Demonstracje studenckie w dniu 3 maja 1945 roku stay si nie tylko okazj do podjcia dziaa represyjnych i propagandowych (prasa pisaa o „faszystowskich warchoach”), ale i „wyjcia” spraw nauki i szkolnictwa wyszego z gestii opozycji (ministrem owiaty z ramienia PSL by Czesaw Wycech).
Rada Szk Wyszych przy prezesie RM powoana zostaa na mocy dekretu rzdowego z 17 maja 1946. By to organ nadzwyczajny, bowiem powoano go na okres oznaczony, do 1 padziernika 1947 roku. Radzie przyznano prawo powoywania „specjalnych komisji dyscyplinarnych dla kadej ze szk wyszych”, osdzajcych czyny studentw naruszajce „porzdek nauczania i studiowania” oraz „porzdek publiczny”. Dla rwnowagi przypisano radzie „trosk o popraw bytu materialnego modziey akademickiej”. Rada miaa te zrealizowa zadanie ideologiczne – „pogbienie demokratycznego charakteru szk wyszych”, czone z „usprawnieniem” ich funkcjonowania. Ju po dwch miesicach rada miaa zoy rzdowi odpowiednie wnioski. Na rad przenoszono uprawnienie rektorw do wydawania zarzdze porzdkowych. W rozporzdzeniu wykonawczym premiera znacznie poszerzano kompetencje Rady Szk Wyszych, nadajc jej charakter organu powoanego do zreformowania szk wyszych poprzez projektowanie ich sieci, struktur wewntrznych, dobr pracownikw, ustalenie programw studiw i metod nauczania, a take zasad wynagradzania i preliminowania budetu. Skuteczno dziaania miao zapewni nieliczne grono (9) czonkw rady, obudowane sekcjami. Cao lokowano w ramach Prezydium RM, w ktrym gwn rol odgrywa Jakub Berman.
Protesty rodowiska akademickiego wyraane na amach prasy katolickiej i poprzez Rad Rektorw, a take opr ministra owiaty i czonkw Komisji Owiatowej Krajowej Rady Narodowej (wystpienie Tadeusza Kotarbiskiego), spowodoway jedynie opnienie publikacji dekretu (o miesic, tak by zakoczy si rok akademicki i nie byo moliwoci zbiorowych dziaa). Rzd nie przedoy dekretu do zatwierdzenia przez KRN, co go uniewanio, ale przeprowadzono w tym quasi−parlamencie ustaw z dat 23 wrzenia 1946 roku, powielajc postanowienia dekretu. Jedynie dodano zapis: „wikszo grona uczestnikw Rady Szk Wyszych stanowi profesorowie i docenci szk wyszych”. Zarwno w postanowieniach, jak i w nazwie rady ignorowano kategori szk akademickich, zrwnujc je ze szkoami wyszymi typu zawodowego.
Rada nie bya demokratycznie wybran reprezentacj rodowiska, jej czonkw dobrano wedug „klucza partyjnego”, oczywicie bez udziau opozycji. Przewodniczcym zosta wpywowy dziaacz PPR Wodzimierz Sokorski. Zastpc mianowano Maurycego Jaroszyskiego, a pozostaymi czonkami: Stanisawa Arnolda, Antoniego Bolesawa Dobrowolskiego, Jana Drewnowskiego, Wadysawa Kuczewskiego, Stanisawa Kulczyskiego, Stanisawa Leszczyckiego i Stanisawa Turskiego. Na inauguracyjnym posiedzeniu (26 IX 1946 – czyli przed wejciem w ycie ustawy) premier Edward Osbka−Morawski mwi o „ufnoci i zrozumieniu”, a Sokorski o reformowaniu uczelni i wprowadzeniu polityki kadrowej poprzez „scentralizowan” habilitacj. Powoano trzy sekcje oglne (organizacji szkolnictwa wyszego, kadr naukowych, spraw modzieowych) oraz siedem „branowych”.
Wadze zrezygnoway z polityki jawnych represji wobec studentw i pracownikw akademickich na rzecz celu perspektywicznego – likwidacji wolnoci nauki i autonomii uczelnianej. W sferze koncepcyjnej rada dopuszczaa wszelkie pomysy zmian organizacyjnych, nie o nie szo, lecz o stworzenie klimatu do reform, ktre rzekomo miay wychodzi od rodowiska akademickiego. Wypeniaa rada istotne funkcje polityczne – jako organ porozumienia midzypartyjnego w dziedzinie polityki naukowej. Obraz jej dziaalnoci i rezultaty prezentowao wydawnictwo „Sprawozdanie Rady Szk Wyszych” (1948). Gwnym rezultatem by dekret z 28 padziernika 1947 roku o organizacji nauki i szkolnictwa wyszego.