor, prorektor i przewodniczcy senackiej komisji nauki. Tak pozostao do dzisiaj. Kiedy wic wspominam o tym, e opr rodowiska moe by duy, mam ku temu podstawy empiryczne.
Index Copernicus jest wielozadaniowym systemem z wiodc moliwoci ewaluacji osigni naukowo−badawczych, dydaktycznych i administracyjnych (organizacyjnych) pracownikw naukowych, a take ewaluacji osigni instytucji lub jej poszczeglnych struktur oraz ewaluacji czasopism naukowych, z czego skorzystao ju kilka tysicy redakcji z caego wiata. System jest otwarty – moliwe s modyfikacje, uzupenienia, korygowanie ewentualnych bdw itd., ale nadto nadaje si do ewaluacji osigni niezalenie od uprawianej dziedziny, dyscypliny czy specjalnoci naukowej uczonych. Umoliwia dorane analizy, biec kontrol dowolnych obszarw aktywnoci uczonego i zespow, rzeczow analiz i komparatystyk z uwzgldnieniem wybranych okresw danej aktywnoci. System jest dostpny w skali globalnej, ale umoliwia wybircze udostpnianie informacji o ludziach i instytucjach, przez kadego uytkownika z osobna. System jest polski. W moim przekonaniu, moe by wyjtkowo przydatny w doganianiu Europy i wiata pod wzgldem rozwoju naukowego.
Kiedy przesyam ten artyku do redakcji, w Index Copernicus pod nazw Polska zalogowanych jest – mimo braku takiego obowizku – 2765 osb, a np. pod nazw USA – 5639. Kiedy za zechc, mog mie swobodny wgld w CV kadej zalogowanej osoby i dowolnie podejmowa kontakt.
By da dobry przykad tworzenia obyczaju jawnoci w nauce, podpisz si wasnym identyfikatorem, udostpniajc tym samym my profile web page wszystkim zainteresowanym: http://my.indexcopernicus.com/m.kalina.