Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje





Kartki z dziejów nauki w Polsce (97)

Amatorzy techniki

Piotr Hübner

Poszukiwanie genezy instytucji naukowych, tak¿e ich typów, przynosi nie tylko obraz przesz³o¶ci, ale i wyja¶nienie ma³o zrozumia³ych aktualiów. W ramach d±¿eñ do industrializacji ziem polskich w krêgach rz±dowych Królestwa Polskiego powsta³ projekt powo³ania pierwszej polskiej politechniki (1824). Promotorem jej by³ minister skarbu, ksi±¿ê Ksawery Drucki−Lubecki. Sytuowano j± w stolicy, niezale¿nie od funkcjonuj±cego ju¿ uniwersytetu. Inicjatywa by³a oceniana, co charakterystyczne, najpierw przez rz±dow± komisjê wojny, nastêpnie skarbu, spraw wewnêtrznych – bez siêgania do komisji o¶wiecenia. Wzorowano siê na Szkole Politechnicznej w Pary¿u (1794) i Instytucie Politechnicznym w Wiedniu (1815). W Królestwie Polskim funkcjonowa³y ju¿ wyspecjalizowane szko³y wy¿sze typu technicznego: Szko³a Akademiczno−Górnicza w Kielcach (1816), przeniesiona w 1826 roku do Warszawy; Szko³a Le¶nictwa, uruchomiona w gmachu UW (1818); Instytut Agronomiczny na Marymoncie (1820); Szko³a Weterynarii (1824) i Szko³a Rysunkowa (1816). W ramach Wydzia³u Nauk i Sztuk Piêknych uruchomiono w UW (1818) Oddzia³ Budownictwa i Miernictwa, a w 1823 roku, przy UW, Szko³ê In¿ynierii Cywilnej Dróg i Mostów. Czê¶æ katedr w UW by³a latami nieobsadzona (katedra technologii i katedra gospodarstwa wiejskiego). Wed³ug Kajetana Garbiñskiego, ówczesnych techników cechowa³a „chêæ urzêdowania”, m³odzie¿ „mrowiskami oblega³a Komisye Rz±dowe i wszelkie im podrzêdne biura i s±downictwa. St±d to mnóstwo bezpo¿ytecznych, napó³ niedowarzonych ekspektantów, roszcz±cych prawo do wszystkiego w rz±dzie”. Posady zajmowali te¿ wykszta³ceni za granic± cudzoziemcy.

Rada Politechniczna, dzia³aj±ca pod przewodem ks. Stanis³awa Staszica, a nastêpnie hr. Ludwika Platera, postanowi³a uruchomiæ w 1826 roku Szko³ê Przygotowawcz± do Instytutu Politechnicznego, by po trzech latach p³ynnie przeformowaæ j± w instytut. Szko³ê pomieszczono pocz±tkowo w gmachu uniwersyteckim, nastêpnie w Pa³acu Krasiñskich. Najtrudniejszym zadaniem by³o skompletowanie personelu nauczaj±cego. Profesorów nauk matematycznych i przyrodniczych pozyskano z uniwersytetu. Nauczycieli nauk technicznych postanowiono wykszta³ciæ w uczelniach zagranicznych w ci±gu paru lat. Wyznaczono stypendia i uruchomiono konkursow± rekrutacjê 14 kandydatów. Szukano najzdolniejszych amatorów techniki, w¶ród konkursowych pytañ by³y i takie: „g³ówniejsze zasady dzisiejszej teoryi tworzenia siê myde³” lub „czem siê ró¿ni twaróg od sera”.

Podobnie uformowa³y siê prowadzone w Szkole Przygotowawczej zajêcia dydaktyczne (o prowadzeniu badañ nie wspomniano). Autor ¼ród³owej monografii o szkole, Aleksander Jan Rodkiewicz, tak charakteryzowa³ wyk³ady: „W kursie historyi naturalnej technicznej prof. Paw³owicz wyk³ada³ tylko to, z czego mo¿e byæ wykazany po¿ytek w ¿yciu praktycznem, nie zatrzymuj±c siê d³u¿ej nad systemami naukowymi i pojedynczymi szczegó³ami... Przy botanice wyk³ada³ zasady anatomii i fizyologii ro¶lin w sposób najkrótszy, o ile dla rolnictwa i ogrodnictwa jest potrzebne, i zasady systemów, opisawszy dla przyk³adu szczegó³owo jeden z nich... W zoologii, przebieg³szy krótko wiadomo¶ci ogólne, opisywa³ pojedyncze gatunki zwierz±t...” Inni profesorowie podobnie... I zapewne dlatego, wobec nieakademickich metod i tre¶ci, a¿ 134 uczniów szko³y (na 217 przyjêtych przez 5 lat) zrezygnowa³o z nauki ju¿ na pierwszym roku. Na szko³ê wydano z bud¿etu w latach 1825−31 a¿ 671 660 z³. Na trwa³e pozosta³y zbiory i wyposa¿enie pracowni, warte oko³o 25 tys. z³ – wiêkszo¶æ wydatków stanowi³y p³ace personelu i stypendia skierowanych za granicê. Dla uczniów nauka by³a bezp³atna. Byli w¶ród nich tak¿e wybitnie uzdolnieni.

Stanis³aw Staszic podczas inauguracji szko³y wskazywa³, i¿ „uczony tylko teoretyk mo¿e byæ pró¿niakiem, jeszcze tylko spo³eczeñstwa ciê¿arem”. Instytut Politechniczny okre¶la³ „wielkim muzeum skupionych wynalazków ze wszystkich ludów o¶wieconych”. Te zamiary przekre¶li³a popowstaniowa decyzja cara o zamkniêciu wszystkich szkó³ wy¿szych Królestwa Polskiego.

Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje

Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje