Nie sposb w tak krtkim tekcie wyrazi pogbionego pogldu na tak postawione pytanie. Dlatego ogranicz si tylko do oceny niektrych elementw szkolnictwa wyszego, bdc wszake wiadomym, e w naszej tradycji humboldtowskiego modelu uniwersytetu nauka i szkolnictwo wysze s ze sob nierozerwalnie zczone. Fakt, e od roku 2006 te dwa obszary s pod jednym nadzorem ministra nauki i szkolnictwa wyszego, stwarza nadziej na rzeczywist konwergencj podejmowanych na ich rzecz dziaa legislacyjnych i finansowych.
Odzyskanie suwerennoci narodowej przed 20 laty miao istotne znaczenie dla rozwoju szkolnictwa wyszego i nauki. Ju 12 wrzenia 1990 Sejm RP przyj ustaw o szkolnictwie wyszym oraz ustaw o stopniach naukowych i tytule naukowym. Na podstawie ustawy o szkolnictwie wyszym uczelnie uzyskay autonomi, w tym prawo do demokratycznych wyborw wadz akademickich wszystkich szczebli, prawo – odpowiednio do posiadanych uprawnie akademickich – do tworzenia wasnego statutu, powoywania nowych kierunkw i programw studiw. Przepisy ustawy zezwoliy na powoywanie uczelni publicznych i niepublicznych, na prowadzenie wasnej dziaalnoci finansowej w uczelniach publicznych, w tym pobieranie opat za zajcia dydaktyczne odbywajce si na studiach niestacjonarnych. Ustawa zdecydowaa o powoaniu Rady Gwnej Szkolnictwa Wyszego – jako wybieralnego organu przedstawicielskiego szkolnictwa wyszego, wsppracujcego z ministrem edukacji narodowej i innymi organami pastwowymi przy wykonywaniu przez nie zada w zakresie szkolnictwa wyszego i nauki. Rozpocz si proces upowszechnienia szkolnictwa wyszego w Polsce, ktry doprowadzi do prawie 5−krotnego wzrostu liczby studentw w uczelniach publicznych (ok. 2/3) i uczelniach niepublicznych (ok. 1/3). Szybkiemu umasowieniu szkolnictwa wyszego towarzyszyo negatywne zjawisko wieloetatowoci kadry akademickiej, zatrudnianej zwaszcza w sektorze uczelni niepublicznych (prywatnych).
Pozytywne znaczenie miaa ustawa z 26 czerwca 1997 o powoaniu pastwowych wyszych szk zawodowych, a take nowelizacja ustawy o szkolnictwie wyszym z 2001 roku, regulujca pace nauczycieli akademickich, ktre odtd s ksztatowane w odniesieniu do wynagrodze w pastwowej sferze budetowej oraz wprowadzenie przepisw o powoaniu Pastwowej Komisji Akredytacyjnej.
Inwestycje dwudziestolecia: Collegium Physicum UAM, Kampus Morasko w Poznaniu
Powan rol w reformowaniu szkolnictwa wyszego odegraa ustawa Prawo o szkolnictwie wyszym z 27 lipca 2005. Ustawa dokonaa m.in. konwergencji rnych sektorw szkolnictwa wyszego, wprowadzia system boloski w Polsce oraz ad systemowy, zwizany m.in. ze standardami nauczania, minimami kadrowymi do prowadzenia kierunkw studiw, zasadami finansowania opartymi na czytelnym algorytmie. Ustawie zawdzicza si przepisy o Konferencji Rektorw Akademickich Szk Polskich i Konferencji Rektorw Zawodowych Szk Polskich.
1. Przekona spoeczestwo, e warto podejmowa studia, bo dyplom uczelni otwiera moliwoci uzyskania atrakcyjnej pracy (cho tego nie gwarantuje) oraz pomaga w realizacji wasnych aspiracji zawodowych i intelektualnych.
2. Zbudowa struktur powszechnego dostpu do wiedzy poprzez rozwj publicznych i niepublicznych uczelni zawodowych, filii, wydziaw zamiejscowych i orodkw zamiejscowych uczelni.
3. Stworzy w wikszoci uczelni demokratyczne struktury zarzdzania (cho nie zawsze sprawne) i wychowywa modzie studenck w duchu poszanowania demokracji i praw czowieka.
4. Wprowadzi system boloski oparty na trjstopniowym podziale studiw (licencjackie, magisterskie i doktoranckie) oraz upowszechni znaczenie internacjonalizacji studiw.
5. Wprowadzi pastwowy system oceny jakoci nauczania (PKA) oraz systemy oceny jakoci przez rodowiskowe konferencje rektorw.
6. Wykorzysta rodki finansowe pochodzce z opat za studia oraz z dziaalnoci badawczej na powany rozwj infrastruktury dydaktycznej i badawczej oraz podniesienie pac nauczycieli akademickich.
7. Uzyska w latach 2006−07 ponad 1,5 mld euro z programw operacyjnych Infrastruktura i rodowisko oraz Kapita Ludzki na rozwj i modernizacj infrastruktury dydaktycznej i programw dydaktycznych uczelni, ktre w sposb istotny zmieni szkolnictwo wysze.
8. Zorganizowa konferencje rektorw, ktre stay si aktywnymi partnerami resortu szkolnictwa wyszego. Ta wsppraca okazaa si by warunkiem koniecznym powodzenia reform szkolnictwa wyszego. Reformowanie bowiem nie jest jednorazowym zabiegiem politycznym, ale musi by cigym procesem w sytuacji szybko zmieniajcej si rzeczywistoci naukowej, spoecznej, gospodarczej i wyzwa globalnych.
1. Nie przedstawiono, mimo podejmowanych stara, kompleksowej wizji i strategii rozwoju szkolnictwa wyszego, tak w skali pastwa, jak i w kontekcie wyzwa globalnych. Szkolnictwo wysze nie jest niezalen wysp w pastwie i dlatego strategia winna take obejmowa takie elementy, jak: wspdziaanie z wieloma resortami, np. z resortem finansw (kwestia waciwego finansowania), resortem pracy i polityki spoecznej oraz resortem gospodarki (zatrudnienie, a kierunki ksztacenia), resortem spraw zagranicznych (np. w sprawie powoania instytucji stypendialnych dla studentw zagranicznych na wzr British Council czy DAAD), resortem skarbu (np. w kwestii polityki odpisw finansowych na rozwj nauki i szkolnictwa wyszego z prywatyzacji, bd spek skarbu pastwa), z resortem edukacji narodowej.
2. Nie podjto dziaa konsolidujcych instytucje szkolnictwa wyszego dla osignicia odpowiedniego potencjau naukowego i dydaktycznego oraz w szczeglnoci silniejszego konkurowania z uczelniami zagranicznymi.
3. Nie stworzono systemu dywersyfikacji szkolnictwa wyszego np. na uczelnie badawcze, dydaktyczne, zawodowe, ze zrnicowanymi standardami i odpowiednimi elastycznymi programami nauczania, ze swobod tworzenia wasnych programw studiw. Dzisiaj staje si niezbdne uruchomienie II fazy procesu boloskiego, bardziej zliberalizowanego w odniesieniu do uczelni lub wydziaw speniajcych najwysze standardy naukowe i dydaktyczne.
4. Nie stworzono odpowiednich warunkw organizacyjnych i prawnych wspierajcych najbardziej utalentowan modzie, ktra w obecnym sztywnym i przeregulowanym systemie prawnym nie ma szans na adekwatny do posiadanego talentu rozwj intelektualny.
5. Nie wdroono potrzebnych rozwiza w polityce rozwoju kadr naukowych oraz polityce kadrowej w uczelniach. I chocia obecnie nie mona odstpi od habilitacji, jako stopnia upowaniajcego do objcia profesury w uczelni akademickiej, to jednak mona wprowadzi alternatywny system oceny osigni naukowych, np. w drodze konkursowego obejmowania stanowiska profesorskiego na czas okrelony w niemacierzystej uczelni kandydata. Habilitacja nie powinna by warunkiem koniecznym profesury w uczelni zawodowej.
6. Obowizujcy dotychczasowy system zarzdzania uczelni w duej mierze si wyczerpa. Wadze uczelni winny by wybierane w drodze konkursw przez niezalene i niepolityczne gremia, zoone z wewntrzuczelnianych i zewntrznych ekspertw.
7. Nie udao si stworzy systemu motywacji do podejmowania studiw na deficytowych kierunkach politechnicznych i matematyczno−przyrodniczych.
8. Mimo wysikw, w wielu uczelniach nie zahamowano procesu obniania poziomu nauczania, zwizanego m.in. z tolerowaniem wieloetatowoci, take negatywnie wpywajcej na rozwj bada naukowych.
9. Mimo zwikszenia pomocy materialnej dla studentw, nie udao si stworzy dugofalowego systemu stypendiw fundowanych i efektywnego systemu kredytw studenckich, ktre byyby spacane po uzyskaniu przez absolwenta odpowiednio patnego zatrudnienia.
10. Mimo ustawowo zagwarantowanego systemu uposae pracownikw nauki, nie udao si odnie pac do redniej krajowej w gospodarce, lecz do zanionej kwoty bazowej okrelonej w budecie pastwa dla sfery budetowej.
W tej krtkiej wypowiedzi poruszam jedynie niektre wybrane sprawy i w adnej mierze nie wyczerpuje ona innych wanych kwestii, poruszonych np. w projekcie nowelizacji ustawy Prawo o szkolnictwie wyszym z 2007 r. czy w raporcie OECD z 2007 na temat szkolnictwa wyszego w Polsce (np. wspieranie rozwoju przedsibiorczoci akademickiej, transfer wiedzy z uczelni do gospodarki, uznawanie dyplomw i kwalifikacji, nowy model studiw doktoranckich itd.)