Motto:
Kto zwyczajom si sprzeciwi,
po bie wemie, ani chybi.
J. Sztaudynger, ale troch przerobiony
W grudniowym numerze „FA” znalazem artyku prof. Pawa Kotei Archiwum bez X. Autor pisze o poytkach pyncych z ujawniania patologii ycia akademickiego, nawouje do ich opisywania ze wszystkimi detalami i wskazuje jako bd pisanie o nieprawidowociach bez ujawniania nazwisk bohaterw zdarze. Byem jednym z piszcych w ten wanie sposb. Moje pierwsze teksty (Taki wydzia, „FA” 7−8/2002, Skandalu cig dalszy, „FA” 2/2003 i Tpienie szkodnikw „FA” 5/2003) o dziwnych (z mojego punktu widzenia) praktykach wadz Akademii witokrzyskiej w Kielcach podpisywaem pseudonimem i omijaem szczegy umoliwiajce identyfikacj osb, o ktrych pisaem. Powody byy dwa. Pierwszy, to (jak si okazao suszna) obawa o negatywn reakcj rodowiska, ktre postrzega by mnie mogo jako czarn owc, co to brudy uczelniane publicznie pra zamierza. Drugi powd, to (naiwna, jak dzi widz) wiara, e kto „na grze” zapyta Redakcj o szczegy, ta skieruje go do mnie, a potem ten kto podejmie dziaania zmierzajce do „wyprostowania” sprawy bez szkody dla opinii mojej i uczelni. Miaem te obawy, czy Redakcja odway si wydrukowa artyku z nazwiskami moich bohaterw. Poniewa sprawa jest stara, wic przypomn – tym razem z nazwiskami – o co poszo.
W kwietniu 2001, w prywatnej rozmowie poza uczelni, w troch zoliwy sposb powiedziano mi, e przydzieliem pracujcemu w kierowanym wwczas przeze mnie zakadzie dr. Robertowi Kowalowi do realizacji w jednym roku akademickim 2000 godzin (prawie 10 penych „etatw”) i kilkadziesit prac dyplomowych. Zdenerwowaem si mocno i powiedziaem, e to bzdura. Na Wydziale Zarzdzania i Administracji Ak., gdzie rzecz miaa miejsce, rzeczywicie byy przypadki, gdy ludzie mieli ponad 1000 godzin, ale te 2000 wyday mi si nieprawdopodobne. Po powrocie do Kielc sprawdziem jednak plany zaj (jako kierownik zakadu nie podpisywaem kart obcie i wiedz o tym, gdzie i w jakim wymiarze pracuj zatrudnieni, czerpaem tylko z ich owiadcze – taka specjalno WZiA Ak) i wyliczyem dr. Robertowi Kowalowi ponad 1900 godzin. Razem z godzinami „przeliczeniowymi” za prowadzenie prac dyplomowych i prac w innej uczelni dawao to ca 3000. Okazao si przy okazji, e „realizacja” tych zaj wymagaa czenia grup studenckich i tzw. dublowania godzin dydaktycznych. To zdarza si w kadej chyba uczelni i nie byoby w tym nic szczeglnego, gdyby nie skala zjawiska na wydziale, bo dr Kowal nie by ani jedynym, ani rekordzist. W tej sytuacji powiadomiem o sprawie dziekana, dr. Zdobysawa Kuleszyskiego, i zaproponowaem zmian obcie dydaktycznych pracownikw „mojego” zakadu. Odpowied bya odmowna, wic zagroziem, e o sprawie powiadomi rektora i Senat, co rzeczywicie 31 maja 2001 zrobiem.
Zaraz potem dostaem pismo obciajce mnie win za ca spraw (powinienem by samodzielnie – ale nie wiadomo jak, bo nikt nie mia obowizku mnie o tym informowa – uzyska informacj o obcieniu dydaktycznym dr. Kowala) i domagajce si wyjanie w sprawach nie majcych z moim problemem nic wsplnego. Miaem np. wyjani, „jak realizowany jest projekt uruchomienia kierunku informatyka z ekonometri i specjalizacja w zakresie zastosowania informatyki w zarzdzaniu” i poda „wykaz wyjazdw subowych od pocztku roku akademickiego”. Dowcip polega na tym, e o „projekcie uruchomienia kierunku” dowiedziaem si z tego wanie pisma, a wszystkie wyjazdy subowe przechodziy przez sekretariat dziekana i tam rzeczony wykaz powinien by by. Aby byo weselej, „uruchamianie kierunku” statut uczelni przypisywa nie do zakadw, ale do instytutw (tak chyba byo wszdzie).
Potem byo sporo rwnie dziwnych pism i „rozmw”. Do rektora, prof. Adama Massalskiego, napisaem kilkadziesit pism (merytorycznej odpowiedzi nie dostaem na adne), a 13 wrzenia 2002 prof. Andrzej Szplit przesa mi pismo, w ktrym pomawia mnie o to, e opisaem go w Internecie (chodzio o stwierdzenie, e prof. Szplit uzyska habilitacj w NRD−owskiej uczelni, kojarzonej przez autora wpisu z SED i jego negatywn opini o dorobku prof. Szplita) i informowa, e spraw zainteresuje wadze uczelni. Przypisywanie mi tej internetowej wypowiedzi byo totaln bzdur, bo informacj o tym, gdzie prof. Szplit habilitacj robi, uzyskaem 13 wrzenia 2002 wanie z tego pisma; wczeniej byem przekonany, e zrobi j w Uniwersytecie Humboldta w Berlinie, o czym pisa jego byy wsppracownik w wydanej w maju 2002 ksice.
Potem byy przedziwne zawirowania z likwidacj „mojego” zakadu i przeniesieniem mnie do kierowanego przez prof. Szplita Zakadu Zarzdzania Rozwojem Organizacji (o pracy tego zakadu nie miaem pojcia), a na pierwszym zebraniu zakadu prof. Szplit wrczy mi pismo z „kategorycznym zakazem wypowiadania si o Ak. bez jego uprzedniej zgody”. Dwa lub trzy dni pniej miaem m.in. z tego powodu wniosek o komisj dyscyplinarn.
Drugim powodem byo rzekome nieprowadzenie przydzielonych mi zaj. Inicjatorem wniosku by prof. Szplit, do rektora kierowa go dziekan (zmar, wic nazwisko pomin), a opiniowa prorektor Szostak (te z WZiA Ak.). Rzecz w tym, e kart obcie dydaktycznych otrzymaem po terminach tych zaj, a na rozkadzie byy one przypisane dr. Kowalowi, wic prowadzi ich po prostu nie miaem prawa. Komisja dyscyplinarna – w skadzie: prof. M. Markowski, prof. G. Treliski i prof. J. Pacawski – ukaraa mnie za nieprzeprowadzenie zaj, ktrych nikt mi nie przydzieli i potpia za wypowiedzi o uczelni.
Rok pniej Komisja Dyscyplinarna przy RGSW uwolnia mnie od ewidentnie bzdurnych zarzutw, ale nic z tego nie wynikao, bo w midzyczasie zostaem zwolniony, a wikszo potrzebnych mi do normalnego funkcjonowania materiaw „zaja” (bez spisywania protokou przejcia) komisja pod dowdztwem prof. Z. Gazdy. Moje pisma o komisyjny zwrot moich rzeczy wadze uczelni ignoroway i proponoway, abym bra „jak leci” to, co maj ochot mi odda. O sprawie informowaem wszystkie chyba waciwe do takich spraw instytucje i sporo rnych osb. Zero reakcji lub sugestie, bym to ja przeprosi rektora Massalskiego (do dzi nie wiem, za co).
Po co o tym pisz? Ot jeden ze znajcych spraw dziennikarzy zada w 2006 roku publicznie – wwczas ju senatorowi – prof. Massalskiemu kilka pyta, m.in. o to, czy przeprosi mnie za bezzasadne oskarenia i komisj dyscyplinarn. Odpowied bya generalnie dziwna i mao konkretna, ale na to akurat pytanie prof. Massalski bardzo jasno wyzna, e „nie ma takiego zwyczaju akademickiego”.
I o to wanie chodzi. Jeli dobrze zrozumiaem prof. Kotej, to sugeruje on, by tzw. kodeksy etyczne traktowa serio, a ich naruszanie opisywa z podaniem nazwisk ludzi uwikanych w spraw. Podanie tych nazwisk ma uchroni autora opisu przed konsekwencjami upublicznienia sprawy. Mam zasadnicze wtpliwoci, czy sugestie te s zgodne ze wspomnian przez prof. Massalskiego akademick obyczajowoci. Na „spjnoci” zbiorw zasad etycznych to ja si nie znam, ale podejrzewam, e ze zbioru zasad etycznych zwykych miertelnikw, uzupenionego o akademickie kodeksy etyczne i wskazany przez prof. Massalskiego brak obyczaju przepraszania, daoby si wywie sprzeczno. Nie wiem, czy wspomniana tradycja akademicka ma jakie ograniczenia przestrzenne (czy chodzi np. tylko o Ak., czy wszystkie uczelnie Polski lub Europy) lub czasowe (czy jest to tradycja nowa, czy siga gaju Akademosa), ale wiem, e powouje si na ni czowiek, ktry w nauce osign ju wszystko. Rektor Massalski jest – jakby nie kombinowa – znacznie bardziej akademicki ni ja; jego dorobek liczy ponad 250 pozycji, jest profesorem zwyczajnym, a spoeczno akademicka jednej z wikszych polskich uczelni zaufaa mu i wybraa na rektora. Nie ma powodw, by w tej materii kwestionowa jego twierdzenia. Zreszt, gdyby byo inaczej, to pewnie przeprosiby mnie prof. Szplit za faszywe oskarenie, dziekan za nadanie sprawie biegu, prorektor Szostak za opini, a czonkowie komisji za niesuszny werdykt. Nic takiego si nie stao, a przecie wszyscy wymienieni byli prominentnymi (np. byli czonkami Senatu) akademikami i na pewno tradycj akademick znali.
Tak wic obawiam si, e w czci dotyczcej sposobw reagowania na – subiektywne niewtpliwie – odczucia, i gdzie naruszono jaki akademicki kodeks etyczny, autor artykuu o Archiwum X nie ma racji. Jedyn sensown reakcj jest odwracanie gowy. Tak wanie reagowali ludzie, ktrych o sprawie informowaem. Wikszo dodawaa te ze strachem w oczach: „Wycisz si, bo i nam szkodzisz”. Z kilkoma wyjtkami. Nazwisk nie podam, bo jako nie mam przekonania, e im pomog. Jeden z tych ludzi mia w szkolnictwie wyszym bardzo eksponowan pozycj i wiem, e naprawd stara si spraw „wyprostowa”. A wiem to m.in. std, e zakomunikowano mi, i decydenci wcale nie musz si z nim liczy (teoretycznie powinni), a forma przekazania tej informacji nie pozostawiaa zudze co do zasad obowizujcych w uczelni. Inni, ktrzy mi pomogli, byli w podobnej do mojej sytuacji, ale tylko trzy osoby miay odwag cakowicie si ujawni.
Zdaje si, e wspomniane wyej odwracanie gowy funkcjonuje w tradycji akademickiej rwnie po stronie wadz, przynajmniej wadz Ak., ktre nie reagoway na moje informacje o rynsztokowej dyskusji w Internecie. A dyskutowano o Ak. i wiele postw zostao nadanych z serwera akademii. W czasie tej „dyskusji” wysuchaem wielu budujcych wypowiedzi wadz Ak. o kulturotwrczej roli uczelni i jej pozytywnym wpywie na region. Moe chodzio o wdraanie wspomnianych wyej „akademickich obyczajw”? Jeli tak, to sukces jest bliski, bo sowo „przepraszam” uywane jest jakby troch rzadziej.