Coraz czciej czytam ostatnio o projekcie zlikwidowania habilitacji. Argumentw „za” jest sporo i maj swoj wag. Jak powiada pani minister Barbara Kudrycka: „Jednak samo zniesienie habilitacji niewiele zmieni. Moe nawet obniy poziom kariery akademickiej. Dlatego zamierzamy zmieni cay system kariery naukowej – wprowadzimy stopie certyfikowanego doktora z uprawnieniami promotorskimi”. Skd ja to znam? Ot z dawnych dobrych czasw, kiedy „stopie certyfikowanego doktora” nosi staroytn i godn nazw docenta. Po habilitacji docent przeistacza si w profesora nadzwyczajnego, a ten z kolei awansowa na profesora zwyczajnego – oba stopnie profesorskie miay rang „belwedersk”.
Wraca nowe? Nie przesadzajmy – inne czasy i okolicznoci. Jedno zdaje si nie ulega wtpliwoci – co trzeba zrobi w sytuacji, w ktrej piciokrotnemu przyrostowi liczby studentw odpowiada przyrost kadry naukowej w granicach 30 proc. To dla starcw po habilitacjach sytuacja niezwykle wygodna: s rozrywani. Sam pamitam, z jakim zdumieniem obserwowaem zasadnicz zmian mojej sytuacji na rynku pracy po zrobieniu habilitacji. Gdybym mia na to czas i ochot, mgbym by zaczepi si na trzech−czterech etatach. Tym atwiej, e jestem kombajnem wieloczynnociowym, a nie naukowcem wsko wyspecjalizowanym. y, nie umiera!
Jest niemal oczywistoci, e wieloetatowo obnia rang dydaktyki. Opublikowana przez Collegium Civitas „Autodiagnoza polskiego rodowiska naukowego” zwraca uwag na spadajc jako nauczania w polskich uczelniach. Przyczyn zapewne jest wiele. Za najistotniejsz uznabym dno do przeksztacenia uniwersytetw w zakady produkcyjne, dostarczajce dyplomowanych absolwentw na rynek pracy. Upowszechnienie studiw doktoranckich, ktre praktycznie stay si kolejnym – po licencjackich i magisterskich – odcinkiem tamy produkcyjnej, podnoszeniu jakoci raczej nie sprzyja.
Z drugiej strony, wymg habilitacji bywa rzeczywist przeszkod w wykorzystaniu ludzi dydaktycznie znakomitych, a obdarzonych przeklestwem „cikiego pira”. Dla nich napisanie habilitacji to istna droga przez mk, cho wiedz i zdolnociami nauczania z pewnoci, jak powiada pani minister, „mog konkurowa z niejednym profesorem”. Warto tego typu naukowcw wymierzy mona do atwo i warto awansowa ich na docentw z prawem prowadzenia seminarium doktoranckiego. Nie znaczy to jednak, i warto rezygnowa z habilitacji; stopie naukowy nie musi by tosamy z tytuem naukowym. Tytu naukowy bowiem jest potwierdzeniem rzeczywistego, udokumentowanego pisemnie, oryginalnego dorobku badawczego.
Zawsze mnie zdumiewaa zdolno urzdnikw do komplikowania rzeczy prostych. Wydaje mi si, e mona problem „karier” uczelnianych rozwiza w zasadzie bezbolenie, naley jedynie wyodrbni dwie komplementarne wobec siebie cieki: stanowisk i tytuw naukowych. W pierwszym wypadku chodzioby o stanowiska takie, jak asystent (zwierz na wymarciu, niestety), adiunkt i wanie docent, w drugim za o takie tytuy, jak doktor, doktor habilitowany i profesor. Docent, po napisaniu habilitacji i przebrniciu przez kolokwium, zanim otrzymaby tytu profesora, mgby obj stanowisko profesora nadzwyczajnego (dzi: uczelnianego). Nie sdz, by bya to struktura zbyt skomplikowana i nieprzejrzysta. Kryteria te nie wydaj si trudne do zdefiniowania. Zarazem za rzecz wan uwaam wszelkiego rodzaju naukowe rytuay i „wtajemniczenia”: egzaminy, obrony i kolokwia. Nie chodzi tylko o tradycj, cho i ona wydaje si spraw istotn, lecz take o swoist „odwitno” awansu naukowego.
Pisz o tym wszystkim jako czowiek, ktrego obecno w rodowisku naukowym jest raczej efektem przypadku ni konsekwentnej realizacji powzitego zamierzenia. Owszem, uniwersytet by moim celem na samym pocztku. Pniej jednak przez lata, na skutek wiadomych „wydarze”, wydawao mi si, e musz i zupenie inn drog. Koczyem studia zaoczne z takim samym celem, z jakim je koczy wikszo studentw – eby „mie papier”, troch zreszt te „na zo” wadzy. Mj doktorat to czysty przypadek – po prostu napisaem ksik, ktr pani profesor Irena Maciejewska uznaa za odpowiadajc wymogom i podja ryzyko (a bya to wwczas dla niej rzecz ryzykowna) otwarcia przewodu. Potem, take zbiegiem okolicznoci, zostaem, gdy to ju byo moliwe, zaproszony do pracy w Uniwersytecie Szczeciskim. I jako poszo. adnej „kariery” nie robiem, ale doskonale rozumiem modsze koleanki i modszych kolegw, ktrym rzeczywicie feudalna i skostniaa struktura naszych uczelni przeszkadza w rozwoju. Dlatego sdz, e dobrym wyjciem byoby tej struktury zdynamizowanie wanie poprzez uruchomienie dwch wspomnianych cieek awansu. Ale habilitacji skonny jestem broni – to wany moment w „karierze”.