Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich, Fundacja Rektorów Polskich

Strategia pilnie potrzebna

„Strategia, obejmująca okres co najmniej 10 lat, powinna uwzględniać procesy zachodzące w europejskim i światowym szkolnictwie wyższym, a jednocześnie powinna być pomyślana jako element szerszej wizji rozwoju kraju przez naukę i edukację” – napisano w uchwale Prezydium KRASP z 12 września br., nawiązując do wcześniejszych dokumentów, a zwłaszcza uchwały z kwietnia 2003. Brak jednej spójnej, długofalowej strategii rozwoju szkolnictwa wyższego wskazywał także raport OECD z roku 2007. Prezydium zaapelowało do ministra nauki i szkolnictwa wyższego o podjęcie działań zmierzających do możliwie szybkiej realizacji tego przedsięwzięcia. „Przyjęcie zasadniczych tez strategii stanowiłoby podstawę do przygotowania i skutecznego wdrożenia głębokich zmian legislacyjnych dostosowujących system szkolnictwa wyższego do przyszłych potrzeb społecznych” – czytamy w uchwale. Prezydium zaproponowało, aby przygotowanie dokumentu powierzyć zespołowi działającemu w ramach Fundacji Rektorów Polskich i Instytutu Społeczeństwa Wiedzy na czele z prof. Jerzym Woźnickim, prezesem FRP i ISW. Padła też sugestia, że jej opracowanie powinno być poprzedzone szerokimi konsultacjami środowiskowymi.

Pierwsze seminarium poświęcone temu zagadnieniu odbyło się podczas dorocznego zgromadzenia fundatorów FRP 17 września br. Wystąpienie otwierające wygłosiła minister prof. Barbara Kudrycka, która zarysowała główne problemy stojące w najbliższych latach przed uczelniami, a prof. Tadeusz Luty, były przewodniczący KRASP, w swoim referacie mówił o problemach strategicznych szkolnictwa wyższego w debacie rektorów. Kolejne spotkanie poświęcone formule prac nad strategią miało miejsce w siedzibie fundacji 30 października, a wśród licznych gości obecna była na nim wiceminister prof. Grażyna Prawelska−Skrzypek, która przedstawiła referat dotyczący zmian w szkolnictwie wyższym planowanych na lata 2008−09. Ich założenia mają być zaprezentowane na początku przyszłego roku. W wielu kwestiach przyniosą one nowe rozwiązania legislacyjne. 3 listopada podpisany został natomiast aneks do uchwały o partnerstwie strategicznym KRASP i FRP regulujący kwestie prac nad strategią.

Prof. Jerzy Woźnicki, prezes FRP, zapowiada, że chciałby stworzyć dokument szeroki, wykraczający poza bieżący horyzont i odnoszący się do lat 2010−20, w którym zostanie przedstawiona „śmiała, ale realistyczna wizja szkolnictwa wyższego”. Prof. Woźnicki uważa, że opracowanie takiego dokumentu powinno zostać powierzone grupie ekspertów, którzy zajmują się już tą problematykę, i poprzedzone serią debat środowiskowych. Pozyskanie środków na opracowanie strategii nastąpi na zasadach wymaganych przez odpowiednie przepisy w trybie otwartego konkursu rozpisanego przez MNiSW.

Konferencja Rektorów Polskich Uczelni Technicznych

Inżynier za młodu

Od lewej prof.prof.: T. Więckowski, T. Krzyżyński, A. Tajduś, A. Sobkowiak

Pierwsze w tej kadencji posiedzenie KRPUT odbyło się w dniach 5−7 listopada br. w Politechnice Wrocławskiej. Wrocław to trzeci co do wielkości, prężny ośrodek akademicki. Studiuje tu w 11 uczelniach państwowych i 11 niepaństwowych 142 tys. studentów. W samej politechnice kształci się na 25 kierunkach 32 tys. żaków. Uczelnia ma też 860 doktorantów. Ciekawym rozwiązaniem wprowadzonym przez PWr. jest możliwość studiowania przez pierwsze dwa semestry w Studium Kształcenia Podstawowego. Pozwala to studentom na rozpoczęcie studiów bez konieczności wyboru konkretnego kierunku i daje możliwość dokonywania tego wyboru dopiero po pierwszym roku studiów, już po zdobyciu szerszego rozeznania co do konkretnych kierunków i specjalności.

Prof. Antoni Tajduś, rektor AGH, nowy przewodniczący Konferencji, zaprezentował kierunki jej działania w nowej kadencji oraz katalog kilkunastu tematów, którymi konferencja powinna się zająć na kolejnych posiedzeniach. Jak zawsze szeroki był też zakres spraw podjętych na posiedzeniu. Prof. Jerzy Świątek, przewodniczący Komisji Akredytacyjnej Uczelni Technicznych, przedstawił koncepcje dalszego funkcjonowania komisji i relacje między PKA a KAUT, sugerując, że ciężar jej prac powinien się przesuwać w kierunku wspierania systemów zapewniania jakości i realizacji procesu bolońskiego. Dr Alicja Adamczak, prezes Urzędu Patentowego RP, prezentowała działalność urzędu, m.in. wprowadzenie zajęć dotyczących zasad patentowania do programów studiów kierunków technicznych i zachęcała do większej aktywności w sprawach patentowych. O konieczności stworzenia długofalowej strategii rozwoju szkolnictwa wyższego mówił prof. Jerzy Woźnicki, a profesorowie Henryk Górecki, wiceprzewodniczący Rady Nauki, i Bogusław Smólski, szef NCBiR, przedstawili szereg szczegółowych kwestii związanych ze zmianami w mechanizmach zarządzania nauką oraz zapowiedzianą reformą tej sfery. Rektorzy dyskutowali także o sprawach finansowania uczelni technicznych i ministerialnym algorytmie podziału dotacji, zasadach reformy nauki, umiędzynarodowieniu procesu kształcenia, inwestycjach w uczelniach, kształceniu inżynierów w językach obcych.

Wśród przedsięwzięć podjętych w ostatnim czasie przez uczelnie techniczne jest też zainicjowana przez prof. Jana Krysińskiego, rektora PŁ w kadencji 2002−08, inicjatywa tworzenia dziecięcych uniwersytetów technicznych. Teraz uczelnie zapraszają na wykłady nie tylko seniorów w ramach uniwersytetów trzeciego wieku, ale także dzieci w wieku 8−12 lat. Jak powiedział prof. Krysiński, przygotowanie godzinnego wykładu dla dzieci na temat tego, jak działa samochód, kosztowało go 50 godzin pracy. Ale efekt był tego wart – kilkuset młodych ludzi z zapartym tchem słuchało i dociekało, na jakiej zasadzie działają samochodowe hamulce czy sprzęgło. Okazało się też, że jest to doskonała promocja uczelni, ponieważ inicjatywa znajduje duże nagłośnienie w lokalnych mediach. Kilka uczelni postanowiło wykorzystać to doświadczenie. Powołano także zespół, który opracuje strategię promocji uczelni technicznych i będzie zabiegał o to, by młodzi ludzie chcieli studiować kierunki techniczne. Na jego czele stanął prof. Marek Dietrich, były rektor PW.

Przed kim? Za co?

Odpowiedzialność uczonych, temat tegorocznej edycji konferencji z cyklu „Fundacji Dyskusje o Nauce”, wzbudził ożywione dyskusje. Spotkanie odbyło się w dniach 16−18 października w Serocku koło Warszawy. Organizatorzy (FNP) ułożyli program tak, by każda z czterech sesji składała się z referatów humanisty i przedstawiciela nauk przyrodniczych, po czym dyskusji nad oboma wystąpieniami.

W kwestii Przed kim odpowiadają uczeni? wypowiadano się raczej zgodnie, choć głosy były zniuansowane. Odpowiadają najpierw przed społeczeństwem, nie tylko dlatego, że społeczeństwo płaci podatki, także na naukę, ale dlatego, że wierząc uczonym – mimo odzywających się raz po raz wątpliwości – od nich oczekuje rozwiązania trapiącej ludzkość biedy i oddalenia zagrożeń.

Interesującym pytaniem jest, Czy ta odpowiedzialność motywuje badaczy i w jakim stopniu? Odpowiadał na nie referat ks. prof. Andrzeja Szostka, etyka z KUL, w którym autor zwracał uwagę na to, jak dobór tematów, zwłaszcza w humanistyce, może podlegać wmówieniom, jeśli uczony nie rozpozna rzeczywistego zamówienia społecznego, które winno nim kierować, a ulegnie doraźnej presji środowisk politycznych czy grup opiniotwórczych.

Dyskutanci zwracali uwagę na niebezpieczeństwo nadużywania autorytetu uczonego w innych dziedzinach niż ta, w której autorytet uzyskał. Przemożny wpływ mediów na społeczną świadomość nakazuje wyraźnie oddzielać rolę eksperta, przedstawiającego kompetentną opinię, od sytuacji, kiedy uczony wypowiada się jako obywatel w sprawie, na temat której ma wiedzę pochodzącą nie z wykształcenia i własnych badań, lecz z obserwacji i przemyśleń.

Ponieważ tej pierwszej – wiedzy specjalistycznej – uczeni dostarczają politykom, nauczycielom, menedżerom, mediom, ponoszą przed nimi odpowiedzialność. Zarówno za to, co im komunikują, jak i za to, czego nie powiedzieli. To ostatnie ks. prof. Szostek odniósł do wyboru tematów, zwracając uwagę na nieużyteczność, a bywa, że szkodliwość, podejmowania tematów marginalnych, bez perspektywy poznawczej.

Obszarem rozważań i sporów o to, za co odpowiadają uczeni, jest współczesna biologia, z jej najwrażliwszą domeną – biotechnologią. Prof. Piotr Węgleński z UW zaczął referat Genetycy na cenzurowanym od metaforycznej konstatacji, że wkracza oto na pole minowe, po czym wyliczył szereg min grożących wybuchem, gdy uczeni wypuszczą je spod kontroli.

Pytanie, czy każda możliwość, jaką niesie nauka, nieuchronnie stanie się rzeczywistością, czyli pytanie o etyczne kryteria badań naukowych, nabrało z osiągnięciami biotechnologii dramatycznej aktualności. Poznanie genomu ludzkiego rodzi dylematy związane z dostępnością tej wiedzy, która mogłaby posłużyć do dyskryminowania osób obciążonych wadami dziedzicznymi przez np. towarzystwa asekuracyjne.

Uprawy zbóż genetycznie modyfikowanych obiecują ograniczenie stosowania nawozów azotowych, a jednocześnie budzą obawę przed możliwością zmonopolizowania produkcji ziarna siewnego, gdyż pożądane modyfikacje słabo się reprodukują w kolejnych generacjach roślin.

Mówiono też wiele o odpowiedzialności uczonych za upowszechnianie i wykorzystywanie wyników badań, o sytuacjach, kiedy może należałoby się wstrzymać z ich ogłaszaniem, o trendach i modach, o żywotności teorii naukowych.

W pierwszym dniu obrad prof. Barbarze Skardze i prof. Lechowi Szczuckiemu wręczono Honorowe Odznaczenia Fundacji na rzecz Nauki Polskiej.

MISTRZowie – przyrodnicy i medycy

6 listopada wręczono subsydia profesorskie MISTRZ – konkursu organizowanego przez FNP od 1998 r. 12 laureatów tegorocznej, 11. edycji konkursu to przedstawiciele nauk przyrodniczych i medycznych. Wysokość subsydium wynosi 450 tys. zł (150 tys. rocznie przez 3 lata). Celem subsydiów jest intensyfikowanie już prowadzonych prac albo umożliwienie podjęcia przez laureatów nowych kierunków badań. Część dotacji to imienne stypendium laureata, część zaś powinien przeznaczyć na stypendia dla swoich doktorantów i młodych doktorów, na zakupy literatury naukowej, aparatury badawczej, specjalistycznych programów komputerowych i innych materiałów niezbędnych do prowadzenia badań. Także na udział w konferencjach i finansowanie wyjazdów naukowych. Wnioski o subsydia – w języku angielskim – recenzowane są przez zagranicznych specjalistów. Podczas wręczenia subsydiów dr hab. Marta Miączyńska z Międzynarodowego Instytutu Biologii Molekularnej i Komórkowej przytoczyła fragmenty zagranicznych recenzji zgłoszonych do konkursu projektów. Gościem fundacji był prof. Tim Hunt, który podczas uroczystości przedstawił historię odkrycia cyklin (grupy białek biorących udział w regulacji cyklu procesów związanych z podziałem komórki). Prof. Hunt, pracujący w Imperial Cancer Research Fund w Londynie, został w 2001 r. (wspólnie z Elandem Hartwellem i Paulem Nurse) wyróżniony Nagrodą Nobla w dziedzinie medycyny za odkrycie kluczowych regulatorów cyklu komórkowego.

Laureatami tegorocznej edycji MISTRZA zostali profesorowie: Barbara Bilińska (Instytut Zoologii UJ), Stanisław Czuczwar (Katedra i Zakład Patofizjologii UM w Lublinie), Jakub Gołąb (Centrum Biostruktury WUM), Andrzej Januszewicz (Instytut Kardiologii im. Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego), Ryszard Kierzek (Instytut Chemii Bioorganicznej PAN), Ryszard Korona (Instytut Nauk o Środowisku UJ), Jerzy Mozrzymas (Katedra Biofizyki AM im. Piastów Śląskich we Wrocławiu), Krzysztof Narkiewicz (Katedra Nadciśnienia Tętniczego i Diabetologii AM w Gdańsku), Jacek Radwan (Instytut Nauk o Środowisku UJ), Waldemar Turski (Katedra i Zakład Farmakologii Doświadczalnej UM w Lublinie), Krzysztof Woźniak (Zakład Chemii Teoretycznej i Krystalografii UW), Jolanta Zakrzewska−Czerwińska (Zakład Mikrobiologii Molekularnej UWr.).

Edycja konkursu MISTRZ w 2009 r. skierowana będzie do przedstawicieli nauk technicznych.

Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego

Wiceminister od reformy

Prof. Witold Jurek, ekonomista z Akademii Ekonomicznej w Poznaniu, został podsekretarzem stanu w Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego. – Głównym zadaniem nowego wiceministra będzie współpraca przy kształtowaniu założeń i projektów reform szkolnictwa wyższego, których celem jest zdynamizowanie zmian koniecznych do zreformowania polskich uczelni – powiedziała prof. Barbara Kudrycka, minister nauki i szkolnictwa wyższego.

Prof. W. Jurek był rektorem Akademii Ekonomicznej w Poznaniu w latach 2002−08. Wcześniej pełnił funkcję prorektora tej uczelni i prodziekana Wydziału Ekonomii. Uczestniczył w realizacji wielu programów zagranicznych, m.in.: Program in Finance and Accounting w Uniwersytecie Pensylwanii, General Management Program w Harvard Business School w Bostonie.

Uczony jest członkiem Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk i Polskiego Towarzystwa Ekonomicznego. Był delegatem rządu RP do 5. Programu Ramowego Unii Europejskiej. Zasiadał w Komitecie Programowym 3. Programu Horyzontalnego Improving Human Potential.

Uniwersytet Śląski, Akademia Ekonomiczna w Katowicach

Centrum Informacji Naukowej

Za prawie 80 mln zł Uniwersytet Śląski wspólnie z Akademią Ekonomiczną w Katowicach wybudują Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Akademickiej (CINiBA). Prace budowlane rozpoczną się w marcu 2009 r. Inwestycja nie byłaby możliwa bez znaczącej dotacji ze środków Unii Europejskiej, która wyniesie prawie 53 mln zł. Pozostałe koszty pokryją: samorząd województwa śląskiego, miasto Katowice oraz obie zaangażowane w inwestycję uczelnie.

Budowla zostanie zlokalizowana w centralnym miejscu uniwersyteckiego kampusu przy ul. Bankowej w Katowicach. Realizacja inwestycji potrwa 3 lata. Otwarcie centrum przewidziano na koniec 2011 r. Będzie to funkcjonalny, nowoczesny gmach, dostosowany do potrzeb osób niepełnosprawnych. Całkowita powierzchnia obiektu wyniesie 13 260 m2, a kubatura – 62 560 m3. Biblioteczne magazyny będą mogły pomieścić prawie 2 mln woluminów książek.

Centrum Informacji Naukowej i Biblioteki Uniwersytetu Śląskiego zaprojektował zespół architektów z Koszalina: Dariusz Herman, Piotr Śmierzewski (współautorzy) oraz Rafał Sobieraj, Wojciech Subalski, Dariusz Cyparski (współpracownicy).

Centrum charakteryzować będzie nowoczesna organizacja przestrzeni. Na 6 poziomach znajdzie się miejsce dla księgozbioru, do pracy i do odpoczynku. Trzy kondygnacje będą ogólnodostępne. Na parterze znajdą się hol główny, czytelnie i wypożyczalnie, sala konferencyjna na 90 osób i sala dydaktyczna na 30 miejsc, a nawet kawiarnia i poczta. Wolne przestrzenie bez ścian na I i II piętrze zapełnią bloki regałów z książkami w wolnym dostępie oraz miejsca pracy dla czytelników. Będą to jednocześnie „samoobsługowe” wypożyczalnie. Wolny dostęp do książek możliwy jest m.in. dzięki nowoczesnym technologiom ochrony zbiorów. Znaczenie tego rozwiązania podkreśla prof. Dariusz Pawelec, dyrektor Biblioteki Uniwersytetu Śląskiego: „Wszyscy, którzy pracują naukowo, wiedzą, jak ważne jest odkrycie książki. Szczególnie jeśli się o niej nigdy nie słyszało. Jest to możliwe tylko wtedy, gdy stoimy przy półce. Poruszając się od książki do książki odkrywamy światy, o których istnieniu nie wiedzieliśmy. W tradycyjnej bibliotece, gdzie dużo publikacji kryje się w mrocznych zapleczach, tego nie zrobimy” („Gazeta Uniwersytecka”, nr 7/2008).

W „hybrydowej” bibliotece dwóch katowickich uczelni znajdą się zasoby Biblioteki UŚ oraz Biblioteki AE. Obecnie księgozbiór biblioteki uniwersyteckiej liczy 610 tys. woluminów, a biblioteki AE – 320 tys. W wolnym dostępie znajdzie się ok. 800 tys. woluminów. Będą to kolekcje książek i czasopism naukowych oraz wszelkiego typu dokumenty elektroniczne: bazy danych, teksty zdigitalizowane, materiały audiowizualne, multimedialne, a także zbiory dostosowane do potrzeb specjalnych grup użytkowników (np. osób niepełnosprawnych).

Konferencja Rektorów Uczelni Rolniczych

Zagrożone uprawnienia

13 listopada we Wrocławiu obradowała Konferencja Rektorów Uczelni Rolniczych. Podczas posiedzenia wybrano wiceprzewodniczącego Konferencji – został nim prof. Roman Kołacz, rektor Uniwersytetu Przyrodniczego we Wrocławiu. Konferencji przewodniczy prof. Alojzy Szymański, rektor SGGW w Warszawie.

Rektorzy zastanawiali się, jak pozyskiwać środki unijne. Czy uczelnie rolnicze mają działać wspólnie, czy też konkurować ze sobą? Czy przygotowywać programy własnymi siłami, czy posiłkować się firmami spoza uczelni? W SGGW istnieje specjalnie powołana jednostka, którą wspomagają dwie firmy zewnętrzne – jedna w technicznym przygotowaniu wniosku, druga w opracowaniu studium wykonalności. Z pomocy osoby z zewnątrz korzysta Uniwersytet Przyrodniczy w Lublinie, gdzie wnioski o fundusze strukturalne przygotowuje dwuosobowy zespół uczelniany. Zewnętrznymi firmami nie wspiera się natomiast Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, a projekty opracowuje 4−osobowa sekcja funduszy strukturalnych. Rektor planuje jednak korzystanie w przyszłości z pomocy firmy zewnętrznej.

Prof. Antoni Jówko, rektor Akademii Podlaskiej, zwrócił uwagę na kłopoty ze zgromadzeniem wkładu własnego, wymaganego w projektach finansowanych z Regionalnego Programu Operacyjnego. MNiSW ma dostęp do rezerw budżetowych i teoretycznie istnieje możliwość uruchomienia tych środków.

Uczelnie rolnicze posiadają zazwyczaj po kilka, a nawet kilkanaście tys. hektarów gruntów rolnych i leśnych. Część tych areałów wykorzystywana jest bezpośrednio do celów badawczych i dydaktycznych, resztę natomiast stanowią gospodarstwa administrowane przez uczelnię albo dzierżawione. Gospodarowanie nimi w różny sposób wpływa na stan finansów placówek. Gospodarstwa SGGW przynoszą zyski, ale np. UR w Krakowie ma problem z uzyskaniem rentowności swych gospodarstw. Zdaniem prof. Tomasza Boreckiego, przy uwzględnieniu unijnych dotacji, uczelnie są w stanie utrzymać gospodarstwa bez konieczności dzierżawy.

Wiele wątpliwości wzbudził projekt nowego podziału na dziedziny i dyscypliny naukowe. Nauki rolnicze nie są w nim traktowane jako odrębna dziedzina, ale jako dyscypliny (rolnictwo, nauki leśne i weterynaryjne) w dziedzinie nauk przyrodniczych. Biotechnologia została zaliczona do nauk technicznych. W konsekwencji zagrożone mogą być uprawnienia niektórych uczelni rolniczych do doktoryzowania i habilitowania. Wg obecnie obowiązujących kryteriów, nie mogłyby być one nawet akademiami. – To byłby koniec naszych uczelni – mówił z niepokojem prof. Janusz Żmija, rektor Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. – Musimy bronić naszych uprawnień – uspokajał prof. Tomasz Borecki, przewodniczący Komisji KRASP ds. Kształcenia. – Powinniśmy zgłosić propozycję utworzenia osobnej dziedziny nauk rolniczych, leśnych i weterynaryjnych z wszystkimi dotychczasowymi dyscyplinami. Rektorzy zapowiedzieli walkę o utrzymanie dziedziny nauk rolniczych z kilkoma dyscyplinami.

instytucje niepodległej

Z okazji 90. rocznicy odzyskania niepodległości wiele mówiono o rządach, sejmie, Józefie Piłsudskim, administracji i Centralnym Okręgu Przemysłowym. Niemal nie wspominano o nauce i instytucjach badawczych służących społeczeństwu. A przecież w pierwszych latach niepodległości jako jedne z pierwszych instytucji publicznych powstały m.in.: Urząd Patentowy RP, Państwowy Centralny Zakład Epidemiologiczny (dziś Państwowy Zakład Higieny), Państwowy Instytut Meteorologiczny (dziś Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej), Instytut Biologiczny im. M. Nenckiego, Katolicki Uniwersytet Lubelski, Uniwersytet im. Adama Mickiewicza i Akademia Górniczo−Hutnicza. Można by tak wymieniać dalej...

Nauka i szkolnictwo wyższe były dziedzinami, których ogromną rolę dostrzegli twórcy państwa polskiego. Warto dziś o tym pamiętać. Dlatego w kolejnych numerach FA pozwalamy sobie przedstawić kilka z tych pierwszych instytucji naukowych odrodzonego państwa polskiego.

Urząd Patentowy RP

Milion zgłoszeń

Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej powstał na podstawie dekretu Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego z 28 grudnia 1918 r. Był jedną z pierwszych instytucji utworzonych po odzyskaniu niepodległości. Ten sam akt prawny określił ramy działania rzeczników patentowych. W 1919 roku Polska przystąpiła do konwencji paryskiej z 1883 r., będącej pierwszym aktem międzynarodowym regulującym zasady ochrony własności przemysłowej. Konwencja, do której należą obecnie 183 państwa, stanowi na całym świecie podstawę traktatów i porozumień międzypaństwowych, służących ochronie praw wyłącznych odnoszących się do przedmiotów własności przemysłowej.

W ciągu 90 lat nieprzerwanej działalności Urząd Patentowy RP udzielił ponad 200 tys. patentów na wynalazki, zarejestrował ponad 64 tys. wzorów użytkowych, ponad 13 tys. wzorów przemysłowych oraz ponad 206 tys. znaków towarowych. Łącznie w tym okresie nadesłano do Urzędu Patentowego RP ok. 1 mln wniosków.

Do UP RP wpływa w trybie krajowym ok. 20 tys. zgłoszeń wynalazków, wzorów użytkowych, wzorów przemysłowych i znaków towarowych rocznie. Na terenie Polski pozostaje aktualnie w mocy ponad 144 tys. praw wyłącznych, w tym ponad 16 tys. patentów.

Strukturę merytoryczną UP RP tworzą departamenty: Badań Patentowych, Znaków Towarowych, Rejestrów, Zgłoszeń i Orzecznictwa. Urząd Patentowy zatrudnia ok. 530 osób, w tym 190 ekspertów, którzy pod względem merytorycznym oceniają wpływające do urzędu wnioski. Zdaniem dr Alicji Adamczak, prezes UP RP, wciąż brakuje ekspertów z zakresu mechaniki, budownictwa, górnictwa, biotechnologii, farmacji i elektroniki. – Urząd Patentowy RP jest zainteresowany pozyskiwaniem na te stanowiska m.in. pracowników mających doświadczenie naukowe, których profil zawodowy obejmuje specjalistyczną wiedzę techniczną zarówno w zakresie rozwiązań teoretycznych, jak i praktycznych zastosowań, zwłaszcza nowoczesnych technologii – mówi dr Adamczak.

Urząd prowadzi listę rzeczników patentowych uprawnionych do występowania w charakterze pełnomocników stron w postępowaniach przed urzędem i sądami orzekającymi w sprawach własności przemysłowej. Do wykonywania tego zawodu uprawnionych jest w Polsce ok. 1000 osób.

UP zajmuje się też udostępnianiem informacji patentowej i upowszechnianiem wiedzy o ochronie własności przemysłowej. Służy temu 27 ośrodków informacji patentowej, które zazwyczaj znajdują się przy szkołach wyższych i instytutach badawczych. Jeszcze 5 lat temu w urzędzie na rozpatrzenie czekało ponad 50 tys. wniosków patentowych. – Wciąż mamy zaległości, jeśli chodzi o postępowanie patentowe – przyznaje pani prezes. – Sądzę, że uporamy się z nimi w ciągu 3−4 lat. W tej chwili czeka ok. 27 tys. wniosków patentowych. Zdaniem prezes Adamczak, za 3 lata możliwe będzie rozpatrzenie każdego wniosku w ciągu 3−4 lat, czyli w standardowym okresie. Dziś możliwe jest to jedynie we wprowadzonym niedawno tzw. trybie przyspieszonym. Coraz więcej wniosków ma charakter interdyscyplinarny, co oznacza, że są opiniowane przez ekspertów z kilku dziedzin. Urząd na bieżąco rozpatruje wnioski o ochronę wzorów użytkowych (w ciągu 2 lat od zgłoszenia) oraz wzorów przemysłowych (4−6 miesięcy od zgłoszenia).

Katolicki Uniwersytet Lubelski Jana Pawła II

90 lat

W lutym 1918 r. w Petersburgu zawiązał się komitet organizacyjny uniwersytetu, na czele którego stanął ks. Idzi Benedykt Radziszewski, rektor Akademii Duchownej i kierownik Wyższych Kursów Polskich. W lipcu tego samego roku zgodę na powstanie uczelni wyraziła Konferencja Episkopatu Królestwa Polskiego w Warszawie. 6 września koncesję na założenie prywatnego uniwersytetu w Lublinie wydało Ministerstwo Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego. Wkrótce potem rozpoczęły się zajęcia, a 8 grudnia 1918 odbyła się pierwsza inauguracja roku akademickiego na czterech wydziałach: Teologicznym, Prawa Kanonicznego i Nauk Moralnych, Prawa i Nauk Społeczno−Ekonomicznych oraz Nauk Humanistycznych. Pierwszy rok studiów w obecnym Katolickim Uniwersytecie Lubelskim Jana Pawła II rozpoczęło 399 studentów, w tym 171 kobiet. Uniwersytet zatrudniał wówczas 25 pracowników naukowo−dydaktycznych. Z polecenia marszałka Józefa Piłsudskiego z 27 stycznia 1921 uniwersytetowi przyznano tzw. koszary świętokrzyskie, dawny obiekt klasztorny dominikanów obserwantów z XVIII w. – obecnie główny („stary”) gmach KUL. Przymiotnik „katolicki” pojawił się w nazwie uczelni w 1928 r., a imię Jana Pawła II – w 2005 r. Pełne prawa państwowe KUL uzyskał w 1938 r. Potem kwestionowały je przez wiele lat komunistyczne władze polskie. Szczyt represji komunistycznych przypadł na 1953 r. Objawił się nie tylko brakiem finansowania z kasy państwowej, ale także m.in. uwięzieniem rektora (pod fałszywymi zarzutami), zamykaniem wydziałów i kierunków studiów oraz nieuznawaniem nadanych przez KUL stopni i tytułów naukowych. Pełne prawa państwowe uczelnia odzyskała dopiero w połowie lat 80. XX w.

Obecnie strukturę KUL tworzy 9 wydziałów (Teologii; Prawa, Prawa Kanonicznego i Administracji; Filozofii; Nauk Humanistycznych; Nauk Społecznych; Matematyczno−Przyrodniczy oraz zamiejscowe: Nauk Prawnych i Ekonomicznych w Tomaszowie Lubelskim; Nauk Prawnych i Ekonomicznych w Stalowej Woli oraz Nauk Społecznych w Stalowej Woli), 35 instytutów na wydziałach i 10 międzywydziałowych.

Uczelnia oferuje studentom 24 kierunki kształcenia, 8 specjalności i Międzywydziałowe Indywidualne Studia Humanistyczne. W roku akademickim 2007/08 w KUL kształciło się 21 713 studentów, w tym 12 912 na studiach stacjonarnych, 5670 na studiach niestacjonarnych, 1435 na studiach doktoranckich (687 w trybie stacjonarnym) i 1696 na studiach podyplomowych.

KUL zatrudnia 2181 osób; 1193 z nich to nauczyciele akademiccy; 98 ma tytuł naukowy profesora, 203 to doktorzy habilitowani, z czego 158 zatrudnionych jest na stanowisku profesora nadzwyczajnego, a 45 na stanowisku adiunkta; 561 nauczycieli to doktorzy, z czego 404 pracuje na stanowiskach adiunkta, 113 asystenta, a 44 – starszego wykładowcy. W roku akademickim 2007/08 13 pracowników KUL uzyskało tytuł naukowy profesora, 33 stopień naukowy doktora habilitowanego, a 197 osób obroniło doktoraty.

Uczelnia dysponuje wieloma obiektami, w tym tzw. głównym gmachem we wspomnianym budynku poklasztornym, nowym Collegium Jana Pawła II, Collegium Iuridicum, akademikiem męskim w centrum miasta oraz zespołem budynków na Poczekajce, gdzie mieszczą się m.in. akademiki, obiekty sportowe i dworek A. Struga.

Uniwersytet Jagielloński

Nowy budynek w UJ

15 października otwarto nowy budynek Wydziału Matematyki i Informatyki UJ, zlokalizowany w III Kampusie 600−lecia Odnowienia UJ. Obiekt został zaprojektowany przez mgr. inż. arch. Jerzego Gurawskiego i mgr. inż. Lesława Maneckiego, a wykonawcą obiektu była firma Budostal 2 S.A. Realizację inwestycji rozpoczęto w 2006 r. Budynek ma powierzchnię 16 725 m2 i kubaturę 71 048 m3. Znajdują się w nim 2 duże sale amfiteatralne, jedna na 240, druga na 190 miejsc; jedna sala na 64 miejsca, jedna na 48 miejsc, 12 sal seminaryjno−wykładowych i seminaryjno−ćwiczeniowych po 30 miejsc każda, pracownie komputerowe, laboratoria informatyczne, dwupoziomowa biblioteka, bufet i kiosk Ruchu.

Koszty budowy wyniosły 80 mln zł z infrastrukturą zieleni, finansowane były w 75 proc. przez MNiSW. Pozostałe 25 proc. uczelnia wyłożyła z własnych funduszy. Docelowo będzie się tu kształciło 1300 studentów i pracowało 320 osób.

Budynek tworzą segmenty o wysokości od 2 do 4 kondygnacji naziemnych, otaczające dwa dziedzińce wewnętrzne, co zapewnia oświetlenie światłem dziennym wszystkich korytarzy. Wokół jednego z dziedzińców usytuowano pomieszczenia Instytutu Matematyki, wokół drugiego Instytutu Informatyki. W poszczególnych segmentach zastosowano układ 2,5−taktowy, z pomieszczeniami po obu stronach korytarza. Wydział Matematyki i Informatyki składa się z dwóch instytutów: Matematyki i Informatyki oraz Zespołu Katedr i Zakładów Informatyki Matematycznej. Wydział jako całość posiada pierwszą kategorię KBN. Ma uprawnienia do nadawania stopni doktora i doktora habilitowanego w zakresie matematyki i informatyki. Wydział zatrudnia 148 pracowników, w tym jako nauczycieli akademickich 22 profesorów tytularnych, 20 doktorów habilitowanych, 80 doktorów i jednego magistra; 25 osób to pracownicy administracyjni, techniczni i bibliotekarze. Kształci się na nim 1812 studentów, z czego 727 na studiach magisterskich, 272 na licencjackich, 95 na magisterskich uzupełniających; 77 osób kształci się na studiach doktoranckich, a 641 uzupełnia wiedzę na studiach podyplomowych.

Instytut Oceanologii PAN w Sopocie

INFOBAZY 2008

– Na początku lat 90. było dużo entuzjazmu i mnóstwo konferencji, np. Infofestiwal w Krakowie, konferencje sieciowe w Poznaniu, a obecnie zostały jedynie Infobazy. Ale to jest serce systemów informatycznych dla społeczeństwa – mówił prof. Antoni Nowakowski (PG), otwierając V Krajową konferencje naukową INFOBAZY 2008 – Systemy, aplikacje, usługi – bazy danych dla nauki. W dniach 15−17 października zorganizowały ją: Centrum Informatyczne Trójmiejskiej Akademickiej Sieci Komputerowej (TASK), Katedra Bioinżynierii Medycznej Politechniki Gdańskiej i Instytut Oceanologii PAN. Prof. Nowakowski przypomniał też minister Małgorzatę Kozłowską, której działalność odcisnęła wyjątkowe piętno na rozwoju informatyzacji w Polsce.

Grzegorz Żbikowski, dyrektor Departamentu Systemów Informatycznych Nauki w MNiSW, przedstawił Program rozwoju infrastruktury informatycznej nauki 2007−2013. Zakłada on zwiększanie roli centrów komputerów dużej mocy obliczeniowej jako centrów usług i obliczeń dużej mocy. Finansowane w jego ramach będzie tworzenie i składowanie dużych zasobów danych, np. bibliotek cyfrowych nauki, naukowych baz danych, infrastruktury gridowej i oprogramowania naukowo−badawczego. Przewiduje się też rozwój miejskich sieci MAN oraz wsparcie inwestycji lokalnych w jednostkach naukowych. Rozbudowywana będzie sieć szerokopasmowa Pionier. Program będzie finansowany z dwóch różnych ścieżek: środków budżetowych w wys. ok. 140 mln zł rocznie oraz Programu Operacyjnego Innowacyjna Gospodarka, działanie 2.3 – Inwestycje związane z rozwojem infrastruktury informatycznej nauki, który dysponuje ok. 260 mln euro na lata 2007−13.

Tematyka sesji naukowych obejmowała bazy danych: przyrodnicze (w tym GIS), z dziedziny nauk o Ziemi, meteorologiczne, rolnicze, medyczne, fizykochemiczne, biochemiczne, techniczne i ekonomiczne, historyczno−humanistyczne i muzealne, artystyczne, biblioteczne i bazy wiedzy o nauce. Odrębną sesję stanowiła prezentacja firm oferujących narzędzia do tworzenia baz danych – sprzęt oraz oprogramowanie.

Uniwersytet w Białymstoku

Budynki dla filii w Wilnie

Pod koniec października wileńska filia Uniwersytetu w Białymstoku stała się właścicielką obiektów dydaktycznych. Umowę darowizny nieruchomości i rzeczy ruchomych zawarto 31 października w Wilnie. Darczyńcą jest Universitas Studiorum Polona Vilnensis (dawny Uniwersytet Polski w Wilnie). Przedmiotem darowizny są 4 budynki umiejscowione na działce o powierzchni 2208 m2, lokal mieszkalny i ruchomości. Budynki mają łączną powierzchnię 697,80 m2. Zostaną wyremontowane i przeznaczone na cele dydaktyczne. Mieszkanie o powierzchni 41,96 m2, będzie w przyszłości służyć wykładowcom z Białegostoku, którzy dojeżdżają do filii UwB w Wilnie.

W skład podarowanych uczelni ruchomości wchodzą m.in.: urządzenia, meble (krzesła, biurka, szafy itp.), technika gospodarcza i organizacyjna (komputery, drukarki, sprzęt AGD i RTV), biblioteka Universitas Studiorum Polona Vilnensis, zawierająca ponad 36 tys. książek.

Wartość nieruchomości przekazanych jako darowizna na rzecz UwB wynosi 2 168 100 litów, a wartość rzeczy ruchomych: książek – 243 114 lt, urządzeń, mebli, techniki gospodarczej i organizacyjnej, innego inwentarza bez uwzględnienia amortyzacji – 280 823,15 lt, uwzględniając amortyzację – 76 748,01 lt.

Filia w Wilnie Uniwersytetu w Białymstoku Wydział Ekonomiczno− Informatyczny powstała w ub.r. Oferuje kształcenie na najbardziej atrakcyjnych rynkowo kierunkach: ekonomii i informatyki (stacjonarne 3−letnie studia I stopnia). Obecnie kształci się tam blisko 300 studentów. Najbliższe plany wileńskiej filii UwB to przeprowadzka do własnego obiektu oraz otwarcie kierunków europeistyka i stosunki międzynarodowe.

Zwycięskie fotografie

Nagroda główna (3 tys. zł) – Ewa Przedpełska, Sylwia Trąbka i Krzysztof Brzost (Wydz. Biologii UW) za cykl 5 zdjęć z projektu Megawyzwanie w mikroskali. Projekt badawczy Co kryją w sobie liście roślin z terenów przemysłowych?

I nagroda w kategorii Zdjęcie przyrodnicze (2 tys. zł) – Tomasz Sawczyn (Wydz. Biologii i Ochrony Środowiska UŚ) za zdjęcie Kamasutra – rozmnażanie koników w hodowli laboratoryjnej jest zawsze sukcesem hodowcy, z projektu Piękno, natura i popęd. Projekt badawczy Prostoskrzydłe (Orthoptera) użytecznym i uniwersalnym narzędziem biomonitoringu środowiska skażonego metalami.

II nagroda w kategorii Zdjęcie przyrodnicze ex aequo (1 tys. zł) – Marek Marzec (WBiOŚ UŚ) za zdjęcie Inny z projektu Siła pojedynczego nukleotydu – skutki mutacji punktowych. Projekt badawczy Stworzenie platformy TILLING Hordeum vulgare jako trwałego narzędzia genomiki funkcjonalnej i doskonalenia cech użytkowych.

II nagroda w kategorii Zdjęcie przyrodnicze ex aequo (1 tys. zł) – Andrzej Ślebarski (Wydz. Matematyki, Fizyki i Chemii UŚ) za zdjęcie Cumulonimbus mammatus, Bielsko−Biała 28.03.1997 z projektu Istota natury – od chmury elektronów do chmur kłębiastych. Projekt badawczy Materiały z silnie skorelowanymi elektronami: otrzymania, badania i aplikacje.

I nagroda w kategorii Zdjęcie społeczno−kulturalne (2 tys. zł) – Ryszard Kulik (Wydz. Pedagogiki i Psychologii) za zdjęcie Tak naprawdę potrzeby przyrody są naszymi potrzebami. A nasze głębokie potrzeby są potrzebami przyrody. Dubaj, zima 2006 z projektu Cyrograf z cywilizacją – renegocjacja umowy. Projekt badawczy Odkrywanie natury. Praktyka głębokiej ekologii.

Wyróżnienia: w kategorii Mikroświat – Tadeusz Molenda i Ewa Teper (Wydz. Nauk o Ziemi UŚ); w kategorii Człowiek – świat wokół nas – Bartosz Jan Płachno (Wydz. Biologii i Nauk o Ziemi UJ); w kategorii Z perspektywy – Anna Orczewska (WBiOŚ UŚ).

Uniwersytet Śląski w Katowicach

Nauka na fotografii

15 października w Muzeum Śląskim w Katowicach otwarto 2. Biennale Fotografii zorganizowane w ramach projektu Nauka w obiektywie, realizowanego przez Centrum Studiów nad Człowiekiem i Środowiskiem UŚ.

Na konkurs Nauka śląska dla Polski, nauka polska dla Śląska nadesłano ponad 200 fotografii obrazujących 33 projekty badawcze realizowane w 7 placówkach naukowych Polski. Jury dopuściło do wystawy 80 fotografii. Najwięcej prac zgłosili pracownicy i studenci gospodarzy – Uniwersytetu Śląskiego. Nagroda główna rektora Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach w wysokości 3 tys. zł przypadła młodym naukowcom z Wydziału Biologii Uniwersytetu Warszawskiego.

Wśród wystawionych fotografii są zarówno te, które dokumentują wyniki badań naukowych, jak i te zrobione z potrzeby serca, „przy okazji” realizacji programów badawczych. Zdjęcia wykonali amatorzy. Złapać chwilę, utrwalić wynik dociekań naukowych czy też po prostu zatrzymać piękno otaczającego nas świata, który dostarcza naukowcom tematów do badań, to najczęstsze powody naciśnięcia wyzwalacza migawki aparatu fotograficznego. Wynik był często zaskakujący nawet dla samych autorów. Fotografiom towarzyszą teksty, które przybliżają zwiedzającym cele i wyniki prezentowanych projektów badawczych. Dla dociekliwych przygotowano streszczenia naukowe, które nie różnią się od tych, prezentowanych na konferencjach naukowych.

Po zamknięciu wystawy w Muzeum Śląskim w Katowicach (9 listopada), można będzie ją zobaczyć w hali odlotów Portu Lotniczego w Katowicach−Pyrzowicach, gdzie zostanie otwarta w połowie grudnia. Później fotografie będą eksponowane w Bibliotece Śląskiej w Katowicach i być może na Wydziale Biologii UW.

Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu

Etyka i nauka na rzecz środowiska

Problemy otaczającego świata w kontekście zagrożeń cywilizacyjnych stanowiły centrum rozważań prof. Richarda Ernsta (na fot.) podczas forum Ethics and Science for the Environment (ESforE), które zorganizowało Societas Humboldtiana Polonorum w dniach 12−14 października. W wykładzie Filozofia i nauka: imperatyw odpowiedzialności zdobywca Nagrody Nobla w 1991 roku za wykorzystanie magnetycznego rezonansu jądrowego do badań spektroskopowych zastanawiał się, w jaki sposób zdobycze nauki i techniki, w tym również osiągnięcia noblistów, są albo będą w przyszłości wykorzystane dla potrzeb ochrony zdrowia, wczesnego wykrywania raka czy zwalczania wirusa HIV. Zwrócił uwagę na odpowiedzialność, jaka w tym kontekście ciąży nie tylko na nauczycielach i naukowcach, ale także politykach i hierarchach Kościoła.

W sesji dotyczącej osiągnięć nauki na rzecz środowiska prof. Jacek Kijeński z Politechniki Warszawskiej postawił słuchaczy przed dylematem Era wodoru czy era metanolu? Główną tezą jego prelekcji było wykorzystanie metanolu jako uniwersalnego nośnika energii, zanim pokonane zostaną wszelkie bariery w dostępności i powszechnym użytkowaniu paliwa wodorowego. Zauważył, że dzięki polskiej technologii i polskiemu katalizatorowi może być otrzymywany w bliski technologicznej doskonałości sposób. Z kolei prof. Henryk Górecki z Politechniki Wrocławskiej na przykładzie związków fosforu pokazał możliwość wykorzystania wiedzy chemicznej nie tylko w celach obronnych, gospodarczych czy zdrowotnych, ale też do osiągania celów szkodzących ludziom, powodujących zagrożenia i nieszczęścia.

Podczas konferencji dyskutowano o znaczeniu i miejscu społeczności lokalnej w funkcjonowaniu uniwersytetu i relacji pomiędzy tymi podmiotami. Eurodeputowany Tadeusz Zwiefka podkreślał rolę dialogu podmiotów życia społecznego ze światem nauki w kontekście europejskiej polityki innowacji. Mówiono również o wpływie filozofii na rozwój takich dziedzin nauki, jak chemia, fizyka czy matematyka oraz o roli religii i etyki we współczesnym świecie. Zastanawiano się, jaką rolę powinien spełniać „mistrz” w nowoczesnej szkole, uniwersytecie i rodzinie: czy ma być bardziej nauczycielem, idolem, czy może przywódcą?

Trzecia edycja forum, w odróżnieniu od poprzednich – mających miejsce w niemieckim Bayreuth i włoskiej Ferrarze – była interdyscyplinarnym spojrzeniem na relację człowiek – środowisko. Stąd obecność wielu wybitnych intelektualistów, naukowców i polityków z całej Europy. Jedną z sesji zorganizowano w Klubie Studenckim „Od Nowa”, obchodzącym w tych dniach jubileusz 50−lecia istnienia. Po wykładach i panelu dyskusyjnym uczestnicy forum mogli wysłuchać koncertu zespołu „Czerwony Tulipan”. Istotnym punktem konferencji było spotkanie z przedstawicielami Fundacji Aleksandra von Humboldta (AvH), Niemieckiej Centrali Wymiany Akademickiej (DAAD) oraz Niemieckiej Wspólnoty Badawczej (DFG). Celem tego spotkania było zaprezentowanie oferty stypendialnej dla studentów, młodych naukowców i doktorantów, którzy chcieliby wyjechać na stypendium lub staż do Niemiec.