Jaki jest zakres dopuszczalnego wpywu uczelni na sposb studenckiego ycia w akademiku? Wedug art. 14 ustawy z 27 lipca 2005 roku Prawo o szkolnictwie wyszym: „Uczelnia moe prowadzi domy studenckie i stowki studenckie”. Nic wicej na temat zasad funkcjonowania akademikw ustawa nie zawiera. Co prawda jej art. 83 przewiduje istnienie regulaminu organizacyjnego uczelni, ale zakres jego regulacji obejmuje jedynie „Organizacj oraz zasady dziaania administracji uczelni publicznej”. Moe wic dotyczy administracji domw studenckich, ale okrela prawa studenta – mieszkaca akademika ju nie.
Art. 173 ust. 2 ustawy brzmi: „Student moe ubiega si o zakwaterowanie w domu studenckim uczelni lub wyywienie w stowce studenckiej uczelni”. Ponadto art. 185 ust. 1 ustawy stanowi, e: „Pierwszestwo w przyznaniu miejsca w domu studenckim uczelni publicznej przysuguje studentowi tej uczelni, ktremu codzienny dojazd do uczelni uniemoliwiaby lub w znacznym stopniu utrudnia studiowanie i ktry znajduje si w trudnej sytuacji materialnej”. Oba te przepisy odnajdziemy w rozdziale Prawa i obowizki studenta. Skoro student moe si „ubiega”, to odpowiedni organ uczelni (lub dziaajca z jego upowanienia komisja) bdzie musiaa w odpowiedzi na jego wniosek podj decyzj o przyznaniu lub odmowie zakwaterowania. Niewtpliwie bdzie to decyzja podjta w „indywidualnej sprawie studenta”, wic na podstawie art. 207 ustawy naley do niej stosowa odpowiednio przepisy kodeksu postpowania administracyjnego. Jeli tak, organ uczelni ma obowizek wskaza w jej uzasadnieniu kryteria, jakimi si kierowa, uwzgldniajc wskazwk z art. 185 ust. 1 ustawy oraz majc na uwadze, e decyzja moe by zaskarona do sdu administracyjnego. W przypadku dysponowania akademikami (pokojami) o rnym standardzie, decyzja powinna si opiera na obiektywnych kryteriach ich przydziau, w tym w zakresie ustawowo wymaganego hierarchizowania „pierwszestwa w przyznaniu”.
Do okrelenia uprawnie studenta – mieszkaca akademika nie moemy zastosowa regulaminu pomocy materialnej, gdy art. 186 ustawy ogranicza jego zakres do wiadcze, o ktrych mowa w art. 173 ust. 1 pkt 1−3 i 6−8, nie uwzgldniajc prawa do zakwaterowania w domu studenckim zawartego w art. 173 ust. 2 ustawy. Do jednostronnego wprowadzenia zakazu mieszkania parami lub wprowadzenia w tym zakresie innych wymogw nie moemy rwnie wykorzysta regulaminu studiw, poniewa wedug art. 160 ust. 1 ustawy okrela on jedynie „organizacj i tok studiw oraz zwizane z nimi prawa i obowizki studenta”. Prawo do zakwaterowania w domu studenckim nie jest zwizane z organizacj ani tokiem studiw, ale wypywa z samego faktu bycia studentem.
Widzimy wic, e ustawa nie zawiera delegacji umoliwiajcej wtoczenie do jakiego regulaminu normy pozwalajcej uczelni jednostronnie dyktowa, z kim student moe mieszka w akademiku. Co prawda ustawa przyznaje prawo zamieszkiwania w domu studenckim z maonkiem (wynika to porednio z art. 182 ust. 2: „Student studiw stacjonarnych w przypadku, o ktrym mowa w ust. 1, moe otrzymywa stypendium mieszkaniowe rwnie z tytuu zamieszkania z niepracujcym maonkiem lub dzieckiem studenta w domu studenckim lub w obiekcie innym ni dom studencki”), jednak wyprowadzanie z powyszego – a contrario – zakazu zamieszkiwania z „niemaonkiem”, logicznie rzecz biorc wymagaoby take zakazu zamieszkiwania z „pracujcym maonkiem”, a nawet z kimkolwiek poza maonkiem.
Naley wic przyj, e przyznajc prawo do zakwaterowania w akademiku uczelnia moe wskaza konkretne lokum, w jakim student bdzie mg z niego korzysta bez uszczerbku dla analogicznego prawa przyznanego innym wspmieszkacom. Ale nie ma adnej podstawy prawnej, by zabroni studentowi swobodnej zamiany danego pokoju/akademika na inny, jeli wszyscy zainteresowani zamian bd uprawnieni do analogicznego prawa do zakwaterowania i zainteresowani jego wykonywaniem w takiej lub innej konfiguracji przestrzenno−personalnej. Zwolennikom wymogu „zgody rodzicw” proponuj rozway potrzeb wprowadzenia takiego wymogu take przy wejciu do klubu uczelnianego lub do siedzenia obok siebie na zajciach, bo to te uatwia wymian potencjalnie nieakceptowanych rodzicielsko, a daleko posunitych „uciskw”.
Oczywicie moe si pojawi argument: autonomiczna uczelnia moe okrela, kto z kim ma lub moe mieszka w jej domach studenckich. Art. 4 ust. 1 ustawy („Uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego dziaania na zasadach okrelonych w ustawie”) pozwala by moe na wprowadzenie regulaminu domu studenckiego, ale nie wystarcza, by bez wyranej podstawy ustawowej dowolnie zawa ustawowe prawa i wolnoci zamieszkujcego tam studenta, w szczeglnoci konstytucyjne gwarancje (art. 41 ust. 1: „Kademu zapewnia si nietykalno osobist i wolno osobist. Pozbawienie lub ograniczenie wolnoci moe nastpi tylko na zasadach i w trybie okrelonych w ustawie”).
Zwolennikom „klasztorowego porzdku” pozostaje jeszcze art. 66 ustawy, wedle ktrego „Rektor (...) jest przeoonym pracownikw, studentw i doktorantw uczelni” oraz (...) dba o przestrzeganie prawa oraz zapewnienie bezpieczestwa na terenie uczelni”. Jeli jednak uznamy, e niedookrelone na gruncie prawa innego ni prawo pracy pojcie bycia „przeoonym” studenta mona rozumie w szkolnictwie wyszym jako uprawniajce do okrelania, z kim student nie/moe mieszka na terenie uczelni, to dlaczego nie okrela, co moe je w uczelnianej stowce albo co trzyma w akademikowej lodwce? A jeli uznamy, e dbanie o bezpieczestwo pozwala uczelni na takie decyzje, to czy rektor wemie odpowiedzialno za kradziee lub inne wypadki, jakich ofiar moe pa student w akademiku „z rki wsplokatora”, na ktrego dobr odmwiono mu wpywu?
Prawidowo odczytany art. 66 ustawy powinien wrcz motywowa wadze uczelni do promowania dobrowolnego dobierania si wsplokatorw domw studenckich, w razie potrzeby popartego pisemnym owiadczeniem studenta doczanym do wniosku o zakwaterowanie. Chyba e uczelni sta na pokoje jednoosobowe dla wszystkich. Warto take pamita, e dwoje ludzi, ktrzy si wczeniej nie znali, przymusowo przydzielonych do jednego pokoju wedug klucza uczelni, po pewnym czasie wsplnego zamieszkiwania moe si sta par nieformaln, i to – o zgrozo! – bez czyjejkolwiek wiedzy. Wic konsekwentne stosowanie przez uczelni wymogu zgody dla par chccych zamieszka razem powinno uwzgldnia i takie „ryzyko”.