Dwie etnoloki, Hanka i Magda, podjy odmienne decyzje odnonie do elektronicznej publikacji swoich wystpie konferencyjnych, przeznaczonych do wydania w postaci rozdziaw w pracach zbiorowych. O tomach tych ju wiadomo, e nieprdko si uka. Ze wzgldu zatem na aktualno tematw, oczekiwania odbiorcw, wycig autorek o pierwszestwo, naturalny pocig autorw do gier komputerowych z wasn wypowiedzi w roli gwnej i inne zwyke w nauce okolicznoci – pokazanie wiatu wersji dojrzaej, cho nieostatecznej, jest nie tylko zrozumiae, ale i podane. Jeli spojrzymy do Google albo do Google Scholar, spostrzeemy, jak wiele wersji przybiera dzi zwykle jedna samoistna pimienniczo wypowied.
Odmienno obu naszych bohaterek polega na tym, e Magda „powiesia” swj tekst na stronie instytutu, w ktrym wykada, Hanka za powierzya go zaprzyjanionej bibliotece cyfrowej. Tekst Magdy „wychodzi” zatem bez trudnoci w Internecie; trafia na midzy innymi znana prof. F.B. z Londynu i obie badaczki nawizay wspprac. Prof. F.B. wiedziaa jednak dobrze, jakich terminw szuka w Internecie. Jeli kto uwiadamia sobie swoj potrzeb informacyjn w sposb nieprecyzyjny, a o istnieniu Magdy i jej publikacjach nie wie nic, ten skazany jest na tak ciek zdrowia, jak zafunduje mu instytutowy webmaster. Wic: instytucja, strona gwna, pracownicy, nazwisko, publikacje... Jest nawet sympatyczne zdjcie autorki i w ogle serwis zrobiony jest z kultur, co si nieczsto zdarza; zwaszcza brak mu wyszukiwarki. Ale jeli nie przejdziemy przez stron instytutu, lecz staniemy oko w oko z goym tekstem (mamy niestety do wyboru tylko html i dokument Worda), i jeli nic nam nie mwi nazwisko autora, to musimy szuka dalej, choby tylko po to, eby na wykorzystane informacje powoa si standardowym przypisem. Nie moemy nawet cofn si do strony instytutu, bo nigdy tam nie bylimy. wiadomi, e kady dzi moe swoje produkcje opublikowa w taki sposb, powinnimy waciwie potraktowa taki samotny artyku z najwysz nieufnoci.
Z Hank na pierwszy rzut oka podobnie. Jeli wprowadzimy w Google peny tytu jej tekstu i zrobimy to bezbdnie, materia take si ukae na pierwszym miejscu. To znaczy nie materia, ale tradycyjnie bezksztatny googlowski sygna o istnieniu materiau, z ukazaniem uytkownikowi powodu, dla ktrego zosta wyszukany, i kontekstu, w jakim zaistniaa publikacja. Jest tu zatem tytu opracowania, jest nazwa biblioteki cyfrowej i jest link, umoliwiajcy przejcie – nie, nie do penego tekstu, ale do informacji bibliograficznej. Informacja ta – odpowiednik opisu w katalogu – mwi nam o typie publikacji, podaje jej sowa kluczowe, przywouje nazw instytucji, ktra posiada prawa do tekstu. Od informacji przechodzimy do dokumentu w formacie pdf lub djvu. Biblioteka cyfrowa te moe by zrobiona z wiksz i mniejsz kultur – moe na przykad dodatkowo informowa czytelnika, czy artyku jest podatny na penotekstowe przeszukiwanie, podawa dat publikacji oryginau (jeli wersja drukowana bya pierwsza) albo odsya do opisu dokumentu elektronicznego w katalogu macierzystej biblioteki uczelnianej lub w NUKAT.
Oczywicie obie strategie da si pogodzi. W instytutowym spisie publikacji moe by link do biblioteki cyfrowej; po co instytut miaby si zajmowa archiwizacj dorobku naukowego, skoro na caym wiecie powstaj w tym celu wyspecjalizowane repozytoria? Ale miejsce w takim repozytorium oznacza, e artyku „ukae si” na pierwszym miejscu w Google rwnie wwczas, gdy wprowadzimy przypisane mu sowa kluczowe. Ta dogodno, wymarzona dla modszego badacza, jest nieobecna w wypadku publikacji „na stronie”. Biblioteka cyfrowa stwarza typow dla kadej biblioteki, cyfrowej i tradycyjnej, szans na efekt ssiedztwa – obok pojawi si prace na podobne tematy, czytelnik dostanie do rki narzdzie porwnywania i wyboru. Posuchaj, Magda, biblioteka cyfrowa naprawd ma sens. I dla ciebie ju moe nie, ale dla twoich modszych kolegw jest to pewnego rodzaju stempel jakoci. Kto t prac przecie wybra do publikacji, opatrzy opisem, nada jednolit posta. Jak w wypadku kadego tekstu naukowego, powinien by z tego poytek, powinna i przyjemno.
W serwisach Federacji Bibliotek Cyfrowych bdzie niebawem dwiecie tysicy jednostek. Niestety, tylko niektre biblioteki publikuj biece prace naukowe, nieliczne – tak jak Biblioteka Cyfrowa Politechniki Krakowskiej – doktoraty przed obron. Albowiem jaki tam dyskurs o ochronie dbr kultury to w Polsce pewnie i jest, ale o komunikacji w nauce – nie ma adnego. Wikszo zatem bibliotek cyfrowych prezentuje z dum narodowe precjoza i nie nastawia si na jakie tam wspczesne maszynopisy. I wszystko stoi w miejscu, poniewa spoeczno naukowa tak wanie chce – publikowa „u siebie”. Potwierdzaj to nie tylko strategie publikacyjne badaczy takich jak Magda, ale i badania M. Rychlik i E. Karwasiskiej z Biblioteki Uniwersyteckiej w Poznaniu („Przegld Biblioteczny” 2008 z. 3 s. 451−466). Dzikuj, Hanka.