A c to za pytanie? Stoi na pomnikach w caej Polsce! No wanie: na pomnikach stoi, ale dorobek bada kopernikowskich w naszym kraju nie jest zachwycajcy. Pisze o tym Micha Kokowski w „Kwartalniku historii nauki i techniki” (nr 3-4/2008).
Status polskiej kopernikanistyki jest pochodn niskiego statusu historii nauki w Polsce. Brak mechanizmu przyznawania grantw w tej dyscyplinie, nieobecno ksztacenia studentw na kierunku historia nauki, nieistnienie katedr historii nauki w uniwersytetach, wreszcie brak zagranicznych ksiek z tej dziedziny w naszych bibliotekach – oto przyczyny rosncej przepaci midzy kultur polsk a wiatow.
Za granic licz si w badaniach kopernikaskich dwa kraje – pisze Kokowski – USA i Niemcy. S tam one dobrze finansowane. W USA standardem s granty po co najmniej 100 tys. dolarw. „W Polsce od wielu lat nie ma adnych pienidzy na prowadzenie normalnych bada kopernikaskich”.
Na podjcie czeka wiele tematw. Nie znaleziono dotd duej grupy pism Kopernika ani pism Tidemana Giesego i Joachima Retyka na temat teorii i osoby astronoma, nie rozpoznano genezy i treci jego dokona. Nie wiemy, ilu byo zwolennikw teorii Kopernika i w jakich orodkach prowadzili oni dziaalno.
Autor upomina si o tworzenie katedr historii nauki i historii nauk szczegowych w uniwersytetach, powoanie studiw doktoranckich w Instytucie Historii Nauki PAN. „Zdumieniem ogarnia postpujcy obecnie upadek takich bada [kopernikaskich] w Polsce – pisze Kokowski – zatracanie wiedzy o Koperniku jako kulturowym symbolu, z ktrego Polska jest synna na caym wiecie”.
Sytuacja szkolnictwa wyszego w dobie globalizacji podlega coraz dokadniejszej ocenie wywoanej przez stale rosnc liczb rekrutowanych studentw i coraz wiksze koszty edukacji. Badaniu – jak czytamy w najnowszym numerze „International Higher Education” (nr 56, lato 2009) – poddawane s przede wszystkim dwa elementy: rzeczywisty stan wiedzy studentw oraz jako usug edukacyjnych im wiadczonych. Cho jak dotd nie osignito porozumienia co do sposobu oceniania procesu nauczania, potrzeba wyksztacenia pewnego standardu jest oczywista.
Omawiane obawy doprowadziy do uruchomienia pilotaowego programu Organizacji Bezpieczestwa i Wsppracy w Europie pod nazw Assesment of Higher Education Learning Outcomes. Ma on za zadanie podda analizie szereg metod oceniania oraz ich wiarygodno w kontekcie midzynarodowym. Aby wnie swj wkad do debaty na temat oceny nauczania w wyszych uczelniach, autorzy artykuu: Jeannie Kim (koordynator programu w Social Science Research Council), Josipa Roksa (adiunkt w Departamencie Socjologii Uniwersytetu Virginia), Richard Arum (profesor socjologii i edukacji Uniwersytetu Nowego Jorku) opisuj dwie z najbardziej powszechnych metod stosowanych w Stanach Zjednoczonych.
National Survey of Student Engagement (NSSE) suy ocenie stopnia wyksztacenia studentw i ich osobistego rozwoju w okresie studiw. Ankieta ta jest oparta na zaoeniu, e wszelka aktywno studentw w trakcie studiw jest istotna dla procesu ich ksztacenia i rozwoju. W zwizku z tym skupia si na uczestnictwie studentw w rnorodnych zajciach, kwalifikacjach zdobytych na dodatkowych kursach, wsppracy z kadr akademick. Studenci proszeni s o wskazanie (na skali 1-4), w jakim stopniu zdobyte w uczelni dowiadczenia wpyny na rozwj ich umiejtnoci krytycznego i analitycznego mylenia oraz przejrzystoci i efektywnoci pisania. Szkoy wykorzystuj t ankiet, by uzyska wskazwki, jak wzbogaci dowiadczenia studentw, a tym samym wpyn na optymalno nauczania.
NSSE jest atwym i tanim sposobem pozyskiwania informacji. Ankiety przeprowadzane wrd studentw mog by wartociowym i istotnym, cho – jak uwaaj autorzy – niekoniecznie rozstrzygajcym rdem informacji. To, e analiza nauczania oparta jest na subiektywnych ocenach studentw, moe budzi wtpliwoci. Czy studenci potrafi celnie zidentyfikowa i zdefiniowa umiejtnoci krytycznego mylenia, czy te atwo uczenia si? Co wicej, czy studenci potrafi obiektywnie oceni swoje sukcesy w uczeniu si?
W odrnieniu od NSSE Collegiate Learning Assessment (CLA) stara si mierzy efekty nauczania bezporednio. W ramach CLA sprawdzane s m.in.: umiejtno krytycznego mylenia i rozumowania analitycznego, umiejtno rozwizywania problemw, skuteczno pisemnego komunikowania.
Obecnie CLA opiera si na studentach uczelni, ktre wyraziy ch przystpienia do programu. Istnieje obawa, e objte nim placwki bd przykaday wiksz wag do odpowiedniego trenowania studentw – tak, by osigali lepsze wyniki ni studenci innych uczelni, zaniedbujc jednoczenie umiejtnoci, ktre nie s mierzone przez CLA. Program ten, jak czytamy, jest postrzegany jako wartociowy, jednake nieskuteczny w ocenie caoksztatu uniwersyteckiego dowiadczenia naukowego.
Obecne wyzwania dotyczce oceniania procesu nauczania w szkolnictwie wyszym nie s nowym zjawiskiem. Od dawna poszukiwana jest skuteczna metoda, ktra uwzgldniaaby niewtpliwie prawdziwe zaoenia, e sam fakt bycia ocenianym wpywa na zachowanie wadz uczelni, kadry naukowej i administracyjnej, a take studentw i ich rodzicw.
Kwartalnik „Ethos” powica cay podwjny numer jednemu tematowi: Koniec misji uniwersytetu? Kilka dekad temu pytanie takie byoby niezrozumiae – czytamy w odredakcyjnym wstpie. „Wyksztacenie uniwersyteckie miao charakter elitarny – absolwent takiej uczelni nie by po prostu specjalist w zakresie okrelonej dyscypliny, obok wyksztacenia specjalistycznego otrzymywa bowiem formacj intelektualn, pozwalajc mu widzie jego wasn specjalizacj w kontekcie caoci wiedzy”. „Odrzucenie klasycznego curriculum i wprowadzenie w jego miejsce studiw czstkowych oraz arbitralne czenie przedmiotw w ramach rnego rodzaju kursw odebrao studentom i przyszym absolwentom moliwo postrzegania wiedzy jako caoci”. Miejsce filozofii i teologii zajy ideologie: feminizm, rwnouprawnienie, ekologia. Uniwersytety straciy niezaleno, „stajc si narzdziami w rkach rnego rodzaju grup”. Przemiany polegay te na porzuceniu tradycyjnej struktury uniwersytetu. Integracja europejska wymoga uniformizacj szkolnictwa wyszego. Narzekamy na biurokratyzacj uczelni i konieczno podporzdkowania bada zapotrzebowaniom podmiotw zewntrznych, ktre mog je sfinansowa. Wiedz traktuje si instrumentalnie, jako narzdzie suce celom praktycznym. Uniwersytet „przeksztaca si w wielokierunkow szko zawodow, preferujc wskie, praktyczne specjalizacje w miejsce tradycyjnej formacji oglnohumanistycznej” – pisze redakcja „Ethosu”. „Przekazywana studentom wiedza ma charakter zatomizowany, nie zostaje osadzona w jakiejkolwiek – niekoniecznie teologicznej – perspektywie antropologicznej”. „Dzi studiuj wszyscy, bez wzgldu na zainteresowania, predyspozycje czy poziom intelektualny”.
W tym numerze warto zwrci szczegln uwag na artykuy: Agnieszki Lekkiej Kowalik Uniwersytet na rynku usug edukacyjnych – szansa czy klska? i Tadeusza Lutego Na czym polega dzisiaj autonomia uczelni wyszej?