Ukaranie studenta czy doktoranta w postpowaniu dyscyplinarnym moe utrudni zdobycie posady w zawodach, do ktrych wykonywania wymagane jest „nieskazitelne morale”. Poniewa zatarcie kary naoonej w postpowaniu dyscyplinarnym nastpuje najwczeniej po roku, a najpniej po trzech latach, do tego czasu moe stanowi przeszkod w uzyskaniu niektrych posad, np. w urzdach, uczelniach, zawodach zaufania publicznego. Aby nie szafowa „dyscyplinarkami”, ustawa z 27 lipca 2005 Prawo o szkolnictwie wyszym przewiduje rwnie instytucj studenckiego sdu koleeskiego. Moe on orzeka we wszystkich sprawach, tak jak komisje dyscyplinarne, a nie, jak si czsto przypuszcza, jedynie w sprawach „mniejszej wagi”. Jednak jest on czsto uwaany za agodniejsz wersj „dyscyplinarki”, ze wszystkimi konsekwencjami negatywnymi, np. „ladem w kartotece”. Czy susznie?
Art. 211 ust. 1 wskazanej ustawy, otwierajcy rozdzia o odpowiedzialnoci dyscyplinarnej studentw, stanowi: „za naruszenie przepisw obowizujcych w uczelni oraz za czyny uchybiajce godnoci studenta [doktoranta] student ponosi odpowiedzialno dyscyplinarn przed komisj dyscyplinarn albo przed sdem koleeskim samorzdu studenckiego”. Gdyby po sowie „odpowiedzialno” wystpowa dwukropek, to ju interpretacja jzykowa pozwalaaby stwierdzi, e postpowanie przed sdem koleeskim nie jest szczegln form odpowiedzialnoci dyscyplinarnej, ale wyjtkiem od niej. Chocia owego dwukropka rwnie nie uyto po sowie „dyscyplinarn”, to rozumienie instytucji sdu koleeskiego jako wyjtku od postpowania dyscyplinarnego znajduje poparcie w pierwszych sowach art. 213 ust. 1: „W sprawach dyscyplinarnych studentw [doktorantw] orzekaj komisja dyscyplinarna oraz odwoawcza komisja dyscyplinarna”... Sd koleeski tu pominito!
Tez, e postpowanie przed sdem koleeskim to alternatywa wobec postpowania dyscyplinarnego, wspiera lektura art. 211 ust. 2: „Za ten sam czyn student [doktorant] nie moe by ukarany jednoczenie przez sd koleeski i komisj dyscyplinarn”. Wybr cieki egzekwowania odpowiedzialnoci naley do rektora, ktry „moe, z inicjatywy wasnej lub na wniosek organu samorzdu studenckiego [doktorantw], wskazanego w regulaminie samorzdu, przekaza spraw do sdu koleeskiego zamiast przekaza j rzecznikowi dyscyplinarnemu” (art. 214 ust. 1 – uprawnienie rektora, ktry moe, lecz nie musi, pozwala np. zapobiec uzyskiwaniu swoistej ochrony przed „dyscyplinark”, poprzez uprzednie przyjcie ukarania w trybie „koleeskim”.) Idc dalej tym tropem, art. 217 stanowi ju wprost, e „postpowanie dyscyplinarne wszczyna komisja dyscyplinarna”. Tylko komisja dyscyplinarna, nie komisja lub sd koleeski! Kolejnego argumentu dostarcza art. 221. Przewidziana w nim moliwo skargi do sdu administracyjnego przysuguje jedynie od prawomocnego orzeczenia komisji dyscyplinarnej. Gdyby chcie uzna postpowanie przed sdem koleeskim za szczeglny przypadek postpowania dyscyplinarnego, to brak analogicznej skargi od orzeczenia sdu koleeskiego byby nieuzasadnion dyskryminacj obwinionych „sdzonych” w tym trybie.
Zamykajce omawiany rozdzia ustawy artykuy od 223 do 225 take ustanawiaj odrbn procedur okrelania trybu postpowania dyscyplinarnego, wyranie rn od trybu postpowania przed sdem koleeskim. Naley take pamita, e wskazanie w art. 214 ust. 1 kar, jakich nie moe zastosowa sd koleeski (tj. zawieszenie w prawach studenta [doktoranta] i wydalenie z uczelni), nie musi a contrario oznacza, e sd koleeski moe naoy jedynie pozostae wymienione tam kary. Byoby tak, gdyby postpowanie przed sdem koleeskim stanowio szczeglny przypadek postpowania dyscyplinarnego. Jednak, jak staram si wykaza, tak nie musi by.
W ustawie o szkolnictwie wyszym z 1990 r. alternatywna wobec „dyscyplinarki” funkcja sdu koleeskiego bya bardziej czytelna. wczesny art. 162 ust. 1 brzmia: „Za postpowanie uchybiajce godnoci studenta oraz naruszenie przepisw obowizujcych w uczelni student ponosi odpowiedzialno przed komisjami dyscyplinarnymi lub przed sdem koleeskim samorzdu studenckiego, zwanym dalej sdem koleeskim”.
Podsumowujc: gdyby postpowanie przed sdem koleeskim miao stanowi jedynie szczeglny przypadek „dyscyplinarki”, rnic si tylko niemoliwoci orzeczenia dwch wskazanych wyej kar, to taka dychotomia i komplikowanie systemu odpowiedzialnoci dyscyplinarnej byyby pozbawione gbszego sensu. Zakadajc, e podstawow funkcj postpowania przed sdem koleeskim jest moliwo odpowiedzialnoci „za naruszenie przepisw obowizujcych w uczelni oraz za czyny uchybiajce godnoci studenta [doktoranta]” innej ni dyscyplinarna – uzyskujemy moralny walor „sdu rwnych” bez „ladu w kartotece” czy traumatycznych skutkw i okolicznoci klasycznej „dyscyplinarki”. Nawet nie podzielajc powyszej argumentacji warto przemyle tak konstrukcj odpowiedzialnoci studentw [doktorantw] przed sdem koleeskim, by w ewentualnej nowelizacji ustawy jednoznacznie uczyni z niej wyjtek od klasycznie rozumianego postpowania dyscyplinarnego.