Ostatnio w rodowisku akademickim toczy si dyskusja zwizana z usprawnieniem rozwoju kadry naukowej i stworzeniem szerszych perspektyw dla modych naukowcw. Jak zwykle przy takiej okazji pojawi si podzia na zwolennikw zniesienia habilitacji i jej utrzymania. W cie zostay w tej sytuacji odsunite sprawy dotyczce nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyszym, zwizane nie tyle z sam nauk, co z dydaktyk.
Problemem, ktry pojawi si przy tej okazji, stay si jak zwykle rodki finansowe. Std te pomys na stworzenie kilku uczelni flagowych, ktre uzyskiwayby prawie cao rodkw na nauk, a pozostae uczelnie, w tym wikszo uniwersytetw, zostayby sprowadzone do roli, jak speniaj dzisiaj przewanie uczelnie niepubliczne, czyli do zada dydaktycznych. Przy okazji mona odnotowa, e pomysodawcy zaczerpnitego z marynarki wojennej okrelenia nie zauwayli zapewne, i okrt flagowy, poza parad, pynie na kocu szyku i jest co prawda najbardziej okazay, lecz niekoniecznie najszybszy i najlepiej uzbrojony. Porwnanie do wynikw uzyskiwanych przez najlepsze uczelnie amerykaskie te nie uwzgldnia faktu, e w USA istnieje inny model zarwno naukowy, jak i dydaktyczny, a pienidze pozyskiwane przez uczelnie w przewaajcej mierze pochodz spoza rodkw publicznych.
Wie si z tym sprawa habilitacji, ktra, w ocenie osb popierajcych pomys jej zniesienia, hamuje rozwj naukowy. Proponuje si zastpienie tej formy oceny dorobku naukowego certyfikowaniem doktorw – co miaoby da takie same uprawnienia, jakie dzisiaj wynikaj z nadania stopnia naukowego doktora habilitowanego. Moi profesorowie wspominali, e kiedy habilitacja bya tylko ocen dorobku naukowego doktora, ktrego podsumowaniem stawao si wygoszenie na posiedzeniu rady wydziau wykadu habilitacyjnego. Z czasem wymogi zostay rozbudowane i dzisiaj podstaw staje si, obok dorobku, publikacja rozprawy habilitacyjnej. Trzeba te mie na uwadze, e obowizujce kiedy i obecnie przepisy odnonie do przeprowadzania przewodw habilitacyjnych przewiduj, pod pewnymi warunkami, uzyskanie stopnia doktora habilitowanego na podstawie dorobku (por. art. 17 ust. 2 ustawy z 14 marca 2003 r. o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki).
Obawiam si, e certyfikowanie doktorw doprowadzi z czasem do tego samego efektu, ktry mamy dzisiaj, czyli koniecznoci przedoenia zwartego opracowania stanowicego „znaczny wkad autora w rozwj okrelonej dyscypliny naukowej lub artystycznej”. Dzisiaj bowiem problemem nie jest ju sama publikacja opracowania, lecz wyduona procedura, ktra od zoenia publikacji do druku a po posiedzenie rady wydziau, na ktrym przeprowadzane jest kolokwium habilitacyjne, zajmuje rednio 2 lata (a ile lat na finalizacj bada i przygotowanie rozprawy?). Jeli nadawaniem certyfikatw miaaby si zaj Centralna Komisja, to obawiam si, e bez jej reorganizacji i zmiany modelu funkcjonowania w pewnym momencie nie byaby w stanie dokona w szybkim czasie oceny dorobku. Czyli waciwie wracamy do punktu wyjcia, ktrym staje si czas.
Kwestia kolejna zwizana z argumentem za zniesieniem habilitacji odnosi si do hamowania przez „skostnia kadr profesorsk” rozwoju naukowego modszych kolegw. By moe reprezentuj dziedzin i dyscyplin (nauki humanistyczne, nauki o polityce), w ktrej ten problem, poza by moe jakimi przypadkami skrajnymi, nie wystpuje.
Kwestia kolejna wie si z podnoszonym argumentem, e takim modelem rozwoju naukowego s zainteresowane wycznie uczelnie niepubliczne, ktre chc uzyskiwa kolejne uprawnienia do prowadzenia kierunkw studiw. Pracujc przez ponad 30 lat w uczelni publicznej i 11 lat w niepublicznej, nie widz rnic w potrzebach obu typw uczelni w zakresie kadrowym w sferze dydaktyki. Takie same problemy pojawiaj si w obu typach uczelni, ktre aby uruchomi kierunek studiw, musz zatrudni okrelon kadr. Potwierdzi to przewodniczcy Pastwowej Komisji Akredytacyjnej, ktry na plenarnym posiedzeniu KRZaSP we wrzeniu 2006 r. w Poznaniu stwierdzi, e w ocenie PKA sytuacja w obu typach uczelni jest bardzo zbliona, take jeli chodzi o rozoenie si skali uzyskiwanych ocen. Jeli certyfikowanie doktorw miaoby podnie status tylko uczelni niepublicznych, byoby to co najmniej dziwne.
Dochodzimy tu bowiem do istoty problemu. Dotyczy on powizania dydaktyki z rozwojem naukowym. Niewtpliwie obie dziedziny funkcjonowania uczelni trudno rozdzieli, a rozwj naukowy sprzyja te wiedzy wykorzystywanej w trakcie dydaktyki. Zawsze zastanawiaem si jednak, dlaczego akurat 8 tzw. samodzielnych pracownikw nauki potrzebnych byo do prowadzenia kierunku studiw magisterskich i dlaczego dzisiaj na II stopniu studiw jest to 6 pracownikw (oczywicie dzisiaj take niezbdne jest zatrudnienie grupy doktorw). Skd wynikaj te wyliczenia i dlaczego tylu, a nie wicej lub mniej, winno wchodzi w skad minimum kadrowego. Niewtpliwie jakie wskaniki ilociowe musz by brane pod uwag. Skoro tak, to rozdzielmy obie kwestie, odnoszc ewentualne certyfikowanie do sfery dydaktyki. Tym samym uczelnie miayby moliwo zatrudniania doktorw posiadajcych uznany dorobek naukowy jako profesorw kontraktowych lub na wzr niemiecki privat Dozent, ktrzy byliby brani pod uwag przy uzyskiwaniu uprawnie do prowadzenia kierunku studiw na tych samych zasadach, jak i tzw. samodzielni pracownicy nauki. Jaki wzr tu istnieje; zespoy PKA oceniaj nie tylko stan kadrowy, ale take rzeczywisty dorobek naukowy kadry, klasyfikujc poszczeglne osoby wskazane w minimum kadrowym jako nalece do tego minimum w zakresie kierunku studiw i w zwizku z zakresem kierunku studiw. O takiej klasyfikacji decyduj nie tylko uzyskany stopie czy tytu naukowy, ale w duej mierze posiadany dorobek naukowy i tematyka oraz charakter publikacji.
Niewtpliwie istnieje dzisiaj problem rozwoju naukowego czci kadry, ktra zatrzymuje si w swoim rozwoju na stopniu doktora. Ale czy wszyscy musz by profesorami? Warto te zauway, e od czasu, gdy Fenicjanie wynaleli pienidze, to take w Polsce rozwj nauki rozbija si najczciej o rodki finansowe, a raczej ich niedostatek. Bez istotnego dofinansowania nauki, a take odpowiedniego wynagradzania kadry naukowej, trudno liczy na znaczce zmiany. Wielu doktorw (i nie tylko oni) woli dorabia w rnych miejscach ni y za pobory, jakie dzisiaj s im oferowane w uczelniach. Cierpi na tym ich rozwj naukowy, gdy stawiaj sobie pytanie: by (naukowcem) czy mie (rodki na utrzymanie rodziny)? Czy ten model zmieni zniesienie habilitacji, certyfikowanie doktorw, skrcona cieka naukowa, dopuszczenie do uzyskiwania stopnia naukowego doktora przez absolwentw studiw pierwszego stopnia? Wtpi.