Wyobramy sobie, e jestem badaczem i mam wszystko na kliknicie. Artykuy z co najmniej kilkunastu tysicy liczcych si czasopism komercyjnych. Ksiki dostpne w rozmaitych bazach „e bookw”. Niedrukowane prace naukowe, np. doktorskie, opublikowane elektronicznie w ramach zobowiza autorw wobec instytucji zatrudniajcej. Spucizn kultury bez wzgldu na typ wypowiedzi i pierwotnego nonika, a w pierwszej kolejnoci nieprzebrane dokumenty tekstowe w postaci tak wizerunkw, jak i plikw podatnych na redakcj. rda historyczne. Otwarte naukowe zasoby Sieci. Metadane obiektw, ktre nie s jeszcze w caoci dostpne cyfrowo, ale do ktrych te chciabym dotrze. Dane gospodarcze, statystyki, raporty instytucji, ekspertyzy, uchway parlamentw, orzeczenia sdw, casusy i precedensy. Normy, patenty, aprobaty techniczne. A moe jeszcze wzory chemiczne? I to wszystko mog wybiera, filtrowa, zestawia, porwnywa i analizowa w ramach jednego mechanizmu heurystycznego. System nazywa si, dajmy na to, LELEWEL (Literatur Elektronicznie, Lekko, Elegancko Wyszukuj Entuzjaci oraz [zwykli] Ludzie) i wanie wchodzi do uycia jako produkt zespou, ktry zgarn 60 mln PLN, wygrywajc konkurs Narodowego Centrum Bada i Rozwoju na „utworzenie uniwersalnej, otwartej, repozytoryjnej platformy hostingowej i komunikacyjnej do sieciowych zasobw wiedzy dla nauki, edukacji i otwartego spoeczestwa wiedzy”.
Takiej platformy nie ma nigdzie na wiecie. Brytyjski gigant JISC wspiera to takie, to inne przedsiwzicie, duski DEFF to pi niezintegrowanych moduw… atwiej scala zasoby na poziomie poszczeglnych uytkownikw (bibliotek) lub tworzy konsorcja posugujce si wsplnym mechanizmem dostpu, jak np. nieznana w Polsce usuga Athens (Eduserv). Zadanie byo wic nieatwe. Wszak dopiero w przyszoci taka platforma moe sta si na drodze tekstu do czytelnika stacj pierwsz i ostatni, zgoa jedyn – na razie trzeba byo zaprojektowa system, ktry by agregowa obiekty ju zagregowane i dopuszcza (ba! zapewnia) rozproszenie zasobw. Czyli problem z konwersj nie tyle danych, co metadanych. W jednej bazie wyjciowej mogy by trzy klucze wyszukiwawcze, w innej – jak MEDLINE – ponad trzydzieci, a powany uytkownik sobie yczy, eby te moliwoci byy rwnie dostpne w LELEWEL-u. A zatem trud i koszt scalenia oraz trud poruszania si po bazie, w ktrej uytkownik bdzie musia na wstpie zignorowa wikszo dostpnych instrumentariw poszczeglnych baz „wsadowych”. Albo zgodzi si na kompromis, e jego docelowe instrumentarium zostanie konstrukcyjnie okrojone. Na przykad poprzez „zastosowanie jednorodnej klasyfikacji, umoliwiajcej opis zjawisk z rnych dziedzin nauki, a take wymian treci z zagranicznymi bazami danych” (Ogoszenie konkursowe, p. L.6.b).
Dalej, uprawnienia uytkownikw. Niestety, stworzenie LELEWEL-a znaczco wyprzedzio t nieuniknion chwil w dziejach ludzkoci, w ktrej zasoby wiedzy stay si powszechnie i trwale otwarte. Mog by wic uytkownikiem, ktry sobie kupuje te zasoby, i mog by takim, ktremu ju je kupia jego instytucja. Z instytucjami bywa rnie, mae uczelnie pac mniej, s rne rozwizania konsorcjalne, racjonalistyczna utopia jest zawsze bardziej szara ni wiat biznesu. Tu LELEWEL niewiele ma do scalenia, chyba e ma rwnie wadz (i biuro!), eby zachowywa si jak konsorcjum zakupowe. Takiego typu: zasoby komercyjne uczelnie maj za darmo i z nikim si nie rozliczaj, a caa ekonomika jest na poziomie zarzdu platformy, ktry pozyskuje i generuje rodki. A rodkw trzeba bdzie potnych, bo w takim systemie dua ich cz zostanie pochonita nie przez contents, lecz przez „zindywidualizowane funkcje autoryzacji i rozliczania” (p. L.1.h) oraz „wysok skalowalno operacyjn systemu” (p. L.1.g). Jeli do tego ma doj jeszcze prawdziwa interaktywno, i to „uwzgldniajca zachodzce w skali midzynarodowej procesy transformacji form komunikowania naukowego” (p. L.1.b), to tych 60 milionw przestaje by naprawd duymi pienidzmi. A system obsugujcy obieg norm i patentw nie powstanie za adne pienidze, bo na to nikt si nie zgodzi – nabywc tych produktw zawsze jest docelowy uytkownik. Integracja poprzez interoperacyjno – tak, tego wci za mao. Ale jak co trzeba kupi, to trzeba, i adne bazodanowe czary mary na to nie pomog.
Jest jasne, e LELEWEL nie oznacza zaczynania od zera – odwrotnie, ogoszenie konkursowe powiada wyranie (w dziale H.), e „system ma integrowa istniejc infrastruktur, w tym platform rozproszonych bibliotek cyfrowych i inne wirtualne zbiory publikacji naukowych”. Rozumiejc to dosownie i minimalistycznie, ma to by nakadka na Bibliotek Wirtualn Nauki (ICM UW) i na sfederowane biblioteki cyfrowe, ktre w wikszoci posuguj si oprogramowaniem dLibra (Poznaskie Centrum Superkomputerowo Sieciowe). Zgoda, w bibliotekach cyfrowych s zarwno skarby dla humanistw, jak i coraz znaczniejsza liczba wspczesnych (czasem nawet biecych) czasopism naukowych. Gdyby wszake zawarto tych czasopism rozlegle i skutecznie posadowi na jednej platformie, a obiekty zabytkowe pozostawi jak s, to koszty scalenia byyby znacznie nisze. Na odrbnoci serwisw ucierpiaoby niewielu.