Kłopoty z geopolityką

Książka jest pokłosiem konferencji Tradycje polskiej geopolityki, która odbyła się w Krakowie w 2008 r. Jej prelegenci rozwinęli tezy swych wystąpień ukazując dylematy geopolitycznego położenia Polski od XV w. do chwili obecnej.

Geopolityka I RP swój newralgiczny punkt miała na Zaporożu. Błędy popełnione względem kozactwa, unikanie rozszerzenia unii polsko litewskiej o człon ukraiński spowodowały wystąpienia bojarów ruskich, z których najbardziej spektakularnym było to z 1648 r. pod wodzą Bohdana Chmielnickiego. Można jeszcze winić Wazów za nieumiejętność władztwa nad federacją, która o mały włos poszerzona byłaby o komponent moskiewski. Ale czy musimy wciąż szukać winnych? Może przodkowie nasi mieli kaprys zbudowania sobie potężnego i dość bogatego państwa po to, by nie zważając na późniejszy osąd historii po prostu je wysmakować, zużyć i nieźle się bawiąc przehulać. Nie wszystkie działania polityczne czy państwotwórcze muszą być wszak racjonalne. Dużo dostaliśmy od losu, więc i strata była znaczna.

Nie chcąc być posądzonym o brak patriotyzmu, mógłbym dorzucić do refleksji Przemysława Żurawskiego – jednego ze współautorów Przeklętego miejsca… – tezę, że utrata ziem I zaboru rosyjskiego (choć to olbrzymi obszar) nie była tak wielka dla polskiego etosu. Odpadł kordon zabezpieczający od Rosji. Gorzej się nam stało wówczas w krwiożerczych paszczach Prus, które sami sobie wyhodowaliśmy, i Austrii. Utrata – już z punktu widzenia narodowego – ziem rdzennie polskich: Pomorza, Śląska, Małopolski czy Galicji więcej waży. Zabrakło w książce genezy tego powolnego acz systematycznego tracenia obszaru zamieszkiwanego przez nas na Zachodzie. Przez około 5 wieków, a i dłużej, nasze trwanie było przecież nad Odrą, na Dolnym Śląsku, a historyczną stolicą Ziemi Lubuskiej nie był ani Gorzów, ani Zielona Góra, tylko niewielki Lubusz (Lebus). Oczy naszych przodków zapatrzone we Wschód nie zauważyły, co tracą. A my także w naszych geopolitycznych rozważaniach bardziej skorzy jesteśmy analizować przeszłość na Wschodzie. Kresy ciążą i pozwalają głębiej odetchnąć, bolą, ale i leczą. A Zachód tego rzeczywiście nie jest w stanie pojąć. Nie był nigdy ani Konradem, ani chrześcijańskim przedmurzem, nie mówiąc już o Chrystusie narodów. Bo kogoż tam cierpienie geopolityczne choćby w podobnym stopniu tak oszlifowało?

Przeklęte miejsce... uświadamia, że gros naszych geopolitycznych zabiegów to Wschód, niezależnie, czy mowa o Litwie, Błotach Polesia, czy wschodniej Galicji. Odżyły one i na początku XX w. w federalistycznych koncepcjach odbudowy Rzeczypospolitej Józefa Piłsudskiego. Modyfikacja programu balansującego pomiędzy „federacją” a „inkorporacją” nastąpiła już w trakcie wojny polsko bolszewickiej, by w latach trzydziestych XX w. rozwinąć się w nader interesującą neofederalistyczną koncepcję Adolfa Bocheńskiego, w myśl której „dążenie Ukraińców do posiadania własnego państwa oraz interes Rzeczypospolitej polegający na radykalnym osłabieniu Rosji powinny działać w tym samym kierunku”. Wreszcie wyrosły w kuźnicy „Buntu Młodych” i „Polityki”. Jerzy Giedroyc na gruncie „Kultury” w latach sześćdziesiątych XX w., głosił geopolityczny program „ULB” (Ukraina + Litwa + Białoruś), czyli ideę emancypacji narodów wówczas zamkniętych w konglomeracie ZSRR we współdziałaniu z narodem polskim.

Europa u progu zmian

W wywiadzie udzielonym „Gazecie Wyborczej” pisarz i dziennikarz Jens Hovsgaard opowiada o tym, że coraz częściej miast być dumnym, wstydzi się za swój kraj i jego mieszkańców, którzy piją na umór, antydepresanty łykają w hurtowych ilościach, masowo się rozwodzą, a do tego są ekstremalnymi rasistami i ksenofobami. Dania jako najszczęśliwszy kraj na świecie – to mit, przekonuje.

Ciekawe, że ta sama Dania, a w zasadzie przyjęty przez nią model socjalny, dla Anthony’ego Giddensa, jednego z najbardziej znanych socjologów na świecie, jest wzorem do naśladowania. Chociaż z głęboką rezerwą podchodzi do „państwa opiekuńczego”, to akurat duński przykład wzbudza w nim najmniej zastrzeżeń. Wielokrotnie zresztą podpiera się modelem skandynawskim, porównując go choćby z konserwatywnym włoskim czy niemieckim bądź liberalnym – angielskim. Wszędzie jednak, przyjmując ogólnoeuropejską optykę, idea ta powoli się wyczerpuje. To efekt zmian, jakie dotykają europejski organizm. Przestaje być on wydolną ekonomicznie, społecznie i kulturowo, realną konkurencją dla reszty świata. Giddens namawia więc do podjęcia wysiłku i uzdrowienia pacjenta.

Proponuje jednak zmiany, które z jednej strony wydają się być nieuniknione, ale z drugiej – na ich wprowadzenie nie odważyłby się chyba żaden realnie myślący polityk. Tymczasem brytyjski pro Europejczyk odważnie formułuje np. postulat przeorientowania roli związków zawodowych. Jego zdaniem, muszą one z pozycji obrońców interesów pewnych grup przejść na stronę faktycznych partnerów społecznych. Wówczas będzie można uelastycznić rynek pracy, zreformować system świadczeń socjalnych i mówić o sukcesie.

Giddens zwraca uwagę na istotne zmiany w stylu życia mieszkańców Europy. Na skutek przeobrażeń pojawiają się nowe klasy społeczne (menedżerowie, pracownicy skomputeryzowani), obowiązujące dotychczas podziały w ramach „codziennej demokratyzacji” odchodzą w zapomnienie. Można często zmieniać pracę, i to nie tylko w obrębie swojego kraju, można podróżować bez ograniczeń, jednym słowem – „żyć po swojemu”. Dotyczy to nie tylko młodych. W perspektywie starzenia się społeczeństw dyskryminacja ze względu na wiek będzie zanikać i musimy być przygotowani na to, że pojęcie „emerytura” w ogóle zniknie z naszego słownika – prognozuje Giddens. Musimy się przygotować na zmianę hierarchii wartości, a przez to – wykorzenienie pewnych stereotypów. Wystarczy wspomnieć o pozycji kobiet, które decydując się na macierzyństwo jeszcze do niedawna skazane były na siedzenie w domu. Dziś już nie muszą rezygnować z kariery zawodowej. Pojęć, które należałoby redefiniować, jest zresztą więcej. Interwencjonizm – tak, ale czasowy i mający na celu przekwalifikowanie pracowników. Wielokulturowość – owszem, ale jako integracja mniejszości czy imigrantów z resztą społeczeństwa.

W obliczu rosnącego bezrobocia i zmian demograficznych Europa musi odpowiedzieć na wyzwania globalizacji. Autor nie zaleca kopiowania całych systemów. Wystarczy przecież wziąć z nich to, co najlepsze – podpowiada. Dla Europy różnorodność nie jest problemem, lecz rozwiązaniem. Gdyby tak połączyć szwedzki poziom równości, brytyjski kosmopolityzm, francuski poziom opieki zdrowotnej, norweski poziom wykształcenia i włoską kuchnię… – rozmarza się Giddens.

Ciekawe, że nie przyszło mu nic na myśl, jeśli chodzi o Polskę. No właśnie, co my moglibyśmy Europie zaoferować?

Książka z literatury zrobiona

Żałobna okładka patrzy starymi oknami, które przypominają dwie trumny. Takiego spojrzenia nie można zlekceważyć. „Ta książka – już nie moja – z literatury jest „zrobiona” – pisze Józef Olejniczak. Literacką inspiracją książki są teksty Witolda Gombrowicza, zwłaszcza Dzienniki, późne wiersze Czesława Miłosza, opowieści Brunona Schulza, poezja i proza Aleksandra Wata oraz eseje Józefa Wittlina. Zdecydowanie jednak książce patronuje autor Kosmosu, i to z dwóch powodów: jest jednym z jej bohaterów, ale także teksty innych pisarzy są w niej czytane przez pryzmat Gombrowiczowskiej myśli.

Autor zaznacza, że jego książka nie jest pracą historycznoliteracką czy krytycznoliteracką. Nie konstruuje też w niej żadnych teorii. Pisze niejako o „motywie literackim”, jednak bierze to określenie w cudzysłów, gdyż kategoria „motywu” nie jest tu do końca właściwie użyta. Sięga bowiem także do biografii pisarzy: zabójstwo Schulza, samobójstwo Wata, starzenie się Miłosza. Zatem przekracza w swej interpretacji granice tekstów. Trudno tego uniknąć, jeśli wiadomo, że ich powstawaniu towarzyszyło nasilające się bezradne myślenie o umieraniu. Autor zadaje pytania i nie ukrywa, że nie jest pewny udzielanych odpowiedzi. Pyta, dlaczego czyjaś śmierć jest zawsze swego rodzaju skandalem? Dlaczego budzi zaciekawienie i strach? Dlaczego dziwi tak, jakby coś podobnego zdarzyło się po raz pierwszy? I rzeczywiście – przyznaje – jest tak, jak mówi Ionesco: „każdy umiera pierwszy”.

Autor obsesyjnie krąży wokół własnego poczucia bliskości śmierci, której nie doświadczy w pożądany sposób. Doświadczenie umierania własnego „ja” nie jest bowiem we władzy języka, jest niepowtarzalne i „niekomunikowalne”. Dlaczego? Ktoś, kto mówi: „umieram”, jest przecież nadal żywy. Określenia takiego można użyć w odniesieniu do własnej osoby jedynie w czasie przyszłym. Przeczyć temu racjonalnemu twierdzeniu usiłuje Bruno Schulz i zdaje się być jedynym człowiekiem – zarówno w sensie egzystencjalnym, jak i jako porte parole bohatera narratora Sanatorium pod Klepsydrą – któremu się to udaje. Jest absolutnym „poetą śmierci”. Podejmuje się zadania niemożliwego – opowiada o śmierci własnej, śmierci w pierwszej osobie liczby pojedynczej czasu teraźniejszego. Wprowadza siebie i czytelnika w nie świat, nicość, zaświat. Nieustannie „powraca w śmierć”.

Schulz był wybrańcem, dokonał niemożliwego, a pragnął nieistnienia. Istnienie zastąpił „półistnieniem” albo pozorem istnienia. Inaczej jest u Gombrowicza. On pragnie ocalenia, broni się przed śmiercią, zniknięciem czy rozproszeniem. Jego apel skierowany do Dantego jest dramatyczny. Dla niego śmierć jest zbyt powszechna, niewyraźna, zamazana. Gombrowicz nie odnajduje się w tych warunkach. Pisze: „Ale ja? Ja z moimi koniecznościami, z koniecznościami mego ja?” Jego protest oraz cały niemal trzeci tom Dziennika i Kosmos są próbami przezwyciężenia śmierci, wykluczenia się z powszechnej umieralności. Próbami kończącymi się oczywiście klęską i… śmiercią.

Książka Olejniczaka jest jedną z tych rzadkich pozycji, o których wciąż z niepokojem się rozmyśla i w nieskończoność chciałoby się o niej rozmawiać.

Być człowiekiem

Wstyd powiedzieć, ale zaczynając lekturę tej książki nie wiedziałam prawie nic o Hannie Malewskiej. Że pisarka, że brała udział w powstaniu warszawskim. Tyle, jeśli nie mniej. Dlatego uważam, że książka ta jest potrzebna. Anna Głąb dotarła do znajomych Hanny Malewskiej, zdobyła listy pisarki, zgromadziła wiadomości o każdym etapie życia. Dzięki jej cierpliwej pracy z książki wyłania się osoba, która żyła, nie płaski obraz. Ujmujący jest też sposób, w jaki autorka pisze o Malewskiej – nazywając ją Hanką, Hanią, panią Hanią. Czuje się przywiązanie Anny Głąb do Malewskiej, nie tylko jako do przedmiotu badania, ale jako do inspirującego i ciekawego człowieka.

Malewska jawi się przede wszystkim jako osoba, która nigdy nie szafuje łatwymi wyrokami. Na każdym etapie życia, nie tylko idealistycznej młodości, uważała, że każdy ma powód, by zachowywać się w określony sposób. Zawsze skłonna była uznać czyjeś postępowanie za wynik wcześniejszych doświadczeń, może ciężkich, może bolesnych. Zawsze skłonna uwierzyć raczej w ludzkie błędy niż w świadome okrucieństwo.

Przejmujące rozdziały dotyczące jej bytności w okupowanej Warszawie i walki w powstaniu warszawskim są jednymi z najmocniejszych w tej bardzo dobrej książce. Wspomnienie o młodych ludziach, którzy byli jak diamenty, którymi strzelano do Niemców, o biegu łączniczki, która już nigdy nie wróciła do domu, o czołgu pułapce na długo pozostaje w pamięci. Wspomnienia Malewskiej o wojnie, w rok po powstaniu, są ukoronowaniem tego etapu jej życia i twórczości. Bo nawet wówczas, w te trudne dni, pisała chyba z tego samego powodu, dla którego pisali również Gajcy, Baczyński czy Różewicz – bo jutra może już nie być i trzeba zdążyć żyć, póki bije serce, a krew krąży w żyłach, a nie rozlewa się na ulicy.

Późniejsze losy Malewskiej również nie były łatwe. Bezkompromisowa i twardo obstająca przy swoim, niekoniecznie spotykała się z przychylnością komunistycznych władz.

Ukoronowaniem książki jest jednak część poświęcona ostatnim miesiącom życia pisarki. Przytaczane przez Annę Głąb fragmenty pism świadczą, że od długiego czasu Malewskiej towarzyszyła myśl o śmierci, o jej znaczeniu i paradoksalnie o jej wpływie na życie. Jednak to zainteresowanie życiem, walka o nie do ostatka, ciekawość każdego jego przejawu do ostatnich niemal chwil sprawia, że jej śmierć wydaje się tym bardziej niepotrzebna i okrutna. Niewykryta i nieleczona gruźlica kojarzy się raczej z pozytywistyczną nowelą niż z umiejącą przecież leczyć tę chorobę powojenną medycyną. Jedynym pocieszeniem znajomych pani Hani było to, że widziała początek „Solidarności”, a nie widziała jej upadku, który – jak każdy przejaw ludzkiej słabości – nie gniewał jej, a raczej głęboko rozczarowywał.

Wpisanie w Wikipedii nazwiska Hanna Malewska daje bardzo skromny wynik – „ur. 21 czerwca 1911 w Jordanowicach, zm. 27 marca 1983 w Krakowie – polska pisarka, autorka powieści historycznych. Twórczyni i redaktorka naczelna miesięcznika ‘Znak‘. Absolwentka Państwowego Gimnazjum Żeńskiego im. Unii Lubelskiej w Lublinie, a następnie studiów historycznych na Katolickim Uniwersytecie Lubelskim (1933). Jej pierwszą powieścią była Wiosna grecka – opowieść o sportowej młodości Platona (1933). Brała udział w powstaniu warszawskim. Zmarła na gruźlicę”. A następnie lista napisanych przez nią książek. Życie zawarte w tak niewielu słowach. „Potem cisza normalna, więc całkiem nieznośna”.

Opowieść przysłowiami pisana

Zbiory przysłów są pożyteczne i chętnie kupowane. Warto je posiadać w podręcznym księgozbiorze, jak słowniki, leksykony, encyklopedie. Często potrzebujemy się upewnić, czy przysłowie lub jego znaczenie pamiętamy prawidłowo. Dlatego redaktorzy tego typu pozycji dbają o taki układ, który pozwala na szybkie dotarcie do poszukiwanego przysłowia. Wymóg ten spełnia zbiór Przysłowia są… na wszystko ułożony przez folklorystkę, badaczkę pseudonimów literackich, historyka literatury Dobrosławę Świerczyńską, która dołączyła do niego „hasłowy indeks pomocniczy”.

Autorka nawiązała do książki swego ojca, wybitnego paremiologa Stanisława Świrki, Na wszystko jest przysłowie (1975), ale opracowała dość oryginalne dziełko słownikowe. Kompozycja pracy Świerczyńskiej opiera się na przyjętej definicji przysłowia: „to zdanie, równoważnik zdania, obejmujący zasięgiem tematycznym cały obszar życia, egzystencji i kultury człowieka”. W konsekwencji, dzięki odpowiedniemu przyporządkowaniu przysłów określonym zagadnieniom, by tak rzec, antropologicznym, autorka skonstruowała coś na kształt opowieści o człowieku pisanej przysłowiami. Odnoszą się one do uniwersalnych i powtarzalnych w kulturze, ale przecież zakorzenionych w konkretnych wydarzeniach – sytuacji, warunków, ograniczeń, mechanizmów i przebiegu życia. Dotyczą one „naszego środowiska i świata”, „istoty ludzkiej”, „narodzin, życia i śmierci”, zalet i wad egzystencji, „stosunków międzyludzkich”, „doli i niedoli”, „bogactwa i biedy”, „domu i życia codziennego”, płci pięknej i brzydkiej, miłości i małżeństwa, rodziny i dzieci, szkoły i wiedzy, „języka, literatury, sztuki”, „zdrowia i medycyny”, „wiary i Kościoła”, „Polski i jej sąsiadów”, Polaków wobec innych narodów, „prawa i sprawiedliwości”, „wojny i pokoju”, „wsi i miasta”, „dzikich zwierząt i roślin”, „pieniędzy, handlu, interesów”, „drogi i ruchu”, „czasu i przestrzeni”, prognozowania.

Ostatnim działem Świerczyńska odpowiada, już jako paremiografka, zbieraczka przysłów, na pytanie, czy proces tworzenia ich wciąż trwa? Autorka stale śledzi mowę i napotyka przysłowia i powiedzenia przysłowiowe, które ukształtowała nowa i najnowsza historia, np.: „Buzek, nie siadaj na Krzaklewskiego wózek”, „Chłopcy lepperowcy”, „Jestem za, a nawet przeciw”, „Robota nie Gołota, nie ucieknie”. Młodsze pokolenie już raczej nie pamięta o związkach politycznych Jerzego Buzka z Marianem Krzaklewskim, zapomina o praktycznie nieobecnej na scenie politycznej partii Andrzeja Leppera, nie kojarzy bycia „za, a nawet przeciw” z Lechem Wałęsą (jemu najwięcej przypisuje się „aktualności przysłowiowych”). Pamięć o Andrzeju Gołocie uciekającym z ringu też w społeczeństwie nie zanikła, zwłaszcza że bokser zapowiada powrót do walk o tytuły i pieniądze.

Świerczyńska, umieszczając zazwyczaj pod każdym przysłowiem źródło jego pochodzenia, przypomina, że to, co pozostaje w języku w formie przysłów, odzwierciedla realne okoliczności, którym użytkownicy języka nadają powszechny sens. To on się utrwala, a jego geneza ginie w mrokach niepamięci.

Przysłowia zatem to coś więcej niż „mądrość ludowa”, to przejaw zbiorowej inwencji językowej, reagującej na aktualne w danym czasie wydarzenia społeczne. Dzięki możliwościom komunikacyjnym ma ona coraz szersze pole do popisu (niestety, nie zawsze z pożytkiem dla piękna i bogactwa języka).

Książki nadesłane

John Urry, Socjologia mobilności, tłum. Janusz Stawiński, wyd. naukowe pwn, Warszawa 2009, seria: Socjologia Współczesna.

Roman Kozierkiewicz, First Steps in Business English. Słownictwo i praktyczne wskazówki, wyd. naukowe pwn, Warszawa 2009.

Dobrosława Świerczyńska, Przysłowia są... na wszystko. Słownik, wyd. naukowe pwn, Warszawa 2009.

Jerzy Bralczyk, Świat przez słowa, wyd. naukowe pwn, Warszawa 2009.

Człowiek w podróży, red. nauk. Zbigniew Krawczyk, Ewa Lewandowska Tarasiuk, Jan Wiktor Sienkiewicz, wyd. almamer wyższa szkoła ekonomiczna, Warszawa 2009.

Krystyna Duraj Nowakowa, Podejścia całościowe do pedagogiki. Wybór, wyd. uniwersytetu rzeszowskiego, Rzeszów 2008.

Franz Hohler, Małe prozy, tłum. Jan Wolski, wyd. „otwarty rozdział”, Rzeszów 2007, seria: Biblioteka „Frazy”.

Luiza Famos, Poesias. Wiersze, tłum. i wstęp Jan Wolski, stowarzyszenie literacko artystyczne „Fraza”, Rzeszów 2008, seria: Biblioteka „Frazy”.

Aleksandrów – Londyn – Feijó. Maria Danilewicz-Zielińska. Szkice – korespondencja – wspomnienia, pod red. Barbary Czarneckiej i Jana Wolskiego, stowarzyszenie literacko artystyczne „Fraza”, wyd. „otwarty rozdział”, Rzeszów 2007, seria: Biblioteka „Frazy”.

Hermann Burger, Domokrążni czytelnicy, tłum. Jan Wolski, wyd. „otwarty rozdział”, Rzeszów 2008.

Agata Paliwoda, Granice i pogranicza w powieściach Sergiusza Piaseckiego, stowarzyszenie literacko artystyczne „Fraza”, wyd. „otwarty rozdział”, Rzeszów 2009, seria: Biblioteka „Frazy”.

Anna Jamrozek Sowa, Życie powtórzone. O pisarstwie Zofii Romanowiczowej, stowarzyszenie literacko artystyczne „Fraza”, wyd. „otwarty rozdział”, Rzeszów 2008, seria: Biblioteka „Frazy”.

Pożegnanie poety. Ostatnia droga Wacława Iwaniuka, red. Sławomir Braniewski, Jan Wolski, Henryk Wójcik, polski fundusz wydawniczy w kanadzie, Toronto – Berlin – Siedliszcze 2009.

Robert Lipelt, Stosunki społeczno gospodarcze w dobrach małopolskich księcia Jerzego Ignacego Lubomirskiego w pierwszej połowie XVIII wieku, wyd. Libri resoviensis, Rzeszów.

Poeta czułej pamięci. Studia i szkice o twórczości Janusza Szubera, pod red. Jolanty Pasterskiej, Magdaleny Rabizo Birek, stowarzyszenie literacko artystyczne „Fraza”, wyd. „otwarty rozdział”, Rzeszów 2008, seria: Biblioteka „Frazy”.

Paweł Jasienica, Ostatnia z rodu, wyd. prószyński i s ka, Warszawa 2009.

Michio Kaku, Fizyka rzeczy niemożliwych. Naukowa wyprawa do świata fazerów, pól siłowych, teleportacji i podróży w czasie, tłum. Bogumił Bieniok, Ewa L. Łokas, wyd. prószyński i s ka, Warszawa 2009.

Mirosław Barwik, Księga wychodzenia za dnia. Tajemnice egipskiej Księgi Umarłych, państwowy instytut wydawniczy, Warszawa 2009, seria: Rodowody Cywilizacji.

Politechnika Częstochowska jaka jest... 60 lat Politechniki Częstochowskiej, Politechnika Częstochowska, pomorska oficyna wydawniczo reklamowa s.c., Częstochowa 2009.

Paul J. Steinhardt, Neil Turok, Nieskończony Wszechświat. Poza teorię wielkiego wybuchu, tłum. Tomasz Krzysztoń, wyd. prószyński i s ka, Warszawa 2009, seria: Na Ścieżkach Nauki.

Rola uczelni w rozwijaniu społeczeństwa obywatelskiego, pod red. Jerzego Dietla i Zofii Sapijaszki, fundacja edukacyjna przedsiębiorczości, Łodź 2009.

Władysław Stanisław Rybicki, VIP Dostrojenie, czyli co zbawi ludzkość nie tylko od ptasiej grypy, centrum medycyny biologicznej, Hiszpania 2008.

Anna Głąb, Ostryga i łaska. Rzecz o Hannie Malewskiej, wyd. znak, Kraków 2009.

Piotr Tryjanowski, Stanisław Kuźniak, Krzysztof Kujawa, Leszek Jerzak, Ekologia ptaków krajobrazu rolniczego, bogucki wydawnictwo naukowe, Poznań 2009.

Język – styl – gatunek. Katowickie spotkania doktorantów, red. Małgorzata Kita, współudział: Maria Czempka Wiewióra, Magdalena Ślawska, Maria Wacławek, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Zdzisława Mokranowska, Młodość i starość. Studia o twórczości Jarosława Iwaszkiewicza, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Miłosz Piotrowiak, „Kto ten pejzaż zimą niewydarzoną zatruł?” Tropy egzystencji w liryce Jerzego Kamila Weintrauba, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Joanna Warmuzińska Rogóż, De Langlois ŕ Tringlot L’effet personnage dans les „Chronicles romanesques” de Jean Giono, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Józef Olejniczak, Powroty w śmierć, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

„Z Prawa Pracy i Polityki Socjalnej”, tom 17, pod red. Arkadiusza Nowaka, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2008, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Od marksizmu do feminizmu. Księga pamiątkowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Kazimierza Ślęczki, pod red. Tomasza Czakona, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Jan Słomka, Wczesnochrześcijańskie nazwy chrztu, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Małgorzata Nita, Stratygrafia pyłkowa i historia roślinności interglacjału mazowieckiego i starszej części zlodowacenia liwca w zachodniej i środkowej części Wyżyn Polskich, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Prawo międzynarodowe, europejskie i krajowe – granice i wspólne obszary. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Genowefie Grabowskiej, pod red. Barbary Mikołajczyk i Joanny Nowakowskiej Małuseckiej, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Ryszard Koziołek, Ciała Sienkiewicza. Studia o płci i przemocy, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Między socjologią polityki a antropologią polityki, pod red. Jacka Wodza, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Jadwiga Stawnicka, Studium porównawcze nad kategorią semantyczno słowotwórczą Aktionsarten w języku rosyjskim i polskim. Tom I Czasowniki z formantami modyfikacyjnymi, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Robert Krzysztofik, Układ lokalizacyjny miast typu system – sieci na obszarze Polski, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Zdrowie psychiczne uczniów – różne konteksty i odniesienia, pod red. Zofii Dołęgi i Marii John Borys, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Ewa Wysocka, Doświadczanie życia w młodości – problemy, kryzysy i strategie ich rozwiązywania. Próba opisu strukturalno funkcjonalnego modelu życia preferowanego przez młodzież z perspektywy pedagogiki społecznej, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Richard Rorty, Filozofia jako polityka kulturalna, tłum. i przedmowa Bogdan Baran, sw „czytelnik”, Warszawa 2009, seria: Nowy Sympozjon.

Przeklęte miejsce Europy? Dylematy polskiej geopolityki, pod red. Jacka Kloczkowskiego, ośrodek myśli politycznej, wyższa szkoła europejska im. Ks. j. tischnera, Kraków 2009, seria: Polskie Tradycje Intelektualne.

Jan Holzer, Stanislav Balík, Postkomunistyczne reżimy niedemokratyczne. Badania nad przemianami teorii politycznej w okresie po transformacji ustrojowej, tłum. Vladimír Petrilák, przekład przejrzał i poprawił Artur Wołek, ośrodek myśli politycznej, wyższa szkoła biznesu – national Louis university, Kraków – Nowy Sącz 2009, seria: Biblioteka Myśli Politycznej.

Władysław Konopczyński, O wartości naszej spuścizny dziejowej. Wybór pism, wstęp Piotr Biliński, ośrodek myśli politycznej, Kraków 2009, seria: Biblioteka Klasyki Polskiej Myśli Politycznej.

Philip Zimbardo, John Boyd, Paradoks czasu, tłum. Anna Cybulko, Marcin Zieliński, red. nauk. Maria Materska, wyd. naukowe PWN, Warszawa 2009, seria: Biblioteka Psychologii Współczesnej.

Dariusz Rolnik, Portret szlachty czasów stanisławowskich, epoki kryzysu, odrodzenia i upadku Rzeczypospolitej w pamiętnikach polskich, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Piotr Żmigrodzki, Wprowadzenie do leksykografii polskiej, wyd. III rozszerzone, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Muzyka religijna – między epokami i kulturami. Tom II, pod red. Krystyny Turek i Bogumiły Miki, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Aleksandra Gawęda, Enklawy w granicie Tatr Wysokich, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Aleksandra Grzybowska, La fugueuse et ses avatars dans l’oeuvre romanesque de Suzanne Jacob, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Sylwester Fertacz, Kazimierz Miroszewski, Marzec 1968 roku w województwie katowickim, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Anna Michnik, Mikrokalorymetryczne badania przemian konformacyjnych albuminy poddanej działaniu wybranych czynników fizykochemicznych, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Beata Kozłowska, Promieniotwórczość naturalna wód źródlanych uzdrowisk południowej Polski, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Jerzy Stasz, II pracownia fizyczna. Tematyka ćwiczeń i uwagi metodyczne, wyd. II poprawione, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Gabriel Radecki, Fundacje zakładane przez osoby prawne Kościoła Katolickiego w Polsce, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

On language structure, acquisition and teaching. Studies in honour of Janusz Arabski on the occasion of his 70th birthday, red. Maria Wysockia, Bożena Leszkiewicz, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Wartości – tradycja i współczesność, pod red. Danuty Ślęczek Czakon i Mariusza Wojewody, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Janina Poczęsna, Przygotowanie studentów kierunku elektrotechnika do funkcjonowania na rynku pracy. Monografia, wyd. politechniki śląskiej, Gliwice 2009.

Jacek Woroniecki OP, Myśli wybrane, wyb. Małgorzata B. Majewska, Fundacja Servire Veritati Instytut Edukacji narodowej, Lublin 2009.

Barbara Kiereś, O personalizm w pedagogice. Studia i szkice z teorii wychowania, Fundacja Servire Veritati Instytut Edukacji narodowej, Lublin 2009.

„Cywilizacja. O nauce, moralności, sztuce i religii”, nr 28/2009, Fundacja Servire Veritati Instytut Edukacji narodowej, Lublin 2009.

„Cywilizacja. O nauce, moralności, sztuce i religii”, nr 29/2009, Fundacja Servire Veritati Instytut Edukacji narodowej, Lublin 2009.

Jan Kajfosz, Magia w potocznej narracji, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Aleksandra Niewiara, Kształty polskiej tożsamości. Potoczny dyskurs narodowy w perspektywnie etnolingwistycznej (XVI XX w.), wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Agata Aleksandra Kluczek, Vndique victores. Wizja rzymskiego władztwa nad światem w mennictwie złotego wieku Antoninów i doby kryzysu III wieku – studium porównawcze, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Agnieszka Mrozik, Zmiany w składzie bakteryjnych kwasów tłuszczowych w czasie rozkładu fenolu w glebie, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Michał Kaczmarczyk, System medialny Irlandii. Zarys problematyki, biblioteka śląska w katowicach, oficyna wyd. „humanitas”, Sosnowiec 2009.

Paweł Jasienica, Ślady potyczek, wyd. prószyński i s ka, Warszawa 2009, seria: Jasienica. Powrót.

Atul Gawande, Komplikacje. Zapiski chirurga o niedoskonałej nauce, tłum. Adriana Sokołowska, wyd. znak, Kraków 2009, seria: Z półki prof. Andrzeja Szczeklika.

Ks. Grzegorz Polok, Rozwinąć skrzydła. Nie tylko o dorosłych dzieciach alkoholików, wyd. kaga druk, Katowice 2009.

Eli Zaretsky, Sekrety duszy. Społeczna i kulturowa historia psychoanalizy, tłum. Magdalena Trzcińska, wyd. prószyński i s ka, Warszawa 2009.

Wioletta Turowska, Adam Węgrzyn, Rachunkowość, wyd. marina, Wrocław 2009.

Zygmunt Bauman, Sztuka życia, tłum. Tomasz Kunz, wyd. literackie, Kraków 2009.

Anna Jamrozek Sowa, Życie powtórzone. O pisarstwie Zofii Romanowiczowej, stowarzyszenie literacko artystyczne „fraza”, Rzeszów 2008, seria; Biblioteka „Frazy”.

Janusz Ryba, Oświeceniowe tutti frutti. Maskarady – konwersacja – literatura, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Historia Literatury Polskiej.

Anna Jawor, Kultura w mieście idealnym. Kultura – Zamość – uczestnictwo w kulturze, korporacja polonia, Warszawa 2009.

„Annales Mathematicae Silesianae”, 22 (2008), wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009.

Jadwiga Staniszkis, Antropologia władzy. Między Traktatem Lizbońskim a kryzysem, wyd. prószyński i s ka, Warszawa 2009.

Bogdan Musiał, Na Zachód po trupie Polski, tłum. Mateusz Falkowski, wyd. prószyński i s ka, Warszawa 2009.