Dowiadujemy si z gazet, e wybitny pisarz Piotr Matywiecki nosi si z zamiarem napisania czego wikszego o dawnej Bibliotece Uniwersyteckiej w Warszawie, w ktrej przepracowa dugie lata. To jest ten neorenesansowy gmach z koca XIX w., zamykajcy o bramy wejciowej do uniwersytetu od strony Krakowskiego Przedmiecia, ktry jeszcze dziesi lat temu by gwn siedzib BUW, a pniej zosta kompletnie przebudowany na audytoria. Zupenie odmienio to jego wntrze. Poprzednie wcielenie uchodzio za wzorzec „budynku z atmosfer” i jest dzi rzewnie wspominane przez wielu. Sam Matywiecki powici mu tekst „Stary gmach” opublikowany w „Wizi” (listopad 2004, s. 23−29).
Warto, eby biblioteki miay atmosfer i warto si zastanawia, czym jest atmosfera budynku, skoro trzeba wznosi nowe i nie sposb opiera wytycznych dla architekta na czystej nostalgii. Ale Matywiecki nie pisze o bibliotece, pisze o ludziach, ktrzy tam przesiadywali i o tym, jak im byo dobrze ze sob. „Czas kultury zmaterializowany w ksikach” – zgoda. „Najpikniejsze przyjanie” – tym bardziej. Ale to s sentymentalne oglniki oraz za sabe paliwo, by przepeniony magazyn przesta si zatyka. A z zatkanego magazynu nie wynika bezporednio adna godna pozazdroszczenia warto. Czekam na tak doktryn o atmosferze bibliotek, ktra zdoa obj i stare szpargay, i pogaduszki magazynierw, i „nieuchwytne oniemielenie w obliczu tysicy ksiek i miliardw porzdnie [?!] uoonych zda”, o czym pisze Matywiecki, i moe jeszcze to, o czym nie pisze: bazy danych, wskaniki efektywnoci, tudzie obsug tysicy sabo pimiennych kawalerw i pannic po oglniakach, ktrzy w starym „Buwie” nijak by si nie pomiecili.
„Co bardzo wartociowego zatracono przy tych przenosinach [w 1999 r. na ul. Dobr]” – pisze Matywiecki. Zapewne, nie ma bowiem czego takiego, jak zmiana w stu procentach na korzy. Ale co konkretnie? Kubek herbaty w kantorku dyurnego bibliotekarza by wwczas nie do przyjcia dokadnie tak samo, jak jest teraz, powiedzmy to sobie szczerze; ten kubek nikogo nie razi, bo te i publiczno w czytelni do specyficznej naleaa subkultury. Ukad zbiorw na pkach, polegajcy na podzieleniu ksiek na dziedziny czy dyscypliny, a w obrbie dziedzin na nieformalne i nienazwane grupy tematyczne – w konsekwencji czego kada ksika dostawaa indywidualn sygnatur alfanumeryczn typu SOC 115 czy H 995 (tzw. numerus saltans) – by pomysowy i funkcjonalny, ale stanowi zaledwie intuicyjn atrap ukadw profesjonalnych, ktre ju wwczas byy „do wzicia” i ktrych zastosowanie w niczym nie psuoby „rysunku drogi myli i drogi [...] cia” wrd regaw. Co wicej, krelenie podobnych rysunkw mieli na myli wszyscy, ktrzy zajmowali si sposobem, w jaki czytelnik uwiadamia sobie, czego szuka, w jaki bibliotekarz moe mu to podpowiedzie, i w jaki to jest w kocu znajdowane – czy to na pkach, czy w katalogu. Mieli na myli i opisali. Nie wiem, co bezdusznego ma tkwi w tym, e taki system przy okazji jest w stanie nazwa miliony ksiek i obsuy tysice uytkownikw dziennie. Moe to, e czytelnikowi w takiej wdrwce fizycznie nie towarzyszy ju przyjazne oko bibliotekarza? Czyli biblioteka bez atmosfery to jest biblioteka bez−akurat−mnie, czy dobrze zrozumiaem?
Pami zmusza Piotra Matywieckiego do drapowania faktw na mod romantyczn, nieco utracjuszowsk. Zainteresowanie histori prasy polskiej ma by „irracjonalne” (zreszt jeli dlatego, e to bya prasa mao czytana, to si zgadzam). „Spokrewnianie dzie [tematycznie] obcych” ma wynika z „twrczego baaganu” w katalogu – nieprawda, to katalog robiony ze znawstwem dba w pewnych granicach o takie kojarzenie, a pokrewiestwa przypadkowe, wynikajce z bdw, bawi bibliotekarza nie duej ni pi minut dziennie (i uytkownika take nie). Dlatego, bez wzgldu na atmosfer, katalog BUW trzeba byo zaoy od nowa, i to na dugo przed przeprowadzk do nowego gmachu. Nie ma rady, w twrczych katalogach baagan jest elementem najbardziej nietwrczym. Dalej, nie jest prawd, jakoby w czytelniach BUW rozstawiano jedynie „dziedziny wiedzy humanistycznej” – tam byo sklasyfikowane cae uniwersum pimiennictwa, jak to w bibliotece uniwersyteckiej, gdzie trzeba zadba o multidyscyplinarno, nawet jeli interdyscyplinarno, z przyczyn od bibliotekarza niezalenych, pozostaje nieco w tyle.
Wspczesny bibliotekarz znajduje si w sytuacji swoistego szantau. Jeli chce tworzy produkt, ktry bdzie dziaa, i to wedug miary innej ni emocje kilkunastu nestorw, to zostaje zimnym technokrat. Jeli upomni si o jako, pami, poczucie cigoci i sensu, nie mwic ju o jakiej tam atmosferze, to zostaje mazgajem i wrogiem ludu, czyli spoeczestwa informacyjnego. Jakie ma wyjcie? Takie jak kada osoba, ktra nie moe wszystkich zadowoli: przystpuje do zadowalania siebie, budujc jaki stan rzeczy „sibi et amicis”; twrcy zrozumiej wszak swoje dzieo, pogr si w dumie, bd wraca do niego przez lata. W swoim wasnym gronie. Mam nadziej, e wspomnienia, nad ktrymi pracuje Piotr Matywiecki, wyjd poza t beznadziejn perspektyw.