Od kilku tygodni gwnym tematem dyskusji w rodowisku akademickim jest przedoony przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyszego Projekt zaoe reformy systemu nauki i reformy systemu szkolnictwa wyszego. Temu te powicone byo wsplne posiedzenie prezydiw KRASP i PAN 15 maja br., ktrego efektem byo wypracowanie stanowiska odnoszcego si w sposb oglny do Projektu, oraz stanowiska w konkretnej kwestii drogi awansu naukowego. Ufamy, e oba przyjte stanowiska dobrze oddaj wag spraw i opinie wikszoci naszego rodowiska.
We wsplnym stanowisku wyraamy pogld, e proponowana reforma nie powinna by rozpatrywana w oderwaniu od tego, co dzieje si w innych obszarach ycia gospodarczego i spoecznego – powinna stanowi istotn cz szeroko zakrojonego programu rozwoju kraju poprzez edukacj i nauk, ktre s dzi wyznacznikami rozwoju cywilizacyjnego i spoecznego.
Projekt podejmuje wiele problemw, ktre rodowiska akademickie i naukowe podnosz od wielu lat. Prezydia KRASP i PAN zadeklaroway gotowo do konstruktywnej wsppracy w przygotowaniu niezbdnych projektw ustawodawczych rozwizujcych te problemy i uzyskaniu dla nich akceptacji spoecznej.
Wiele kwestii wymienionych w Projekcie wymaga jednak dyskusji i uzgodnie. Najbardziej sporny, cho nie najwaniejszy dla reformy, pomys zniesienia habilitacji nie musi by przeszkod w porozumieniu. Wyduenie drogi awansu naukowego nie jest spowodowane wymogiem uzyskania habilitacji, lecz przede wszystkim nagminnym podejmowaniem przez modych doktorw dodatkowego zatrudnienia, niezwizanego z ich prac naukow. Obowizujca procedura habilitacyjna jest niedoskonaa i wymaga zmian, m.in. zrnicowania obowizujcych norm i procedur stosownie do specyfiki poszczeglnych dziaw nauki. Nie widzimy jednak istotnego powodu, dla ktrego, modyfikujc wymogi zwizane dotychczas ze stopniem doktora habilitowanego, naleaoby zrezygnowa z jego dobrze zakorzenionej w polskiej tradycji akademickiej nazwy.
Najwaniejszym zadaniem rodowiska naukowego, obok zdecydowanej poprawy warunkw dla twrczoci naukowej i szkolnictwa akademickiego, jest udoskonalenie systemu oceny dorobku naukowego tak, aby bya ona oparta na rzetelnej i merytorycznej krytyce naukowej, oraz powizana z tym kwestia przestrzegania zasad etyki w nauce. Wyrazilimy w zwizku z tym gotowo do poparcia, po niezbdnych uzgodnieniach szczegowych, zapowiedzianych przez rzd rozwiza zwikszajcych konkurencj midzy naukowcami i orodkami badawczymi oraz mobilno kadr naukowych. Uwaamy, e zatrudnienie naukowcw w uczelniach i placwkach PAN, z wyjtkiem stanowisk profesorskich, powinno by tylko kontraktowe, przy czym naley wprowadzi i wyegzekwowa regu jednoetatowoci. Warunkiem wprowadzenia tych zasad jest jednak wydatne podniesienie uposae, zwaszcza modej kadry naukowej w publicznych uczelniach i placwkach badawczych.
Propozycja wyrniania w systemie szkolnictwa wyszego i nauki tzw. okrtw flagowych budzi w rodowisku akademickim kontrowersje i obawy, ale przy odpowiedniej konkretyzacji bdzie suy ochronie poziomu wiodcych orodkw badawczych i dydaktycznych. Ich wybr powinien by okresowo weryfikowany, a decydujcy wpyw na podejmowane decyzje powinny mie organy reprezentujce rodowisko akademickie. Dodatkowe rodki przeznaczone dla wiodcych placwek nie mog by uzyskiwane kosztem zuboenia pozostaych placwek.
Stanowisko prezydiw KRASP i PAN dotyczyo przede wszystkim zagadnie oglnych, o stanowisko przyjte nastpnego dnia przez obradujce samodzielnie Prezydium KRASP, odnosi si do wielu konkretnych postulatw i propozycji rozwiza Projektu. W stanowisku tym wymienilimy m.in. te koncepcje i rozwizania, ktre maj charakter prorozwojowy i w znacznym stopniu odpowiadaj postulatom formuowanym w uchwaach Zgromadzenia Plenarnego i Prezydium KRASP. Oczekujemy, e ministerstwo zaprezentuje wkrtce plan realizacji przedstawionych zamierze, w ktrym znajd si take kwestie nieuwzgldnione w Projekcie lub uwzgldnione w sposb zbyt powierzchowny, jak np. poszanowanie wasnoci intelektualnej.
Odnoszc si do krytycznej kwestii modelu finansowania szkolnictwa wyszego, postulujemy dziaania prowadzce do powstania rynku edukacyjnego, do ktrego uczelnie publiczne i niepubliczne bd miay jednakowy dostp. Postulujemy rwnie wprowadzenie zasady finansowania z budetu ministerstwa kosztw przewodw w ramach cieki awansu naukowego w uczelniach publicznych i niepublicznych, a take wprowadzenie mechanizmw przeciwdziaania wieloetatowoci nauczycieli akademickich.
Niedopracowana kompozycja i redakcja dokumentu utrudnia zrozumienie modelu reformy i dyskusj rodowiskow. W szczeglnoci, cele i warunki realizacji proponowanych zmian zostay sformuowane jedynie w odniesieniu do tej czci projektu, ktra dotyczy nauki. Mona take zauway niedostateczne odniesienie si do koniecznoci wzrostu finansowania nauki i szkolnictwa wyszego z budetu pastwa jako warunku powodzenia reform. Postulowany w Projekcie wzrost finansowania nauki i szkolnictwa wyszego z budetu pastwa o 0,158 proc. PKB rocznie nie gwarantuje sukcesu w realizacji zaplanowanych reform.