Sposb przenoszenia osigni, znany pod skrcon nazw ECTS, wprowadzono do polskiego prawa szkolnictwa wyszego rozporzdzeniem z 3 padziernika 2006 w sprawie warunkw i trybu przenoszenia osigni studenta, wydanym do wykonania delegacji z art. 165 ustawy Prawo o szkolnictwie wyszym (dalej zwanej ustaw). W zamierzeniu mia on by podstaw do „przenoszenia i uznawania wynikw osiganych przez studenta (...) w innej uczelni, w tym zagranicznej”, a tym samym mia poprawi mobilno i konkurencyjno polskich studentw. Tymczasem jego praktyczne zastosowanie moe w skrajnych sytuacjach obrazowa znane powiedzenie: „Chcielimy dobrze, a wyszo – jak zawsze”.
Zgodnie z 6 tego rozporzdzenia: „1. Punkty ECTS uzyskane poza macierzyst uczelni uznaje si bez ponownego sprawdzenia osignicia zaoonych efektw ksztacenia, jeeli ksztacenie odbywao si zgodnie z porozumieniem o realizacji programu ksztacenia, zawartym pomidzy obiema uczelniami. 2. Punkty ECTS uzyskane poza macierzyst uczelni mog zosta uznane w miejsce punktw z przedmiotw zawartych w planie studiw i wynikajcych ze standardw ksztacenia, w przypadku zbienoci efektw ksztacenia tych przedmiotw w obu uczelniach. 3. Decyzj o uznaniu punktw ECTS podejmuje z urzdu kierownik podstawowej jednostki organizacyjnej prowadzcej ksztacenie, po zapoznaniu si z dokumentacj przebiegu studiw odbytych poza macierzyst uczelni, przedoonych przez studenta.”
Wyobramy sobie studenta powracajcego na polsk uczelni po roku studiw za granic, ktry chce, by uznano mu punkty ECTS uzyskane tam na analogicznym kierunku i poziomie studiw. Dziki temu planuje studiowa w Polsce krcej i zaoszczdzi na czesnym za przedmioty (treci programowe), z ktrych uzyska ju punkty w zagranicznej uczelni. Dla uatwienia zamy, e przedmioty te miay takie same nazwy i wymiar godzinowy. Wystarczy zastosowa 6 ust. 2. Lecz tu wanie powstaj praktyczne pytania. Jak ma si odbywa ocena? Czy zachodzi „zbieno efektw ksztacenia tych przedmiotw w obu uczelniach”, o jakiej mowa w przepisie? Czy taka ocena ma si ogranicza do zakadanych (oczekiwanych/ przewidywanych/planowanych) „efektw ksztacenia”, czy jednak moe wykracza poza nie i dotyczy osignitych „efektw ksztacenia”? A jeli take to drugie, to nic nie stoi na przeszkodzie, by odbywaa si ona np. poprzez egzamin z przedmiotu (treci programowych, zakresu materiau), za jaki student uzyska ju punkty ECTS za granic. I trudno znale argumenty prawne, dla ktrych nie moe by to egzamin analogiczny do skadanego przez studentw nie ubiegajcych si o uznanie zagranicznych punktw, lecz zaliczajcych odpowiedni przedmiot wedug planu studiw w polskiej uczelni – tej majcej ewentualnie dokona owego uznania. Studentowi powracajcemu z zagranicy pozostaje nadzieja, e obecno na wykadach nie okae si niezbdna do zdania takiego egzaminu.
Stawiajc kolejne pytania dochodzimy do konkluzji, e w sytuacji granicznej wymagania, z jakimi moe si zderzy student ubiegajcy si o uznanie punktw ECTS uzyskanych w zagranicznej uczelni, mog de facto oznacza konieczno realizacji danego przedmiotu dokadnie w taki sposb i w takim trybie, jakby student w ogle nie wyjecha. Moe to powodowa konieczno wyduenia studiw, a wic dodatkowych opat.
Czy przenoszenie osigni jest fikcj? Z jednej strony trudno odmwi uczelni, ktra ma ostatecznie wyda dyplom, prawa oceny „zbienoci efektw ksztacenia”, za ktre student uzyska punkty za granic. Czy dziwilibymy si, gdyby przysowiowy Oxford chcia przeegzaminowa studenta wnoszcego tam o uznanie jego punktw uzyskanych np. w jednej z polskich uczelni zawodowych? Z drugiej strony, to wanie od decyzji, jak w tej sytuacji podejmie dziekan, uznajc lub nie owe punkty osignite za granic, zaley z punktu widzenia studenta bardzo wiele. Take z tego powodu decyzja ta, jako podjta w indywidualnej sprawie studenckiej przez organ uczelni (kierownika podstawowej jednostki, najczciej dziekana), podlega rygorowi art. 207 ustawy, wic stosuje si do niej odpowiednio kodeks postpowania administracyjnego. Zawarte w 6 ust. 3 ograniczenie wykluczajce podjcie decyzji „na wniosek”, cho jeszcze bardziej uzalenia losy i trzosy studentw od decyzji dziekanw, nie eliminuje jednak moliwoci odwoania oraz innych gwarancji wynikajcych z odpowiedniego stosowania KPA.
Wyobramy sobie jednak przychylnego dziekana, ktry uznaje wszystkie punkty ECTS osignite za granic lub w innej polskiej uczelni. Wskutek tego student ma ich w sumie tyle, e wystarcza na wypenienie punktowych limitw caych studiw, ustalonych na podstawie 3 ust. 4 i 5 rozporzdzenia. Czy moe wic uzyska dyplom ukoczenia studiw polskiej szkoy wyszej na podstawie punktw z obcych uczelni, uznanych w trybie 6 rozporzdzenia, ale bez zaliczenia wszystkich przedmiotw zawartych w planie studiw uczelni macierzystej?
Na pytanie, „czy istnieje podstawa prawna dania przez uczelni od studenta realizacji penego planu studiw/programu nauczania obowizujcego na danym kierunku w tej uczelni w sytuacji, w ktrej uzyska wystarczajc liczb punktw ECTS poprzez uznanie w trybie 6 powyszego rozporzdzenia?” MNiSW odpowiedziao (pismem z 14 sierpnia 2008), e: „Podstaw prawn do dania przez uczelni realizacji penego planu studiw i programu nauczania jest 4 cytowanego rozporzdzenia, ktry stanowi, i warunkiem uzyskania wpisu na nastpny semestr jest uzyskanie liczby punktw ECTS wynikajcych z planu studiw i programu nauczania, zgodnie z zasadami okrelonymi w regulaminie studiw” [wyrnienie moje]. Jednak cytowana odpowied ministerstwa zawiera bd, drobny lecz z punktu widzenia postawionego tu pytania relewantny. Ot tekst rozporzdzenia mwi o „liczbie punktw ECTS wynikajcej...”, a nie o „liczbie punktw wynikajcych z planu studiw i programu nauczania”. To bowiem nie same punkty, a jedynie ich liczba zostaa powizana z ustalanymi przez uczelnie: planem studiw i programem nauczania (ksztacenia). Wic jeli moc rozporzdzenia powszechnie obowizujcego we wszystkich polskich uczelniach, do otrzymania wpisu na nastpny semestr wystarczy uzyskanie jedynie liczby punktw zapisanej w planie studiw i programie nauczania, to zawarte w regulacjach uczelnianych wymaganie, by byy to punkty za konkretne przedmioty w nich wskazane, pozostanie w kolizji z cytowanym rozporzdzeniem.
Take wymg zgodnoci „z zasadami okrelonymi w regulaminie studiw” odnosi si moe (wg art. 160 ustawy) jedynie do normowanych takim regulaminem „organizacji i toku studiw oraz zwizanych z nimi praw i obowizkw studenta”, a nie do zawartoci merytorycznej studiw. Co wicej, wg art. 165 ustawy „organizacja i tok studiw uwzgldniaj przenoszenie i uznawanie wynikw osiganych przez studenta w jednostce organizacyjnej uczelni macierzystej lub w innej uczelni, w tym zagranicznej, zgodnie z zasadami systemu przenoszenia osigni”. Jest to wic nie tylko podstawa do wydania omawianego tu rozporzdzenia, ale take do tworzenia i interpretacji innych aktw wykonawczych, np. okrelajcych standardy ksztacenia, ktre nie mog by z nim sprzeczne.
Zwracam te uwag, e warunek zawarty w jego 2: „Student uzyskuje punkty ECTS przypisane danemu przedmiotowi, jeeli speni wszystkie, okrelone w planie studiw i programie nauczania, wymagania oraz osignie zaoone efekty ksztacenia” – dotyczy uzyskania punktw (np. w polskiej uczelni), a nie uznawania punktw ju osignitych (np. za granic).
We wspomnianej odpowiedzi ministerstwo dodaje, e: „z cytowanego przepisu wynika, i uzyskanie punktw ECTS dotyczy studenta danego kierunku studiw prowadzonego w konkretnej uczelni” – co jednak jest oczywiste, bo kog innego by miao dotyczy? Jednak nie wskazuje jednoznacznie, na czym mogaby si oprze uczelnia, chcc odmwi wpisu na kolejny semestr studentowi, ktry co prawda ma odpowiedni liczb (w tym uznanych) punktw, ale uzyska je za przedmioty inne ni zawarte w planie studiw i programie nauczania macierzystej uczelni. Moe wystarcza wiara, e polscy studenci nie odwa si na takie zuchwalstwo?