W lutym 2009 r. Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyszego ogosio dokument Partnerstwo dla wiedzy – nowy model kariery akademickiej, w ktrym zawarte s propozycje zmian w procedurach nadawania stopni doktora i doktora habilitowanego. Zakrelone przez Ministerstwo cele wprowadzanych zmian s godne penego poparcia. Rwnie niektre dziaania, ktre Ministerstwo zamierza podj, s zbiene z oczekiwaniami rodowiska, zreszt wiele z nich uczelnie i instytuty PAN ju dawno wprowadziy w ycie. Jednake kilka proponowanych dziaa jest wyranie chybionych; co wicej, pominito rozwizania, ktrych wprowadzenie mogoby przynie rzeczywist popraw jakoci doktoratw i habilitacji i uproszczenie procedur ich uzyskiwania.
Poczone prezydia KRASP i PAN pozwalaj sobie zaproponowa model kariery akademickiej, jaki zosta opracowany przez specjalnie powoan w tym celu Komisj i przyjty po dyskusji i wprowadzeniu poprawek na wsplnym posiedzeniu obu prezydiw 17 kwietnia br. we Wrocawiu. Przedstawiona poniej cieka kariery akademickiej obejmuje doktorat, habilitacj i profesur.
1. Kandydat do stopnia doktora powinien legitymowa si tytuem zawodowym magistra, magistra inyniera, lekarza lub innym rwnorzdnym.
2. Obrona odbywa si przed rad wydziau (instytutu), w skad ktrej wchodzi co najmniej omiu pracownikw posiadajcych tytu profesora lub stopie doktora habilitowanego w danej dziedzinie nauki, w tym piciu reprezentujcych okrelon dyscyplin naukow.
3. Otwarcie przewodu doktorskiego wie si z wyznaczeniem przez uprawnion rad wydziau (instytutu) promotora rozprawy doktorskiej. W przypadku doktoratw interdyscyplinarnych lub midzynarodowych moliwe jest wyznaczenie dwch promotorw.
4. Promotor musi posiada tytu profesora lub stopie doktora habilitowanego.
5. O otwarcie przewodu doktorskiego mog ubiega si osoby, ktrych rozprawy doktorskie s, w opinii rady wydziau (instytutu), zaawansowane w stopniu dajcym szans na ich zakoczenie w wyznaczonym przez rad terminie.
6. Przed przystpieniem do obrony rozprawy doktorskiej kandydat powinien zda egzamin z jzyka obcego wskazanego przez rad lub przedstawi uznawany przez rad certyfikat znajomoci tego jzyka wystawiony przez szko jzykow.
1. Rozprawa doktorska powinna mie jedn z wymienionych niej form:
a) Jeden lub wicej artykuw opublikowanych (lub przyjtych do druku) w indeksowanym czasopimie naukowym. CK okreli, ktre z indeksw, powinny by stosowane w poszczeglnych dziedzinach wiedzy.
b) Ksika lub rozdzia(y) w ksice wydanej lub przyjtej do druku.
c) Maszynopis, ktrego pena tre (w formacie pdf) jest umieszczona na stronie wydawnictwa uczelnianego lub instytutowego. Doktorant powinien by jedynym autorem opublikowanej rozprawy lub jednym z dwch, w przypadku gdy drugim autorem jest promotor rozprawy. Zasada ta nie dotyczy wieloautorskich publikacji ksikowych, w ktrych wyranie okrelona jest cz ksiki (np. jeden lub wicej rozdziaw) napisana przez doktoranta. W przypadku nauk matematyczno−przyrodniczych dopuszcza si zoenie jako rozprawy doktorskiej artykuu wieloautorskiego ogoszonego w czasopimie naukowym znajdujcym si na licie filadelfijskiej. Jednake warunkiem przyjcia takiej rozprawy jest, by doktorant by pierwszym, ostatnim lub „corresponding author” wrd jej autorw. Konieczne te jest przedstawienie owiadczenia promotora pracy, okrelajcego charakter udziau doktoranta w opublikowanej rozprawie. W szczeglnoci powinien by okrelony udzia autora w formowaniu koncepcji pracy, wykonaniu jej czci eksperymentalnej oraz opracowaniu i interpretacji wynikw. Rada wydziau (instytutu) moe zada, by opublikowanej w czasopimie rozprawie towarzyszy maszynopis.
2. Rozprawa moe by przedstawiona w jzyku polskim, angielskim lub – na podstawie decyzji rady – w innym jzyku. Rozprawa powinna by zrecenzowana przez dwch recenzentw pochodzcych z innych instytucji naukowych ni ta, w ktrej broniona jest rozprawa lub w ktrej pracuje doktorant. Recenzentw wybiera rada wydziau (instytutu), spord co najmniej czterech kandydatw zgoszonych przez czonkw rady. Recenzenci mog by powoywani spord uczonych z zagranicy, majcych pozycj odpowiadajc pozycji samodzielnego pracownika naukowego w Polsce.
3. W przypadkach gdy rozprawa doktorska zawiera treci, ktre stanowi tajemnic wojskow lub przemysow, stosowana jest procedura utajnienia rozprawy przewidziana waciwym rozporzdzeniem.
1. Obrona rozprawy doktorskiej odbywa si przed uprawnion rad wydziau (instytutu) lub uprawnion komisj rady. Obrona odbywa si w obecnoci promotora i co najmniej jednego z recenzentw.
2. Obrona rozprawy jest otwarta dla pracownikw i studentw instytucji, w ktrej si odbywa, nie jest jednak obron publiczn. Przewodniczcy rady (komisji) moe zaprosi do uczestnictwa w obronie osoby z innych instytucji naukowych lub wyrazi zgod na ich uczestnictwo.
3. Obrona polega na:
a) przedstawieniu przez promotora sylwetki i dotychczasowych osigni doktoranta;
b) przedstawieniu przez doktoranta tez rozprawy doktorskiej na tle osigni danej dziedziny wiedzy;
c) odczytaniu recenzji;
d) dyskusji doktoranta z recenzentami, czonkami rady (komisji) i zaproszonymi gomi oraz odpowiedzi doktoranta na uwagi i ewentualne zastrzeenia postawione w recenzjach.
4. Rada w gosowaniu z udziaem promotora i recenzentw podejmuje decyzj o przyjciu rozprawy i obrony oraz o nadaniu stopnia doktora. W przypadku gdy obaj recenzenci postawi wniosek o wyrnienie, wniosek ten jest rwnie poddawany pod gosowanie. W przypadku gdy obrona odbywa si przed komisj, komisja w gosowaniu z udziaem promotora i recenzentw podejmuje wniosek o przyjciu rozprawy i obrony i kieruje wniosek do rady wydziau o nadanie stopnia doktora.
5. Ogoszenie wynikw rozprawy ma miejsce na otwartej czci posiedzenia rady (komisji), bezporednio po zakoczeniu zamknitej czci posiedzenia.
Dyplom doktorski zawiera godo uczelni (instytutu), na ktrej odbya si obrona. Na dyplomie oprcz nazwiska doktoranta i tytuu pracy podane s nazwiska dziekana (przewodniczcego rady) i promotora, ktrzy dyplom podpisuj.
CK dokonuje losowo oceny prawidowoci przebiegu przewodw doktorskich i w przypadku stwierdzenia uchybie przeprowadza postpowanie wyjaniajce. W przypadku powtarzajcych si powanych nieprawidowoci CK moe wnioskowa do Pastwowej Komisji Akredytacyjnej o odebranie danej radzie prawa nadawania stopni doktorskich.
Rozpraw habilitacyjn stanowi wskazana przez habilitanta cz jego dorobku naukowego (artystycznego).
1. Wniosek o przeprowadzenie przewodu habilitacyjnego skada zainteresowany w wybranej przez siebie radzie wydziau (instytutu) posiadajcej uprawnienia do nadawania stopnia doktora habilitowanego. Uprawniona do przeprowadzania habilitacji rada powinna skada si z przynajmniej dwunastu samodzielnych pracownikw naukowych w danej dziedzinie nauki, w tym szeciu z tytuem profesora. Co najmniej piciu spord tych pracownikw powinno reprezentowa okrelon dyscyplin naukow.
2. Rada wydziau (instytutu) powouje picioosobow komisj, spord jej czonkw posiadajcych tytu profesora lub stopie doktora habilitowanego, ktra ocenia, czy dorobek i osignicia kandydata speniaj warunki stawiane przez rad przy otwieraniu przewodw habilitacyjnych.
3. Wniosek komisji o rozpoczcie wzgldnie o nierozpoczynanie procedury habilitacyjnej jest przedstawiany radzie wydziau (instytutu) i zatwierdzany w drodze gosowania. Czas rozpatrywania wniosku przez rad wydziau (instytutu) nie moe przekroczy 2 miesicy od momentu zoenia wniosku. Decyzja rady o nierozpoczynaniu przewodu habilitacyjnego musi by uzasadniona pisemnie.
4. W przypadku przyjcia przez rad wydziau (instytutu) wniosku komisji o rozpoczcie procedury habilitacyjnej, komisja przedstawia radzie kandydatw na recenzentw dorobku i rozprawy habilitacyjnej, legitymujcych si niekwestionowanym dorobkiem i osigniciami naukowymi. Czonkowie rady maj prawo wysunicia dodatkowych kandydatw na recenzentw. Spord wszystkich kandydatw rada wybiera, w drodze gosowania, i przesya do CK co najwyej dziesiciu kandydatw. Recenzentami nie mog by czonkowie rady. Recenzenci mog by powoywani spord uczonych z zagranicy, majcych pozycj odpowiadajc pozycji samodzielnego pracownika naukowego w Polsce.
5. CK w terminie nie duszym ni 2 tygodnie od otrzymania wniosku wyznacza trzech recenzentw. Mog, ale nie musz, by to osoby sugerowane jako recenzenci przez rad instytucji prowadzcej habilitacj.
6. Recenzenci, w terminie nie duszym ni 2 miesice, przedstawiaj pisemn ocen dorobku i rozprawy i przesyaj j do rady wydziau (instytutu) prowadzcej proces habilitacji. Jeli wikszo, tj. dwie recenzje, koczy si wnioskiem o dopuszczenie kandydata do dalszych etapw przewodu habilitacyjnego, rada wydziau (instytutu) wyznacza termin kolokwium habilitacyjnego, ktrego forma i zakres wynika ze statutu (regulaminu) instytucji, w ktrej przeprowadzana jest habilitacja. Statut (regulamin) uczelni (instytutu) moe przewidywa konieczno wygoszenia przez habilitanta wykadu lub przedstawienia prezentacji na temat jego dotychczasowych osigni naukowych i programu bada. Do przeprowadzenia kolokwium habilitacyjnego i wysuchania wykadu rada moe upowani komisj rady. Skad komisji nie moe odbiega liczbowo od minimum przewidzianego w punkcie II.1., przy czym mog j tworzy osoby wybrane spoza rady wydziau (instytutu) przeprowadzajcej habilitacj. Wynik kolokwium habilitacyjnego przeprowadzanego przez komisj musi by zatwierdzony przez rad wydziau (instytutu). Termin kolokwium habilitacyjnego nie moe by wyznaczony pniej ni 2 miesice od wpynicia recenzji.
7. Rada wydziau (instytutu) przeprowadza gosowanie nad wnioskiem o nadanie kandydatowi stopnia doktora habilitowanego. W gosowaniu bior udzia recenzenci oraz samodzielni pracownicy naukowi bdcy czonkami rady. Odrbne gosowanie odbywa si w przypadku wysunicia przez recenzentw wniosku o wyrnienie rozprawy habilitacyjnej.
Dyplom habilitacyjny zawiera godo uczelni (instytutu), na ktrej odbya si obrona. Na dyplomie, oprcz nazwiska doktoranta i tytuu pracy, podane s nazwiska dziekana (przewodniczcego rady), ktry dyplom podpisuje.
CK dokonuje losowo oceny prawidowoci przebiegu przewodw habilitacyjnych i w przypadku stwierdzenia uchybie przeprowadza postpowanie wyjaniajce. W przypadku powtarzajcych si powanych nieprawidowoci, CK moe wnioskowa do Pastwowej Komisji Akredytacyjnej o odebranie danej radzie prawa nadawania stopni doktora habilitowanego.
1. Warunkiem uzyskania tytuu profesora jest:
a) posiadanie stopnia doktora habilitowanego;
b) posiadanie powanych osigni naukowych i dorobku naukowego zgromadzonego po habilitacji;
c) wypromowanie co najmniej jednego doktora.
2. Wniosek o przyznanie tytuu profesora kieruje zainteresowany do wybranej przez siebie rady wydziau (instytutu), posiadajcej uprawnienia do nadawania stopni doktora habilitowanego.
3. Tytu profesora przyznawany jest przez Prezydenta RP na wniosek rady wydziau (instytutu) pozytywnie zaopiniowany przez CK.
4. Ocena dorobku naukowego przeprowadzana jest przez siedmiu ankietowanych recenzentw, z ktrych aden nie reprezentuje instytucji, ktra zatrudnia kandydata. Recenzenci powinni mie co najmniej stopie doktora habilitowanego. Rada wydziau (instytutu) przesya do CK list co najwyej pitnastu – wyonionych w drodze gosowania – kandydatw na recenzentw. Recenzenci mog by powoywani spord uczonych z zagranicy majcych pozycj odpowiadajc pozycji samodzielnego pracownika naukowego w Polsce.
5. CK wyznacza siedmiu recenzentw, przy czym moe, ale nie musi, korzysta z wysunitych przez rad kandydatw. Proces wyaniania recenzentw powinien trwa nie duej ni 4 tygodnie. Recenzenci powinni odpowiedzie na przesan im ankiet rwnie w cigu 4 tygodni.
6. Ankieta przesyana recenzentom powinna by tak sformuowana, aby recenzenci zaopiniowali:
a) liczb i jako publikacji naukowych w recenzowanych czasopismach naukowych, a take monografii i rozdziaw w pracach zbiorowych;
b) rezonans prac kandydata do tytuu, wyraajcy si, w przypadku nauk przyrodniczych, liczb cytowa;
c) umiejtno tworzenia i kierowania zespoami naukowymi;
d) skuteczno w zdobywaniu funduszy na badania naukowe;
e) umiejtno popularyzacji wynikw bada;
f) liczb i rodzaj odbytych stay naukowych i okresw pracy w zagranicznych instytucjach naukowych;
g) udzia i charakter udziau w konferencjach i kongresach naukowych w kraju i za granic;
h) czonkostwo i udzia w pracach towarzystw naukowych i komitetw redakcyjnych wydawnictw naukowych;
i) liczb wypromowanych doktorw, magistrw i licencjuszy;
j) liczb i jako napisanych przez kandydata do tytuu podrcznikw i skryptw naukowych;
k) rodzaj prowadzonych przez kandydata wykadw i innych zaj dydaktycznych;
l) liczb recenzji prac doktorskich i habilitacyjnych.
7. Rada wydziau (instytutu) po zapoznaniu si z recenzjami, z ktrych co najmniej pi powinno koczy si ocen pozytywn, oraz po przeprowadzeniu dyskusji i gosowania kieruje wniosek do CK.
8. Rada wydziau (instytutu) moe zaostrzy kryteria i zwikszy wymagania stawiane kandydatom, o ktrych profesur wystpuje.
Dyplom profesorski, poza dotychczasow jego treci, zawiera informacj o uczelni (instytucie), ktra wystpia z wnioskiem o przyznanie tytuu profesora.
Proponowana cieka kariery naukowej zawiera szereg elementw, ktre nie wystpoway w dotychczas stosowanych procedurach. Najwaniejsze proponowane zmiany i nowe ustalenia to:
W przypadku doktoratu:
1. Rezygnacja z egzaminu kierunkowego.
2. Zamknita obrona pracy doktorskiej, poczona ze sprawdzianem wiedzy doktoranta.
3. aden z recenzentw nie jest czonkiem rady, przed ktr odbywa si obrona.
Konieczno opublikowania rozprawy lub przedstawienia jej w wersji elektronicznej zamieszczonej na stronie wydawnictw uczelnianych lub instytutowych.
W przypadku habilitacji:
1. Rozpraw habilitacyjn stanowi wybrana przez habilitanta cz jego dorobku.
2. aden z trzech recenzentw nie jest czonkiem rady wydziau, przed ktr odbywa si habilitacja. Recenzentw wybiera CK spord lub spoza kandydatw wysunitych przez rad.
3. Rady, recenzenci i CK s zobligowane do przestrzegania terminw wykonania czynnoci zwizanych z procedur habilitacyjn.
W przypadku profesury:
1. Odejcie od recenzji na rzecz ankiet wypenianych przez siedmiu recenzentw.
Wprowadzenie przedstawionych propozycji powinno doprowadzi do zwikszenia obiektywnoci procesu nadawania stopni i tytuw naukowych. Wymg publikowania rozpraw doktorskich ograniczy moliwo popeniania plagiatw. Powierzanie wykonania recenzji osobom spoza macierzystej rady kandydata powinno przyczyni si do ograniczenia najwikszej plagi wystpujcej w polskim yciu naukowym, ktr s uprzejmociowe recenzje. W przypadku habilitacji i profesur temu samemu celowi suy zaproponowane wyznaczanie wszystkich recenzentw przez CK.
Przedstawiony projekt cieki kariery nie przewiduje koniecznoci przeprowadzania habilitacji przez inn ni macierzysta rad. Dotychczasowe dowiadczenia wykazuj, e rady s o wiele bardziej krytyczne w stosunku do „swoich” ni do „obcych” kandydatw, widz w nich bowiem osoby, ktre najczciej w przyszoci zajm odpowiedzialne stanowiska w macierzystej instytucji. Projekt nie przewiduje te specjalnej cieki habilitacji dla osb powracajcych z zagranicy. Nie wydaje si to potrzebne w sytuacji, gdy procedura habilitacji zostaa uproszczona i nie jest wymagane przedstawianie specjalnej rozprawy habilitacyjnej, a jedynie czci dorobku. Projekt przewiduje take utrzymanie kolokwium habilitacyjnego, ktre pozwala oceni warto naukow kandydata, rwnie takiego, ktry swoj karier naukow odbywa za granic.
Wan zmian, ktr proponujemy wprowadzi przy ocenie kandydatw do tytuu profesora, jest poddanie kandydata ocenie przez wiksz ni dotychczas liczb recenzentw, wypeniajcych specjalnie uoon ankiet, rn dla poszczeglnych dziedzin wiedzy. Ankieta powinna wymusi na recenzencie ustosunkowanie si wszystkich istotnych elementw oceny uczonego, bez pomijania ewentualnych sabych lub mocnych punktw.
Proponujemy te, by dyplomy doktorskie, habilitacyjne i profesorskie byy opatrzone godem instytucji – uczelni lub instytutu – odpowiedzialnej za przewd. Nie wydaje si bowiem by obojtnym dla kandydata i dla jego dalszej kariery, w jakiej instytucji si doktoryzowa lub habilitowa.