CZYTELNIA CZASOPISM

rozwój mimo kryzysu

Tegoroczne finansowanie działalności polskich uczelni wyższych przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego wywołuje nadal gorącą dyskusję. Według stanu na 19 lutego kierownictwo ministerstwa, w stosunku do ubiegłorocznego poziomu finansowania, zamierzało uszczuplić budżet na działalność statutową odpowiednio wydziałom: z I kategorią – o 2 proc., z II kategorią – o 10 proc., z III kategorią – o 20 proc., z IV kategorią – o 40 proc. Dotacje na badania zmniejszono o 18 proc., choć możliwe są też cięcia na poziomie 40 proc. Kryzys w Polsce stał się faktem, musiał zatem dotknąć uczelnie.

O „rozwoju mimo kryzysu” opowiada prof. Włodzimierz Karaszewski, prorektor ds. ekonomicznych i rozwoju Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, w rozmowie zamieszczonej w „Głosie Uczelni” (nr 3/ 227/09). Jeszcze do niedawna wyższe uczelnie liczyły na wysoki wzrost dotacji w kolejnych latach. Dziś wiadomo, że trzeba o tym zapomnieć. Niepokój budzą obserwowane zmiany kursów walutowych i związane z nimi większe wydatki na zakup aparatury naukowej za granicą, jak również pogarszająca się sytuacja na rynku pracy, co w konsekwencji prowadzi do ograniczeń popytowych – w tym na usługi edukacyjne, wzrost cen.

UMK nie posiada sformalizowanego planu antykryzysowego, jednak nie oznacza to, że nie ma potrzeby podejmowania działań ukierunkowanych na łagodzenie skutków kryzysu. Od kilku lat np. obserwuje się spadek przychodów z odpłatnych świadczeń edukacyjnych. Zdaniem prof. Karaszewskiego, trzeba zdecydowanie zmniejszyć koszty działalności dydaktycznej. – Potrzebna jest mobilizacja całego uniwersytetu dla możliwie najpełniejszego wykorzystania posiadanego potencjału – podsumowuje.

Przede wszystkim rozwój

Politechnika Częstochowska rozpoczęła realizację projektu współfinansowanego ze środków Unii Europejskiej w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego „Plan rozwoju Politechniki Częstochowskiej”. „Politechnika Częstochowska” (nr 3/37/09) informuje, że projekt jest kompleksowym programem rozwoju uczelni, adresowanym do całego środowiska akademickiego. Podzielono go na osiem modułów. Najciekawsze z nich warto wymienić.

Moduł I – Nowe kierunki, który obejmuje utworzenie trzech nowych kierunków kształcenia: energetyki na Wydziale Inżynierii i Ochrony Środowiska, mechatroniki na Wydziale Inżynierii Mechanicznej i Informatyki, logistyki na Wydziale Zarządzania, a ponadto wyposażenie laboratoriów, doposażenie biblioteki oraz zorganizowanie praktyk i staży dla studentów. Moduł II – Centrum Promocji i Zastosowań Nauk Ścisłych, którego rolą jest podnoszenie poziomu wiedzy z fizyki i matematyki wśród kandydatów na studia i studentów. Zadania realizowane w ramach tego modułu obejmują m.in. zajęcia wyrównawcze, kursy przygotowawcze, zajęcia fakultatywne rozszerzające, staże i praktyki, stypendia dla doktorantów. Moduł III – E−learning, obejmuje przede wszystkim utworzenie i uruchomienie portalu e−learningowego i studia nagrań multimedialnych oraz przeprowadzenie pilotażowych kursów. Moduł IV – Wsparcie dla Biura Karier i Promocji, obejmuje profesjonalne szkolenie dla pracowników Biura Karier PCz. w zakresie doradztwa zawodowego i pośrednictwa pracy. Moduł VII – European Faculty of Engineering (EFE), ma na celu wsparcie studiów w języku angielskim na kierunkach: biotechnologia dla ochrony środowiska, biznes i technologia, modelowanie komputerowe i symulacja oraz inteligentna energia.

Liberał kontra socjaldemokrata

Ile państwa w państwie? – pod tym tytułem odbyła się w Akademii Leona Koźmińskiego w Warszawie debata dwóch znanych w Polsce i na świecie ekonomistów i publicystów. Prof. Grzegorz Kołodko przedstawił argumenty za istotną rolą państwa w gospodarce, podczas gdy prof. David D. Friedman (syn słynnego twórcy monetaryzmu Miltona Friedmana) z Santa Clara University w USA wskazywał, że to wolny rynek jest najlepszym regulatorem procesów gospodarczych, a ingerencja państwa tylko obniża efektywność gospodarki.

Dyskusja na temat znaczenia państwa w gospodarce jest stara jak nauka ekonomii. Co ciekawe – czytamy w „Master of Business Administration” (nr 1/96/09) – w teorii ekonomii można obserwować swego rodzaju cykle intelektualno−ideologiczne: okresy, kiedy przeważają poglądy o konieczności aktywnej roli państwa przeplatają się z czasami, kiedy dominują koncepcje zakładające wyższość regulacji rynkowej. Momentami zwrotnymi w teorii ekonomii są zawsze kryzysy gospodarcze – tak było np. w przypadku wielkiego kryzysu z lat 1929−1933 czy na początku lat 70. w czasie tzw. szoku naftowego. Dzisiaj przeżywamy kolejny burzliwy czas – kryzys finansowy, który miał początek w USA, rozlał się na cały świat.

Prof. Friedman argumentował, że aktywna polityka państwa nie zawsze niweluje różnice społeczne. Bywa, że bogaci mają dostęp do lepszej jakości dóbr publicznych niż ubożsi. Szkoły czy ochrona porządku w bogatych dzielnicach stoją zwykle na wyższym poziomie niż w dzielnicach uboższych. Prof. Kołodko przekonywał o tym, że sama alternatywa „małe vs. duże państwo” jest źle postawiona. Nie chodzi o to, żeby państwo było duże (mierzone chociażby sumą wydatków publicznych w odniesieniu do PKB), ale o to, żeby jego instytucje były silne. Silne instytucje państwowe nie obniżają efektywności gospodarki (kraje skandynawskie przewodzą w rankingach konkurencyjności gospodarek), a jednocześnie, poprzez system redystrybucji dochodu, zapewniają ogólną wyższą jakość kapitału społecznego – mają lepsze perspektywy rozwojowe.

Małgorzata Pawełczyk