Jak wiadomo, jednym z zalece deklaracji boloskiej jest „wsppraca europejska w zakresie zapewnienia jakoci pod ktem opracowania porwnywalnych kryteriw i metod”. W pierwszym etapie realizacji tego zadania zainteresowane kraje skupiy si na tworzeniu narodowych systemw akredytacyjnych, ktre po przejciu odpowiedniej procedury weryfikacyjnej maj by objte wsplnym europejskim rejestrem agencji akredytujcych. Dopiero pniej zwrcono uwag na celowo organizowania akredytacji waciwej nie krajowi, lecz nauczanym kierunkom, nawizujc do specjalistycznych agencji istniejcych ju w okresie przedboloskim.
Jedn z takich agencji w Polsce jest Komisja Akredytacyjna Uczelni Medycznych (KAUM), przemianowana nastpnie na KAAUM (Komisja Akredytacyjna Akademickich Uczelni Medycznych), utworzona na mocy decyzji Konferencji Rektorw Uczelni Medycznych w roku 1996. U podstaw tej decyzji leao przekonanie rodowiska o potrzebie zapewnienia odpowiedniego poziomu ksztacenia lekarzy, a take przedstawicieli innych zawodw zwizanych z ochron zdrowia, wzmocnione obaw przed moliwym podejmowaniem takiego ksztacenia przez instytucje pozbawione odpowiedniego zaplecza i dowiadczenia. Bezporedni impuls do powoania KAUM stanowio zorganizowanie specjalnych programw studiw w jzyku angielskim, przeznaczonych dla absolwentw z USA i Kanady, legitymujcych si dyplomem studiw I stopnia (bachelor). Okazao si wtedy, e moliwo uzyskania stypendiw federalnych przez kandydatw na takie studia uzaleniona jest od wykazania przez ministerstwo odpowiedzialne za nadzr nad studiami lekarskimi (MZiOS), i w kraju funkcjonuje zewntrzny system kontroli jakoci ksztacenia.
System akredytacji uczelni medycznych budowano na podstawie dyskutowanych w tym czasie koncepcji Akademickiej Komisji Akredytacyjnej (AKA), jak rwnie dowiadcze agencji odpowiedzialnych za zewntrzn kontrol jakoci we Francji, Hiszpanii i Szwecji, ktre byy naszymi partnerami w projektach UNIQUE (University Quality Evaluation) i MEDIQUE (Quality Assurance and Accreditation for Medical Faculties), realizowanych w latach (1999−2001). Poniewa w tamtym czasie w adnym kraju europejskim nie byo jeszcze akredytacji ksztacenia lekarzy, korzystalimy ze standardw i procedur wypracowanych w cigu 80 lat przez LCME (Liaison Committee on Medical Education) do akredytacji szk medycznych w USA i Kanadzie. Te ostatnie posuyy te jako wzr do opracowania przez WHO i WFME (World Federation for Medical Education) Globalnych standardw ksztacenia medycznego (2000 r.).
Utworzenie w 2002 r. Pastwowej Komisji Akredytacyjnej spowodowao, i cyklicznie powracaj pytania o celowo utrzymywania rnych systemw akredytacyjnych: pastwowego, wsplnego dla wszystkich typw ksztacenia wyszego oraz systemw rodowiskowych (akademickich) specyficznych dla okrelonych kierunkw.
Programy studiw medycznych (lekarskich, lekarsko−dentystycznych, analityki medycznej oraz farmacji) rni si formalnie od studiw na wikszoci innych kierunkw tym, i s to tzw. studia regulowane, scharakteryzowane w dyrektywach Komisji Europejskiej i wyczone w Polsce z systemu studiw dwustopniowych. Gbsze rnice dotycz poziomu uprofilowania zawodowego absolwentw i szczeglnego uwraliwienia spoeczestwa na ostateczny poziom ich wyksztacenia. Nic wic dziwnego, e w procesie akredytacji programw mona dostrzec szereg aspektw odrniajcych to postpowanie od oglnego schematu akredytacji instytucji szkolnictwa wyszego. Akredytacja programu w uczelni medycznej czy w sobie elementy wsplne dla wszystkich programw (minimum kadrowe, zgodno ze standardami ksztacenia, ofert zaj fakultatywnych, stosowanie systemu ECTS, udzia studentw w badaniach naukowych, warunki lokalowe, jak te wyposaenie bibliotek i laboratoriw) z koniecznoci zwrcenia uwagi na to, co wyrnia programy z wymienionych kierunkw. Dodatkowym przedmiotem zainteresowania komisji staj si zatem: profil jednostek szpitalnych uczestniczcych w ksztaceniu studentw, dostpno i reprezentatywno pacjentw, specjalizacja kadry nauczajcej, listy wymaganych umiejtnoci praktycznych, sposoby ich nauczania i sprawdzania, powizanie ksztacenia przeddyplomowego z podyplomowym.
W odrnieniu od innych procedur akredytacyjnych, ocena KAAUM obejmuje nie tylko ogln charakterystyk wydziau (instytutu), lecz siga do poszczeglnych jednostek dydaktycznych (katedr, zakadw, klinik). Standardy, wedug ktrych oceniane s programy opracowane na pocztku przez KAUM, jak rwnie ich kolejne modyfikacje, zostay przedstawione wadzom uczelni. Akredytacj realizowan przez KAAUM charakteryzuje ponadto daleko posunita standaryzacja postpowania polegajca na tym, i okrelone fragmenty raportu samooceny uczelni analizowane s przez grup zawsze tych samych osb, a w wizycie akredytacyjnej stale uczestnicz jedna lub dwie osoby pracujce w komisji od samego pocztku. Wytyczne do oceny przedstawione s w formie kryteriw pilociowych. Dodatkowe dane o charakterze ilociowym pochodz z porwnania wynikw osiganych przez absolwentw rnych uczelni na egzaminach pastwowych (LEP i LDEP).
Cech wyrniajc dziaanie KAAUM jest podkrelenie roli studentw nie tylko przez sta obecno ich przedstawiciela (a pniej take przedstawiciela doktorantw) na posiedzeniach plenarnych komisji, lecz przede wszystkim przez opracowanie odrbnej sekcji raportu samooceny, adresowanej i wypenianej przez studentw.
Ambicj KAAUM od samego pocztku byo czenie biecej oceny z promowaniem perspektywicznych dziaa projakociowych. Std te na spotkaniach zespow wizytujcych z wadzami, kadr i studentami akredytowanej uczelni prezentowane byy propozycje zmian w organizacji nauczania, sposobach konstrukcji programw, zastosowania nowych metod nauczania bd standaryzacji sprawdzania postpw studentw.
Pierwsza tura wizyt akredytacyjnych we wszystkich polskich uczelniach medycznych (2000−02) przyniosa nastpujce efekty:Warto sam w sobie stanowio zwrcenie uwagi na rang ksztacenia w uczelniach, w ktrych usugi medyczne i badania naukowe stanowi tradycyjne priorytety.
Z niewielk przesad mona stwierdzi, i zakres zmian wprowadzonych do ksztacenia w wyniku pierwszej rundy akredytacji spowodowa, e efekty drugiej tury nie byy ju tak spektakularne.
G. Haug z Komisji Europejskiej przedstawi w 2003 r. aktualny obraz rozwoju systemw akredytacji w Europie, podkrelajc zarysowujce si ich zrnicowanie pod ktem regionu, poziomu czy kierunku ksztacenia, jako tzw. akredytacje sektorowe.
W odniesieniu do studiw medycznych mamy ponadto do czynienia z inicjatywami o charakterze ponadeuropejskim. WHO i WFME, w lad za Globalnymi standardami ksztacenia medycznego opracoway rwnie Przewodnik do akredytacji przeddyplomowego ksztacenia medycznego (2005). Przewodnik zakada oparcie procesu akredytacyjnego na wspomnianych ju powyej standardach WHO/WFME oraz precyzuje specyficzne warunki procedury: konieczno zapewnienia udziau przedstawicieli zawodu (lekarzy) w komisji akredytujcej, obecno w grupie wizytujcej reprezentantw dyscyplin podstawowych i klinicznych oraz eksperta z zakresu edukacji medycznej. W ubiegym roku opublikowano Europejsk specyfikacj standardw globalnych, uwzgldniajc w wikszym stopniu regulacje prawne i tradycje ksztacenia w Europie.
Coraz powszechniej si mwi o promowaniu specyficznych agencji do ksztacenia medycznego bd nawet o tworzeniu europejskiego systemu akredytacji medycznej (by wspomnie inicjatywy podejmowane przez WHO/WFME, AMEE – Association for Medical Education in Europe lub AMSE – Association of Medical Schools in Europe). Co prawda obecnie tylko w czterech krajach europejskich funkcjonuje oddzielna akredytacja uczelni medycznych, ale np. synna QAA (Quality Assurance Agency for Higher Education) w Wielkiej Brytanii nie obejmuje swoim dziaaniem uczelni medycznych, ktre pozostaj pod kontrol GMC (General Medical Council).
Nasze dziesicioletnie dowiadczenia z akredytacj medyczn daj nam w tej sytuacji szans znalezienia si w czowce tego procesu.
Konieczno okresowej akredytacji wszystkich programw studiw i oferujcych je instytucji przez PKA stanowi wymg okrelony w Prawie o szkolnictwie wyszym (2005), podczas gdy akredytacja przeprowadzana przez komisje akademickie jest dobrowolna. Ta ostatnia wci jednak wydaje si cieszy wikszym prestiem w rodowisku, stanowic nie tylko potwierdzenie spenienia minimalnych warunkw uprawniajcych do prowadzenia studiw, ale take swoisty „znak jakoci”
Dodatkow warto akredytacji programw medycznych realizowanej przez KAAUM stanowi to, i zostaa ona uznana przez Departament Edukacji USA za rwnorzdn z akredytacj przeprowadzan w Stanach Zjednoczonych. Uznanie akredytacji uczelni medycznych w innych krajach Europy i wiata uzalenione bdzie od stosowania standardw i procedur okrelonych przez WHO/ WFME. Takie uznanie ma z kolei warunkowa wprowadzenie uczelni na list instytucji ksztaccych w medycynie i naukach pokrewnych, ktra zastpi dotychczasow list WHO (projekt Avicenna). Wydaje si zatem, e utrzymanie akredytacji uczelni medycznych przez KAAUM stwarza znacznie wiksze szanse na ich zaistnienie na arenie midzynarodowej.
Pozostaje do rozwizania problem duplikowania procedury akredytacyjnej przez PKA i KAAUM i zwizanych z tym kosztw oraz obcienia pracownikw akredytowanej uczelni. Najlepszym rozwizaniem byoby skorzystanie z opracowanych ju w wiecie wzorw wsplnej akredytacji przez komisje o rnym profilu, przy czym obszar wsplny mogyby stanowi standardy zdefiniowane przez MEN i stosowane przez PKA, a zakres oceny specyficznej dla kierunku zapewniaaby KAAUM.
Inn moliwoci uniknicia powtarzania tej samej procedury jest zmiana profilu dziaania KAAUM, tak aby wraz z innymi komisjami rodowiskowymi w wikszym stopniu przeja rol instytucji konsultujcej i wskazujcej kolejne poziomy udoskonalania jakoci, zostawiajc PKA kontrol speniania wymaga minimalnych.