Tadeusz Orowski
(1917−2008)
Wybitny lekarz internista, nefrolog i pionier transplantologii w Polsce. Dyplom lekarza uzyska w tajnym Uniwersytecie Warszawskim (1943), ktrego by te wykadowc. Twrca i wieloletni dyrektor Instytutu Transplantologii Akademii Medycznej w Warszawie. W 1966, wraz z prof. Janem Nielubowiczem, dokona pierwszego w Polsce przeszczepu nerki. By czonkiem PAN, w ktrej peni m.in. funkcj pierwszego zastpcy sekretarza naukowego. Jeden z najwybitniejszych polskich wspinaczy.
27 wrzenia 1938 Tadeusz Orowski, Wanda Homiczwna i Zofia Radwaska zdobyli leb Drge’a idc niezwykle trudn tras. Wczeniej, cho wydawa si on najatwiejszym zejciem ze Skrajnej Sieczkowej Przeczki (pomidzy Porednim a Skrajnym Granatem) w kierunku Czarnego Stawu Gsienicowego, by wiadkiem kilku tragicznych mierci tatrzaskich turystw. Pierwsz ofiar by Jan Drge, ktry zgin w 1911 r. i od ktrego miejsce to wzio sw nazw.
Orowski pojawi si w Tatrach w 1936 r., tu po maturze. W 1939, w towarzystwie Wodzimierza Gosawskiego, zdoby strom 300−metrow pnocno−zachodni cian Galerii Gankowej, w okresie midzywojennym uznawan za najtrudniejsz drog wspinaczkow w Tatrach, a do dzi uwaan za jeden z symboli klasycznej wspinaczki tatrzaskiej. Orowski nie uznawa w grach uatwie, np. hakw – by zwolennikiem czystej wspinaczki klasycznej. W rozmowie z Wojciechem Kurtyk („Gry”, 7−8/2004) mwi: „Jadc w Tatry, pragnem chodzi po grach, a nie po drabinie”. Uwaa swoje wspinanie za kwalifikowan turystyk, a nie sport. Jedzi w gry dla samej radoci bycia tam i pokonywania nowych drg, a nie z powodu rywalizacji, ktrej nie lubi i czsto podawa przykady jej tragicznych konsekwencji.
W Tatrach przeszed ok. 1000 tras. List klasycznych drg wspinaczkowych zwizanych z jego nazwiskiem mona znale w licznych publikacjach. Swoj ostatni drog tatrzask przeby z wybitnym sowackim wspinaczem Arno Pukaem w 1980 r., majc 63 lata.
Tatry mog zmieci najwyej 40 wspinaczy, mawia Orowski. Uwaa, e nie powinno si popularyzowa tego typu aktywnoci. Sam wspina si zazwyczaj w dwu− lub trzyosobowych zespoach. Pracowa te dla taternictwa organizacyjnie, m.in. w latach 1939–45 by w Warszawie czonkiem zarzdu konspiracyjnego Klubu Wysokogrskiego i redaktorem tajnego „Taternika”.
Po 1956 r. wspina si coraz rzadziej. Wedle jego wasnych wypowiedzi, gry nie pozostay jednak bez wpywu na dziaalno naukow i lekarsk, z ktrej jest najbardziej znany. W cytowanej ju rozmowie z W. Kurtyk czytamy: „Gry nauczyy mnie tego, e nie ma rzeczy niemoliwych”. Ta idea przywiecaa mu, gdy rozpoczyna pionierskie prace nad dializowaniem chorych na nerki i pierwsze transplantacje nerek (wraz z Janem Nielubowiczem). O dziaalnoci lekarskiej i naukowej Orowskiego wiele wie jego ucze prof. Andrzej Grski, ktry wsppracowa z nim 38 lat. Prof. Orowski nie zaoy rodziny. Powica si cakowicie pacjentom, pracy naukowej i organizacyjnej w Instytucie Transplantologii i w Polskiej Akademii Nauk. W pracy by niesychanie skrupulatny. Potrafi liczy wyszczeglniane w artykule swych uczniw przypadki, by sprawdzi, czy zgadzaj si z liczb badanych pacjentw.
Do pracy zawsze chodzi piechot, niezalenie od pogody i wbrew widocznej uomnoci (utyka po nieudanym zabiegu ortopedycznym), mimo i mia zawsze dobry samochd i lubi jedzi. – Jedziem samochodem wzdu trasy, ktr chodzi profesor – wspomina prof. Grski. – Kilkakrotnie zatrzymywaem si i proponowaem mu podwiezienie. Widziaem, e tylko z grzecznoci i bardzo niechtnie wsiada do auta. Szybko przestaem go podwozi. W klinice bywa take w soboty czy niedziele, by zajrze do najciej chorych, poradzi co modym lekarzom. Do koca ycia by aktywny fizycznie; mia w domu przyrzdy gimnastyczne. Zawsze starannie si ubiera. – Codziennie mia wie koszul, co dzi nie jest oczywiste – mwi prof. Grski. Nigdy nie nosi czapki. Nawet zim chodzi z go gow.
Prof. Grski wspomina zachowanie swego mistrza w klinice. Podczas obchodu prof. Orowski bardzo dokadnie bada wszystkich pacjentw. Nie byo mowy o adnej rutynie. Po badaniu wychodzono na korytarz, gdzie profesor bez udziau pacjentw omawia ze wsppracownikami ich dolegliwoci.
Gdy by ju sawny, a do przeszczepw ustawia si duga kolejka chorych, miewa telefony z wyszych urzdw pastwowych. „Panie ministrze, skoro pan zna list moich pacjentw, moe wskae pan tego, ktrego mam wyrzuci z kolejki, by na jego miejsce wstawi paskiego protegowanego” – odpowiada.
W drugiej poowie XX wieku cakowicie pochona go praca naukowa i leczenie. By bardzo chory. Gry zeszy na dalszy plan. Na kilka lat przed mierci mwi W. Kurtyce: „Jeli czegokolwiek auj w swoim yciu, to tylko tego, e za mao przebywaem w grach. Niczego wicej! Teraz marz tylko o tym, eby by znw w grach.”