Zaczynaa studiowa w Uniwersytecie Poznaskim, zanim nadeszy czasy presji ideologicznej marksizmu i opresji politycznej.
Prof. Anna Czekanowska−Kukliska wojn przeya w dziecistwie. Jej ojciec, wielki uczony, jeden z pionierw nowoczesnej antropologii, by od r. 1913 profesorem Uniwersytetu we Lwowie. W lipcu 1941 unikn rozstrzelania przez hitlerowcw, gdy doktorant Ukrainiec skreli go z listy profesorw skazanych na mier. W 1943 znw przey miertelne niebezpieczestwo, gdy przedwojenna asystentka Martina Puzynina, mocno zaangaowana w konspiracj, wpada wskutek prowokacji i torturowana przez gestapo znalaza si w Owicimiu. Profesor zabiega o jej uwolnienie, znajdujc pomoc u... ksicia meklemburskiego, protektora wielkiej wyprawy afrykaskiej w latach 1907−09. Po wyzwoleniu obozu przez Amerykanw dr Puzynina mieszkaa krtko w Katowicach u siostry, gdzie pani Anna z ojcem j odwiedzili. Ostrzeona o grocej wywzce do ZSRR, wyemigrowaa popiesznie do Afryki. Prof. Czekanowski z rodzin osiad po wojnie w Poznaniu.
W picioleciu 1945−50 wykada take w KUL, a od 1957 do mierci w Uniwersytecie Wrocawskim, pozostawiajc tam grono badaczy, ktrzy kontynuuj najlepsze tradycje polskiej szkoy antropologicznej. Na ten okres przypada szereg fundamentalnych publikacji, m.in.: Polska – Sowiaszczyzna. Perspektywy antropologiczne, Zagadnienia antropologii w perspektywie ilociowej.
W r. 1949, kiedy zapanowa stalinizm, wadze odsuny profesora od zaj dydaktycznych, mimo powoywania si na jego prace wykazujce bdno teorii rasistowskich; prowadzi jedynie wiczenia z biometrii. Wrci na swoje dawne stanowisko po Padzierniku.
W maju 1944, obudzone w nocy, przysza pani profesor Anna i jej starsza siostra wyjechay ze Lwowa – jak si miao okaza, na zawsze. Znam to z autopsji, cho moi rodzice opuszczali miasto rankiem – z gbokim przekonaniem, e to chwilowy epizod wojenny. Prof. Czekanowski, majc w pamici swoje dowiadczenia sekretarza delegacji polskiej na konferencj pokojow w 1919 r., wiedzia jak trudno bdzie walczy o przynaleno Lwowa do Polski.
Z bogatej biblioteki udao mu si sprowadzi do Poznania, dziki pomocy Ossolineum, znaczn cz ksiek. Byy znakiem trwania domowej tradycji poprzez tak liczne i radykalne odmiany losu.
Matk Rosjank okrela moja rozmwczyni jako osob sieriozn. Od crek wymagaa mniej ni od przyjaci – bezwzgldnej prawdomwnoci i codziennej dyscypliny, sprowadzajcej si przede wszystkim do sumiennego odrabiania lekcji i przemylanego gospodarowania czasem. Bardzo pobona, po mierci pierworodnej crki przesza na katolicyzm. Kiedy w okupowanym przez Sowietw Lwowie wprowadzono czas moskiewski, na msz w. trzeba byo chodzi o 500 rano i nie przychodzio do gowy, e mona si od tej powinnoci wykrci.
Dla Anny matka bya autorytetem, co wymownie ilustruje historia o gawronach. Powoujc si na jej zdanie, twierdzia na lekcji w szkole sistr urszulanek, e gawrony odlatuj na zim do ciepych krajw. Rzeczywicie odlatyway z Moskwy i z Tuy, gdzie wychowaa si pani Elizawieta Sergijewska, we Lwowie jednak zimoway. Spraw musia rozstrzygn ojciec – bez uszczerbku dla autorytetu ony ani ufnoci we crki. Kiedy ta wiele lat pniej znalaza si na stypendium w Rosji, wiele rzeczy byo jej bliskich i zrozumiaa gboki sens dugich rozmw z matk, ktre stanowiy najnaturalniejszy skadnik jej dziecistwa i wane rdo wiedzy o wiecie.
Pani Elizawieta, sama lekarz pediatra, widziaa dla crki karier muzyczn, obserwujc jej „skonno do muzyki” od dziecistwa. W sidmym roku ycia Anna rozpocza lekcje fortepianu, uczszczajc przez jeden wojenny rok do sowieckiej szkoy muzycznej, gdzie uczyli polscy nauczyciele, ale wedle rosyjskich wymogw – bardzo wysokich, bo nastawionych na ksztacenie geniuszw. Wczenie nauczya si rosyjskiego (nie od matki, tylko w lwowskiej szkole) i niemieckiego.
Sw zakcan obrotami historii edukacj pani profesor ocenia nie najgorzej, jakkolwiek po wojnie musiaa nadrobi to, czego okupanci uczy nie pozwalali.
Wczenie zacza zauwaa rnice ludzi szczegy wygldu, zachowania, zainteresowa, gustw. Wraliwo na te odmiennoci wyniosa z domu penego trofew i pamitek z ojcowskich wypraw naukowych. Alfabet poznawaa nie z elementarza, ale ze Sownika geograficznego ziem polskich.
Prof. Czekanowski nie chcia, eby crka studiowaa antropologi, moe by oszczdzi jej psychicznej presji dorastania do wzoru, jakim by sam. Z poczenia wic zainteresowa muzycznych i ciekawoci innych kultur – wszystkich osobliwoci badanych przez ojca i obficie a piknie fotografowanych mieszkacw Afryki, ktre mocno dziaay na wyobrani – „wysza muzykologia”.
Pani profesor podkrela owo „poczenie” z etnografi, z kulturoznawstwem i okrela sw naukow tosamo mianem antropolog kultury. Nie posza dokadnie ladem ojca, ksztatujc now dyscyplin badawcz.
Zaczynaa studiowa w Uniwersytecie Poznaskim, zanim nadeszy czasy presji ideologicznej marksizmu i opresji politycznej. Pierwszy mistrz, Adolf Chybiski, wybitny znawca muzyki, bardzo ceniony przez Ukraicw, zmar odsunity od pracy akademickiej. Muzykologi w Poznaniu niedugo potem zamknito.
Crce le widzianego przez wadze uczonego udao si szczliwie dosta na aspirantur (wczesna forma studiw doktoranckich) dziki dobrej znajomoci... marksizmu. Posiada j w cigu kilku dni, otrzymawszy od przyszego ma, ktrego wwczas prawie nie znaa, potrzebne materiay. Osob z najlepszym bodaj w Polsce wynikiem trzeba byo przyj, mimo oporw wszechwadnej na warszawskiej muzykologii Zofii Lissy, ktra wobec tej koniecznoci postawia sobie za cel zrobienie z Anny Czekanowskiej marksistki. Wielogodzinne konsultacje moja rozmwczyni wspomina z umiechem i nie uwaa za czas cakiem stracony, gdy panie rozmawiay o ciekawych rzeczach, m.in. o filozofii Romana Ingardena, ktrego prof. Lissa znaa z wykadw i bya wielk zwolenniczk.
Po doktoracie (1958), otrzymawszy etat asystenta (formalnie powinna zosta adiunktem), bya na rocznym stypendium Forda w NRF, gdzie przyjmowali j serdecznie dawni wsppracownicy ojca, zainteresowani kontynuacj niektrych wtkw tej wsppracy. Habilitacj uzyskaa w r. 1968. W 1986 zostaa profesorem zwyczajnym.
Prof. Czekanowska−Kukliska jest pionierem etnomuzykologii. Do tej specjalnoci badawczej wprowadzia – wzorem ojca, ktry uczyni to kiedy dla antropologii – metody ilociowe (np. klasyfikacja melodii ludowych). Wiele trudu woya w organizowanie programu ksztacenia badaczy pogranicza muzyki i innych rodzajw folkloru. Teraz wykada w Collegium Civitas.
Pastwo Kukliscy poznali si na zajciach z marksizmu, gdy oboje starali si o aspirantur. Antoni take mia „niesuszne” pochodzenie, by synem waciciela fabryki arwek w Bydgoszczy, pniej kilku cegielni, po wojnie aresztowanego. Take musia nadrabia luki edukacyjne, eby zacz studia prawnicze i ekonomiczne. Otrzymawszy dyplomy obu kierunkw „uciek na geografi”, jak to okrela ona – przed nasilajc si dominacj oficjalnej ideologii. Doktorat oraz habilitacj ma z geografii ekonomicznej, a w wieku 28 lat zosta sekretarzem naukowym Instytutu Geografii PAN. By na stypendium w Ameryce, m.in. w Harvardzie, potem pracowa w Genewie, w United Nations Research Institute of Social Development, co poprzedziy wielkie opory wadz wobec kandydatury bezpartyjnego modego naukowca.
Wrciwszy do kraju zorganizowa Instytut Geografii Przestrzennej w UW, przeksztacony na pocztku lat 90. w Europejski Instytut Studiw Regionalnych i Lokalnych. Prof. Kukliski kierowa t placwk w latach 1976−96. Obecnie wsppracuje z Wysz Szko Biznesu National−Louis University w Nowym Sczu. Angaowa si rwnie w dziaania na polu organizacji nauki, penic funkcj sekretarza Komitetu Bada Naukowych, a take w dziaalno polityczn jako sekretarz stanu w MSZ (1991−92).
Pastwo profesorowie wyksztacili sporo uczniw – pani Anna piciu profesorw i piciu doktorw – z ktrymi utrzymuj kontakt. Maj take liczne midzynarodowe grono przyjaci, jako e o dobre stosunki ze wiatem dbaj od pocztku maestwa. Pierwsze malutkie mieszkanie na Starym Miecie musiao pomieci kolekcj... swetrw i czapek dla goci, zwaszcza amerykaskich, ktrzy nie pamitali, jaki klimat panuje w Polsce. Bywali wrd nich uczeni i mecenasi uczonych, artyci.
Drogi poszukiwa obojga s niejako z natury (jeli w nauce w ogle bywaj inne drogi) skierowane ku rnym obszarom wiata. Pani profesor powiada wprost, e zawsze fascynoway j inne kontynenty. Koczy wanie ksik Kultury tradycyjne wobec wspczesnoci, gdzie najwicej miejsca zajmuj problemy przemian w Afryce i Azji, analizowane z perspektywy insider look – spojrzenia, o ile to moliwe, oczami tubylcw.
W Collegium Civitas prowadzi zajcia z grup wielonarodow. Jest w niej Azer, wczeniej miaa grono Nigeryjczykw. Wszyscy oni mwi o rodzimej kulturze, definiuj jej tosamo i prbuj stosowa do tego pojcia, ktrymi opisuj j wspczesne nauki spoeczne.
Antropologiczne geny pani prof. Czekanowskiej−Kukliskiej odpowiadaj pewnie za przypisywanie przez ni specjalnego znaczenia psychofizjologicznym uwarunkowaniom odmiennoci kulturowych, zwaszcza w muzyce. Antropologiczne podejcie pozwala zrozumie takie zjawiska, jak wpyw rewolucji kubaskiej na powstanie wspczesnej muzyki w Afryce, ogromnie ywioowej, przywracajcej „mwicy bben”, a odcinajcej si od jazzu. Zachodzce w bardzo rnych kierunkach jej transformacje wymagaj wielu narzdzi badawczych, ktrych sporym zasobem dysponuje etnomuzykologia.
Z perspektywy obecnych procesw jednoczenia si wiata wida bardzo wyranie szczeglne walory tej tradycji, jaka uksztatowaa si w polskich domach inteligenckich – najpierw za spraw historii, ktra rozproszya ich synw po wielkich obszarach imperium Rosyjskiego, kazaa studiowa w zachodnioeuropejskich uniwersytetach, a wraca, gdy ojczyzna odzyskaa niepodlego, wszake z pozostawionymi za granic wizami wsppracy, uznaniem mistrzw, przyjani cudzoziemskich kolegw. Pozosta z tamtego losu pd do miejsc i rodowisk nowych, gotowo konfrontowania wasnych idei szerzej i zwyka ciekawo tego, co inne. Wartoci pielgnowane i przekazywane z rodzinnym klimatem kolejnym pokoleniom.