Rozpocz si kolejny rok akademicki, a rwnolegle trwa dyskusja o potrzebie i sposobach dystrybuowania prawa do studiowania za pienidze podatnika. Z jednej strony mielimy propozycj minister Barbary Kudryckiej, uzasadnian potrzeb bardziej sprawiedliwego rozdzielania dostpu do „bezpatnych” studiw, z drugiej strony padaj standardowe gosy o ograniczaniu praw najzdolniejszych. Z jednej strony syszymy argument, e lepiej da szans ukoczenia jednego, dobrze wybranego kierunku za publiczne pienidze wikszej liczbie studentw, z drugiej lansowane jest przekonanie, i najzdolniejszym naley jeszcze bardziej uatwia ycie, zezwalajc na kolejne studia na koszt podatnika.
Mao kto jednak dostrzega, e aktualny stan prawny pozwala by moe na multistudiowanie w zakresie powszechnie niewyobraalnym. Ot, gdy kandydat na studia speni ju wymogi zawarte w art. 169 ustawy z 27 lipca 2005 Prawo o szkolnictwie wyszym (dalej zwana ustaw) i uzyska status studenta dowolnej uczelni, otwiera si przed nim szeroki zakres moliwoci wynikajcy z rozdziau Prawa i obowizki studentw tej ustawy. Inauguruje go niewinnie brzmicy art. 171, ktrego ust. 1 – cho i pozostae jego ustpy s kopalni prawnosystemowych zaskocze – brzmi: „Student moe studiowa na wicej ni jednym kierunku lub inne przedmioty, take w rnych uczelniach. Zasady i tryb podejmowania przez studenta tego rodzaju studiw okrela regulamin studiw”.
Na pocztek pytanie pomocnicze. O jaki regulamin tu chodzi? Czy o regulamin uczelni, w ktrej student ju studiuje – co wydaje si logiczne w odniesieniu do pierwszej czci przepisu czy take o regulamin „rnych uczelni”, w jakich studiowa chce – co mogoby wynika z czci drugiej?
Jedno jest pewne. „Zasady i tryb” to nie to samo, co „warunki”. Taka dyferencjacja jest ju utrwalona i potwierdzona przez NIK, MNiSW oraz wyrokami sdw administracyjnych, np. w zakresie dopuszczalnego obszaru dopeniania materii pomocy materialnej dla studentw w uczelnianych regulaminach, ktre nie mog narusza lub kreowa warunkw (przesanek) ustawowych przyznawania tej pomocy.
Skoro wic regulaminem studiw odpowiedniej uczelni moemy dookreli jedynie „zasady i tryb” studiowania „na wicej ni jednym kierunku lub inne przedmioty, take w rnych uczelniach”, to czy i kto ustali, ktry student „moe” z dyspozycji art. 171 ust. 1 skorzysta, innymi sowy, czy i kto ustala warunki podjcia takich studiw? A moe nie ma czego ustala, bo z samego faktu uzyskania statusu studenta (w dowolnej uczelni) wynika ustawowe prawo studiowania na innych kierunkach lub w innych uczelniach, regulowane (lecz nie warunkowane) jedynie regulaminem studiw? Nawet jeliby uzna, e aktualizacja owego „student moe” odbywa si musi w trybie decyzji organu uczelni w indywidualnej sprawie studenta (wymg art. 207 ustawy), to nadal nie znajdziemy w ustawie – a contrario np. ustawowo okrelonych warunkw nie/przyznania studentowi wiadcze pomocy materialnej – przesanek pozwalajcych podj decyzj odmown w sprawie „multistudiowania”. Jedyne co mamy, to wymg, by regulamin studiw zawiera zasady i tryb takich studiw. Czy mona wic dookrela w ramach owych „zasad” generaln odpatno takiego multistudiowania innych przedmiotw, kierunkw czy studiw w innej uczelni publicznej? Wydaje si, e tak, ale tylko w zakresie dopuszczonym art. 99 ustawy, ktry zezwala na opaty za zajcia „nieobjte planem studiw”.
Jednak – jak ju wspominaem wyej – art. 171 zawiera dalsze ciekawe regulacje. Jego ust. 2 stanowi: „Student moe studiowa wedug indywidualnego planu studiw i programu nauczania na zasadach ustalonych przez rad podstawowej jednostki organizacyjnej lub inny organ wskazany w statucie”. Po zastosowaniu tego przepisu, ktry – zauwamy – nigdzie nie wymaga zgody uczelni ani spenienia ustawowo okrelonych warunkw (jak np. przy prawie do wiadcze pomocy materialnej) zajcia podjte w ramach multistudiowania (opartego na art. 171 ust. 1 ustawy) w uczelni publicznej mog si sta czci planu studiw, wic nie podlegaj odpatnoci w ramach studiw stacjonarnych.
Niektre uczelnie, by moe zaniepokojone wnioskami wypywajcymi z analizy art. 171 ust. 1 zblionej do tu przedstawionej, prbuj jako „zatrzyma” ryzyko „multistudiowania”, zwaszcza „u konkurencji”. Np. wpisuj do swoich regulaminw studiw zakaz studiowania na innych kierunkach w innych uczelniach. Zapominaj tylko doprecyzowa, e dotyczy on jedynie trybu „multistudiowania” opartego na art. 171 ust. 1, a nie wszystkich przypadkw podjcia studiw w innej uczelni, zwaszcza w trybie rekrutacji oglnej. Poniewa za zamanie przepisu nawet tak wybitnie „antystudenckiego” regulaminu studiw moe by przesank postpowania dyscyplinarnego, otrzymujemy moliwo karania studenta (do wydalenia z uczelni wcznie) za studiowanie (a tym bardziej patne) w uczelni innej ni „nieznoszca konkurencji” – macierzysta.
W ten sposb wygldajcy na „szalenie otwarty” i peen „prostudenckoci” art. 171, przywizujc studenta do uczelni i tamszc konkurencj midzy uczelniami – staje si najbardziej antystudenckim przepisem ustawy.
Za przedstawion tu interpretacj art. 171 ust. 1 przemawia nie tylko tre cytowanych przepisw (zwaszcza w ich zestawieniu z brzmieniem art. 169 ustawy okrelajcego zamknity katalog warunkw przyjcia na studia), ale rwnie wskazanie w art. 171 ust. 1 ustawy regulaminu studiw, jako poziomu regulacji wyranie niszego od ustawowego, a wic niemogcego wprowadza dodatkowych, nieznanych ustawie warunkw ograniczajcych prawo studiowania.
Czy i jak uczelnie realizuj dyspozycj powyszego przepisu w swoich regulaminach oraz w jakim stopniu ta realizacja jest zgodna z wymogami ustawy? To, by moe, orzekn sdy administracyjne, rozpatrujc skargi na decyzje organw uczelni odmawiajcych zainteresowanym studentom prawa do multistudiowania, wywodzonego przecie wprost z ustawy. Bdzie to kolejny argument potwierdzajcy piln potrzeb zracjonalizowania warunkw dostpu do studiw finansowanych ze rodkw publicznych.