W artykule Eksplozja medycyny i godno czowieka („Ethos” nr 84/ 2008) Andrzej Szczeklik zajmuje si medycyn regeneracyjn. „Jestemy wiadkami zuchwaych prb odtworzenia fragmentw czowieka – pisze – eksperymentw, ktre w przyszoci maj doprowadzi do wytworzenia go de novo”. Rozwj medycyny regeneracyjnej sprowadza nowe pytania o godno czowieka i jego niezbywalne prawa.
Nowa ga medycyny rozwina si z zainteresowania komrkami macierzystymi, pierwszymi komrkami organizmu, z ktrych rozwijaj si nastpne, wyspecjalizowane. Przeszczepy takich komrek do uszkodzonych narzdw mog wywoywa ich regeneracj. Do poowy 2008 r. ok. 1000 osb na wiecie otrzymao przeszczepy komrek do serca. Ocena tej metody jest sceptyczna, ale oczekiwania w stosunku do niej ogromne.
Inn metod odmadzania narzdw stanie si moe kiedy reprogramowanie starych komrek. Komrki pobrane ze skry twarzy dojrzaej kobiety uzupeniono genami, ktre przeksztaciy je w komrki macierzyste. Zatem dojrzaa komrka cofna si w czasie do wczesnego okresu swojego istnienia. Reprogramowanie komrek ludzi cierpicych na nieuleczalne schorzenia moe si przyczyni do wyjanienia istoty tych chorb.
Przypominajc o tym, e geny wprowadza si do komrek za pomoc wirusw, co niesie niebezpieczestwo wywoania raka, autor pyta o granice ingerencji biotechnologii w nasze organizmy. Jako patrona medycyny regeneracyjnej wymienia Prometeusza, tytana, ktremu nieustannie odrastaa wtroba. Wspomina te jednak Asklepiosa, ktrego Zeus uderzy piorunem za przywracanie martwych ludzi do ycia.
(fig)
Spord zestawu artykuw dotyczcych foresightu, zaproponowanego w ostatnim numerze „Nauki i Szkolnictwa Wyszego” (2/32/ 2008), wybieram tekst Piotra Wiencha Foresight w kontekcie kultury technicznej. Autor podkrela, e „dziaania zmierzajce do rozpoznania lub zaplanowania przyszoci s w znacznej mierze osadzone w dominujcych wzorcach kultury”, ktre determinuj sposb podejmowania takich prb. Termin foresight uwaa za przykad niefortunnego zapoyczenia, ktrego trudno uywa w jzyku polskim. Od kopotw z przyswojeniem obcojzycznej nazwy przechodzi do problemu kulturowego importu i jego asymilacji. Posugujc si przykadami z dziedziny antropologii dowodzi, e importowi wiedzy, umiejtnoci, koncepcji czy narzdzi „powinna towarzyszy prba zaadaptowania ich do lokalnego kontekstu, wzorcw kultury i przyjtych norm”. Brak takiej adaptacji moe prowadzi do trudnoci w osigniciu podanych efektw. Np. powielanie pewnych praktyk obserwowanych w najwyej rozwinitych krajach nie musi prowadzi do rozwoju gospodarki, nauki i techniki w kraju sabo rozwinitym. Bezrefleksyjne przejmowanie wzorcw bez uwzgldniania rnic kulturowych i cywilizacyjnych midzy krajami jest dziaaniem nieuprawnionym i pozbawionym podstaw.
Autor wylicza take inne czynniki niosce ryzyko niskiej trafnoci formuowanych scenariuszy rozwoju i posuni systematyzujcych priorytety. Mwi o nadmiernej wierze w skuteczno dziaa prognostycznych, zbytnim optymizmie, Popperowskim sceptycyzmie co do prognoz, ograniczeniach pyncych z technokratycznej wizji nauki, o pomijaniu kapitau spoecznego, ktry jest istotnym czynnikiem generujcym wzrost. Wrd czynnikw, ktre mog zmienia ustalenia ekspertw, wspomina take presj biecej polityki, korupcj samych ekspertw i problem publicznego rozumienia nauki (upomina si o podmiotowe traktowanie laikw).