Wrd polonistw system boloski budzi due kontrowersje. Wielu protestowao, zanim jeszcze rozpoczto jego wdraanie. Kiedy si okazao, e polonistyka musi si jednak podda nowym reguom, prbowali walczy o moliwo wyboru – student mgby si ksztaci na jednolitych studiach picioletnich lub wybra trzyletni licencjat i dwa lata studiw magisterskich. Dzi opuszczaj rce. Apele nie zday si na nic. Polonici mwi o obnieniu poziomu, niedouczonych studentach i o tym, e uniwersytety zamieniaj si w biura wydawania papierkw.
– Obecne rozwizanie uderza w studentw najlepszych – uwaa dr hab. Andrzej Stoff, kierownik Zakadu Teorii Literatury w Instytucie Literatury Polskiej Uniwersytetu Mikoaja Kopernika w Toruniu. I dodaje: – Przeszkadza im w spokojnym zdobywaniu wiedzy przez zbdn formalizacj wewntrznego progu studiw.
Podobnego zdania s inni: – Taki system promuje osoby mao ambitne – owiadcza dr Lech Giemza z Katedry Literatury Wspczesnej Instytutu Filologii Polskiej Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego. – Uatwia im zdobycie papierka. Jest za to krzywdzcy wobec studentw ambitnych, ktrzy chc i powinni czyta wicej, dyskutowa o tym na zajciach.
Dlaczego tak si dzieje? Wprowadzenie nowego systemu spowodowao konieczno zmian programu.
– Standardy nauczania preferuj tzw. wyksztacenie oglne – wyjania dr Anna Niewolak−Krzywda, nauczyciel akademicki i wicedyrektor Instytutu Filologii Polskiej Uniwersytetu Rzeszowskiego. – Dzieje si to z wyranym uszczerbkiem dla ksztacenia kierunkowego. Zmniejsza si liczba oraz zakres lektur. Ograniczono nam moliwo ksztacenia kultury humanistycznej studentw.
Do tej listy dr Niewolak−Krzywda dodaje kolejne bolczki polonistw – mao czasu na dogbne analizy czy dyskusje na zajciach wiczeniowych, wyrane obnienie si poziomu przygotowania do egzaminw kierunkowych.
Polonici uwaaj, e wprowadzenie na filologii polskiej systemu boloskiego zaowocowao niezrozumiaymi rozwizaniami. Okazuje si bowiem, e w programie bardzo duo czasu powicono na przedmioty oglnouniwersyteckie (np. historia Polski, filozofia, acina), ktre w dodatku w punktacji ECTS s punktowane wyej ni przedmioty kierunkowe. Na studiach zaocznych musz by realizowane w 100 proc. minimum okrelonego w standardach. W praktyce oznacza to, e student ma w swym grafiku wicej godzin z filozofii ni z gramatyki, wicej aciny ni jzyka nowoytnego, wicej historii Polski ni historii literatury.
– Wydaje si nam to wrcz absurdalne – mwi wprost dr Niewolak−Krzywda.
Na tradycyjnych picioletnich studiach magisterskich kurs historii literatury by rozpisany na 5 lat. Wprowadzenie formuy 3+2 jest zatem jednoznaczne z realizacj programu w zaledwie 3 lata. To zadanie karkoomne. I w prostej linii prowadzce do ci. – Zmniejszona liczba godzin na kady przedmiot wymusia ograniczenia materiaowe – przyznaje dr hab. Jolanta Kowalewska−Dbrowska, zastpca dyrektora ds. nauki Instytutu Filologii Polskiej w Uniwersytecie Gdaskim. Jeli jednak studia nie maj by swoim zaprzeczeniem, wymogi co do podstawowych umiejtnoci analizowania i rozumienia zjawisk literackich i jzykowych nie mog si zmniejszy. Dlatego studentom jest po prostu trudniej.
– Prowadzcym te – dodaje dr Kowalewska−Dbrowska – gdy maj wiadomo, jak bardzo studenci s niedouczeni.
Niektrzy nauczyciele akademiccy decyduj si na modyfikacj listy lektur. A ci, ktrzy nadal wymagaj, by student przeczyta tyle, ile dawniej, licz si z niewykonalnoci zadania.
– Chyba jestemy naiwni – przyznaje dr Agata Seweryn z Katedry Owiecenia IFP KUL. – istniej mae szanse, e ktokolwiek przeczyta wszystkie lektury. Studenci mwi, e w tej chwili zajcia odbywaj si nawet w soboty, kiedy wic maj znale czas na czytanie i przygotowywanie si do wszystkich zaj?
Polonistyka to kierunek specyficzny. Mona chyba zaryzykowa twierdzenie, e raczej mao koniunkturalny. Nie wiza si nigdy z wizj poraajcych profitw, ktre czekaj na absolwenta. Czsto wybieraj go pasjonaci, mionicy literatury i sowa. Dlatego tak wane w trakcie studiw s dyskusje, analizy. Polonici szczyc si tym, e liczna grupa spord nich zajmuje si prac dla ludzi – ucz, pracuj jako dziennikarze, oglnie – twrcy kultury.
Na t swoist misj polonistyki zwraca uwag prof. Jzef Tomasz Pokrzywniak, dziekan Wydziau Filologii Polskiej i Klasycznej Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. W trakcie swojego wystpienia podczas dyskusji panelowej zorganizowanej w 2006 r. przez IBL Polskie nauki humanistyczne i spoeczne w nowym stuleciu, w nowej Europie, zatytuowanego Polonistyka – midzy standaryzacj a wolnoci, profesor zwrci uwag, e polonici wdroyli studia dwustopniowe, by realizowa rnorodny profil specjalnoci zawodowych oferowanych studentom. Prof. Pokrzywniak przekonywa jednak: – Studia humanistyczne musz mie take nieskrpowany obszar naukowych docieka, zgodny z dugoletni tradycj niezakcanego toku chronologicznego, co ze wzgldu na podstawowy dla polonistyki kurs historii literatury i jzyka jest szczeglnie istotne.
Dlatego rodowisko polonistyczne skupione w Konferencji Polonistyk Uniwersyteckich, zrodzonej w wyniku dziaa UKA, ktrej przewodniczy prof. Pokrzywniak, zabiegao o to, by filologia polska, jako filologia narodowa, moga by realizowana zarwno w trybie jednolitych studiw picioletnich, jak i w systemie boloskim.
– Chcielimy da studentom prawo wyboru, nie wykluczajc, e wygra ten drugi tok studiw – wyjania prof. Pokrzywniak. – Apele w tej sprawie kierowalimy do ministerstwa, do Rady Gwnej Szkolnictwa Wyszego, do Komitetu Nauk o Literaturze i Jzyku PAN.
Profesor tumaczy, e polonici nie byli nigdy zdeklarowanymi przeciwnikami studiw dwustopniowych.
– Kiedy wic okazao si, e nie moemy realizowa jednolitych studiw picioletnich, nie potraktowalimy tego jako klski czy dopustu Boego – dodaje. – Nie zamierzamy wic dalej protestowa – czas pokae, czy wtedy mielimy racj.
Polonici maj wiadomo, e formua studiw picioletnich odchodzi do lamusa. Jednak z wypowiedzi niektrych nauczycieli akademickich wynika, e wcale si z tym nie pogodzili.
– Oczywicie, e polonistyka powinna wrci do systemu jednolitych studiw magisterskich – mwi dr Anna Niewolak−Krzywda. – Jest to przecie dziedzina o szczeglnych zadaniach edukacyjnych (szkoa, media), dziaajca na obszarach kultury i wiadomoci spoecznej. W czym zatem jest gorsz dyscyplin od np. prawa, psychologii czy konserwacji dzie sztuki?
– Dla nas byoby najlepiej, gdyby mona byo rwnolegle prowadzi dwa rodzaje studiw – mwi dr Jolanta Kowalewska−Dbrowska. – Tak jest czciowo teraz, ale studia 5−letnie wygasaj, bo nasze protesty nie przyniosy rezultatw.
Polonici czsto zwracaj uwag na to, e zmiany w trybie studiowania zmieniaj sens i charakter uniwersytetu. Przestaje on by miejscem, w ktrym kadzie si duy nacisk na formacj modych ludzi, staje si za otoczon murem standardw instytucj do „wydawania papierkw”. Dr hab. Andrzej Stoff jako pierwszy argument przeciwko dwustopniowoci studiw polonistycznych podaje wanie formalne zrwnanie wszystkich uczelni na poziomie studiw licencjackich.
– Uniwersytety w skandaliczny sposb zostay pozbawione trybu studiw, ktry zapewnia obiektywnie wiksze moliwoci dydaktyczne, a zwaszcza formacyjne – przekonuje Andrzej Stoff. – Perspektywiczne konsekwencje tego rozwizania s jeszcze sabo rozpoznawalne w praktyce, ale nie trzeba by teoretykiem, by stwierdzi obnienie prestiu. Uniwersytety coraz bardziej zamieniaj si w biura wydawania papierkw powiadczajcych coraz bardziej szczegowo spenienie takich czy innych wymaga.
Dr Stoff wskazuje przy tym na niszczenie ducha uniwersytetu przez, jak to nazywa, „akcyjno” reformy.
– Slogan „system boloski” uywany by przez wprowadzajcych reform w sposb obezwadniajcy jakkolwiek inicjatyw wasn, by hasem zdeterminowania przekraczajcego moliwoci sprzeciwu – twierdzi polonista. Przewiduje te, e efektem reformy mog by zastpy konformistw i karierowiczw, ktrzy wasn inicjatyw zamieni na podchwytywane ochoczo inicjatywy unijne tylko dlatego, e pochodz „stamtd”.
O tym, e uzawodowienie studiw I stopnia nie jest dobrym pomysem, mwi rwnie dr hab. Piotr Urbaski, dyrektor Instytutu Polonistyki i Kulturoznawstwa Uniwersytetu Szczeciskiego.
– Standardy przewiduj wprowadzenie specjalizacji o charakterze zawodowym na studiach I stopnia. Do tego niestety przewidziane s praktyki, ktre maj „uzawodowi” studia licencjackie – mwi dr Urbaski. – Jest to fatalny pomys, ktry pokazuje oglny stan wiadomoci (uzawodowienie jako cel studiw I stopnia), wyklucza za czysty, uniwersytecki charakter studiw licencjackich.
Dr Urbaski podkrela rwnie, e poszerzanie zakresu umiejtnoci przez wprowadzenie specjalizacji, cho poyteczne, nie ma nic wsplnego z ide uniwersytetu, ktry zdecydowanie nie powinien by szko przygotowujc do wykonywania zawodu.
Na inny aspekt sprawy zwraca uwag dr Anna Niewolak–Krzywda. W jej opinii sztywne standardy ksztacenia nie koresponduj np. z zakresem bada prowadzonych w instytucie i specyfik kulturow regionu, w ktrym ma siedzib dana uczelnia.
Kwesti do rozwizania pozostaje take ksztacenie nauczycieli. Teraz studenci, ktrzy wybieraj specjalizacj nauczycielsk, musz rwnie uczestniczy w zajciach z drugiego przedmiotu. Ich specjalizacja jest bowiem dwuprzedmiotowa.
– Nie moemy zgodzi si na to, by w ramach trzyletniego licencjatu polonistycznego o specjalizacji nauczycielskiej realizowa jeszcze 400 godzin drugiego przedmiotu, bo grozi to niedopuszczaln powierzchownoci wyksztacenia przyszych nauczycieli – przekonuje prof. Pokrzywniak. – W tej sprawie spotkalimy si ze zrozumieniem wadz ministerialnych w poprzednim rzdzie, a take z przychylnoci Rady Gwnej. Nauczyciele maj oczywicie prawo zdobywa kwalifikacje do uczenia drugiego przedmiotu, ale winni to robi – korzystajc wanie z modelu boloskiego – albo na studiach drugiego stopnia, albo na studiach podyplomowych – konkluduje profesor.
Zdaniem dr Jolanty Kowalewskiej−Dbrowskiej, zmiany w przygotowywaniu do zawodu nauczyciela s konieczne.
– Dlaczego nikt nie proponuje, by lekarzy ksztaci przez trzy lata, a uwaa si, e nauczycieli mona? – pyta retorycznie.