Problem powraca w mediach coraz czciej, podj go rwnie rzecznik praw obywatelskich. Cho spraw odpowiedzialnoci za dugi uczelni niepublicznych sygnalizowano ju podczas prac nad ustaw Prawo o szkolnictwie wyszym w 2005 roku, to dopiero kolejne faktyczne bankructwa mog sprawi, e studenci pozbawieni moliwoci ukoczenia studiw i pracownicy pozbawieni wynagrodze postawi j publicznie. Oczywicie zagadnienie nie dotyczy wielu prestiowych i odpowiedzialnie kierowanych uczelni, ktre powanie traktuj sw misj. Jednak prawnie istnieje.
Ustawa Prawo o szkolnictwie wyszym nie wskazuje wprost odpowiedzialnego za dugi uczelni jako osoby prawnej, naley wic stosowa przepisy oglne prawa cywilnego. Cho brak tu subsydiarnej odpowiedzialnoci wadz uczelni czy jej zaoyciela, analogicznej do odpowiedzialnoci czonkw zarzdu spek handlowych, to nie ma przeszkd, by stosowa przepisy karne w zakresie ewentualnej niegospodarnoci, naraenia na szkod itp. decyzji konkretnych osb. Nawet wic, gdy uczelnia ma same dugi, to przynajmniej wiadomo, kto jest dunikiem. Ale tylko dopty, dopki uczelnia istnieje.
W stosunku do uczelni wyczonych wprost spod mocy prawa upadociowego przewidziano bowiem instytucj likwidacji, ktra „polega na zadysponowaniu skadnikami materialnymi i niematerialnymi jej majtku po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli, w szczeglnoci pracownikw i studentw”. Wymaga ona zgody ministra, jednak „po zapewnieniu studentom moliwoci kontynuowania studiw” (artykuy 26−27 ustawy z 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyszym) i koczy si wykreleniem uczelni z odpowiedniego rejestru. Ale co si stanie w sytuacji, gdy na zaspokojenie lub zabezpieczenie wierzycieli nie starcza majtku, a oferowane studentom warunki kontynuacji s dla nich nie do przyjcia? Czy mamy tu luk w ustawie powodujc, e likwidacja zaciera ostatni lad po zaduonej uczelni pozostawiajc rozczarowanych pracownikw, kontrahentw i studentw? Racjonalny ustawodawca powinien to przewidzie. Czy trzeba wic poprawi ustaw? Czy moe naley utworzy specjalny fundusz gwarancyjny, zasilany z kolejnego parapodatku? A moe istnieje prostsze rozwizanie?
Signijmy ponownie do wspomnianego przepisu: „Zaoyciel, za zgod ministra waciwego do spraw szkolnictwa wyszego, moe zlikwidowa uczelni niepubliczn po zaspokojeniu lub zabezpieczeniu wierzycieli, w szczeglnoci pracownikw i studentw”. Aby wic przedwczesna zgoda na likwidacj nie oznaczaa sankcjonowania „wydmuszki doskonaej”, minister moe jej odmawia tak dugo a uczelnia nie dopeni wymogu cytowanego przepisu. Moe take odpowiednio wczeniej ogosi, e trafi do niego wniosek o likwidacj, wskaza dane likwidatora oraz sprawdzi, czy ten, powoany w trybie okrelonym w statucie uczelni, wezwa potencjalnych wierzycieli do zgoszenia roszcze. Uczelni zaduonej ponad warto jej majtku nie przysporzy to dodatkowych rodkw, ale da czas wierzycielom na zgoszenie roszcze.
Docelowo zapobieganie nadmiernemu zaduaniu si uczelni czy wprowadzenie take w tym sektorze rozwiza analogicznych do prawa upadociowego lub Bankowego Funduszu Gwarancyjnego to zadanie dla ustawodawcy. Tymczasem wszystko w rku ministra. Mona te zawsze apelowa do zaoycieli sabncych finansowo uczelni, by – w duchu spoecznej odpowiedzialnoci – dokapitalizowali ich finanse.
Studenci, pracownicy i kontrahenci uczelni niepublicznych, nic i nikt nie zwolni Was od precyzyjnego okrelania Waszych praw i zobowiza w umowach z uczelniami. Jednak w sytuacji niepokoju o stan konkretnej Alma Mater nie zwlekajcie z udokumentowaniem waciwemu ministrowi zgoszonych przez Was wobec niej wierzytelnoci. Aby zaoyciel nie mg powiedzie, e mona zlikwidowa uczelni... bo nie zgosili si wierzyciele.