Trzy poziomy wtajemniczenia

Autorka przyznaje, że pierwotnie książka miała do tyczyć nowatorskich metod radzenia sobie ze złożonością zawartą w traktacie lizbońskim (TL). Wprowadzenie do TL mechanizmów kontroli odwołujących się do logiki trójwartościowej wymagało filozoficznego namysłu nad zjawiskiem, a więc zejścia na poziom ontologii, epistemologii i antropologii – stąd tytuł. Pojawienie się w międzyczasie globalnego kryzysu wygenerowało z kolei nowy typ porządku, co dla Unii Europejskiej oznaczało wyraźny powrót do hierarchicznej formuły władzy, osłabienie istotnego dla TL „momentu wspólnotowego” z równoczesnym wzrostem walk państw narodowych o przywództwo.

Autorka dowodzi, że kapitał kulturowy i doświadczenia intelektualne danego narodu (także regionu świata) rzutują na społeczny odbiór formuł władzy. Bardzo różnorodnie mogą być rozumiane przez społeczeństwa Europy takie terminy, jak: „porządek”, „kontrola”, „realność”. Kraje, które ominął spór o uniwersalia i przełom nominalistyczny albo te, które przeszły go tylko powierzchownie, nie są w stanie uzmysłowić sobie konsekwencji w sferze władzy wynikających z wielopoziomowości świata społecznego. Ta swoista niewinność Europy Środkowowschodniej w sierpniu 1980 zaowocowała – w polskim przypadku – tym, że „Solidarność” jako ruch nie musiała szukać czy wręcz tworzyć ontologicznych przesłanek dla swych działań (gdyby rzecz się zdarzyła na Zachodzie, byłoby to konieczne), lecz wszystko było już gotowe dzięki silnej tożsamości katolickiej, a wraz z nią zakorzenieniu w tomistycznej konstrukcji „sprawiedliwości”, jako uniwersalnej, wypływającej wprost z osadzenia w Absolucie godności osoby.

W TL podstawy władzy czy prawa są jednak wytwarzane na nowo. Spór o uniwersalia i nominalistyczna deontologizacja świata idei odcięły korzenie ludzkiej egzystencji biorące swój początek z Absolutu. Późniejsze próby Kanta i postkantystów, a także innych liberalizujących filozofów akcentujących „indywidualizm” czy „wolność” człowieka nie na wiele się zdały. W końcu Zachód w filozofii postmodernistycznej doszedł do wniosku, że jakikolwiek osąd nie ma sensu ze względu na zrelatywizowanie kategorii „dobra” i „zła”. Postawienie człowieka w miejsce przynależne Absolutowi nie wyszło kulturze Europy Zachodniej na zdrowie.

To właśnie – jak dowodzi Staniszkis – odrzucenie przez nominalizm ontologicznego zakorzenienia idei, nadającego im walor uniwersalności, zapoczątkowało trwające do dziś poszukiwania w teorii i praktyce władzy. Wobec narastającego chaosu TL dopuszcza nowe sposoby zarządzania Unią Europejską. Pochodzą one tym razem z Azji oraz krajów islamskich. W gruncie rzeczy następuje likwidowanie zarządzania hierarchicznego na rzecz sieciowego, w którym każdy komponent władzy staje się jednakowo ważny. Druga nowość dotyczy systemów prawnych dotychczas obcych tradycji europejskiej. Chodzi tu o możliwość wprowadzenia szariatu do prawodawstwa europejskiego. Prekursorem w tej dziedzinie będzie Wielka Brytania. O ile w wyspiarskim, precedensowym charakterze prawodawstwa można potraktować szariat jako kolejny precedens, o tyle w kontynentalnym wydaniu zawsze zrodzi się konflikt. Co islam dopuszcza, niekoniecznie było do niedawna aprobowane przez prawo europejskie.

Autorka w ciekawy sposób przybliżyła problematykę TL. Czytając miałem wrażenie, jakbym przynajmniej trzykrotnie był przeprowadzany przez związaną z nim tematykę, za każdym razem wstępując na coraz głębszy stopień wtajemniczenia. Jest to jednak zabieg konieczny ze względu na niezwykle ścisły język i arcylogiczny tok narracji prof. Staniszkis.

Czas, nie pieniądz

Błędy można naprawić, pieniądze można odzyskać, większość zasobów można uzupełniać, ale nie czas. Czas mija bezpowrotnie i nie da się zgromadzić ani chwili odsetek. Niezupełnie jest więc prawdą, co rzekł Benjamin Franklin – „czas to pieniądz”. Naprawdę czas jest znacznie cenniejszy. Dlatego warto go jak najlepiej wykorzystać. Jak to zrobić? Odpowiedzi udzielają Philip Zimbardo i John Boyd.

Autorzy wyodrębnili sześć perspektyw postrzegania czasu: przeszłą pozytywną, przeszłą negatywną, teraźniejszą hedonistyczną, teraźniejszą fatalistyczną, przyszłą i przyszłą transcendentalną. Wszyscy jesteśmy mniej lub bardziej zorientowani na każdą z tych perspektyw, co ma wielki wpływ na nasze życie. Dlatego autorzy zachęcają, żeby zbadać swoją perspektywę za pomocą Kwestionariusza postrzegania czasu Zimbardo (KPCZ) umieszczonego w książce, a następnie prowadzą czytelnika ku osiągnięciu zrównoważonej perspektywy postrzegania czasu. Tak, aby w pełni uczyć się z przeszłości, cieszyć teraźniejszością i planować przyszłość.

Jeśli chodzi o przeszłość, to zachowaniu wysokiej jakości życia sprzyja oczywiście nastawienie pozytywne. Ale jak to zrobić, kiedy spotykało nas w młodości wiele niepowodzeń? Wszystko zależy od nastawienia – mówią autorzy. To prawda, że obiektywna przeszłość wpływa na nas, ale możemy zmienić swoje myślenie o niej, a tym samym – zmienić teraźniejszość i przyszłość. Jeśli chodzi o teraźniejszość, to niedobra jest perspektywa fatalistyczna, ale i z hedonistyczną trzeba uważać. Zbyt silne nastawienie ku niej może zaważyć na naszej przyszłości. Nie można jej jednak odrzucać. Autorzy zachęcają, by „wąchać kwiatki”, pojechać „na południe” czy nawet poddać się hipnozie lub medytacji (wtedy możemy osiągnąć teraźniejszość holistyczną, jak czynią to buddyści). Perspektywa przyszłościowa jest ważna, bo bez marzeń i planów niczego nie osiągniemy, ale poczuciu szczęścia sprzyja też nastawienie na przyszłość transcendentalną, a więc wiara w zbawienie itp.

Paradoks czasu polega m.in. na tym, że nie da się osiągnąć wszystkich tych perspektyw czasu jednocześnie. Robiąc coś czy będąc gdzieś, nie można robić czegoś innego ani być gdzieś indziej. Trzeba wybrać optymalne rozwiązanie. Ale do tego potrzebna jest umiejętność panowania nad czasem, której uczą Zimbardo i Boyd w tej książce.

W międzyczasie autorzy omawiają czynniki wpływające na postrzeganie czasu, takie jak wiek, klimat i religia, prezentują postrzeganie czasu w innych kulturach, a także zaburzenia jego postrzegania właściwe np. osobom spod znaku Flower Power. Zdradzają, jak wykorzystać czas do zarabiania pieniędzy, a także jak się cieszyć czasem będąc na emeryturze.

Książkę czyta się świetnie, jest napisana przystępnym, „żywym” językiem, bogatym w metafory i obrazowe porównania. Ilustrowana jest licznymi przykładami z badań psychologicznych, z literatury oraz z życia autorów. Dzięki temu książka zainteresuje wszystkich, bo każdy jest uwikłany w czas. Na marginesie autorzy prezentują bajki i piosenki o czasie czy też najpopularniejsze angielskie rzeczowniki, wśród których na pierwszym miejscu plasuje się… czas.

Na koniec uwaga: książka nie miała korektora (przynajmniej nie widnieje on w stopce), co niestety widać w tekście.

Autorytaryzm a totalitaryzm

„Jeśli chodzi o poziom badań reżimów niedemokratycznych, to niemała część środowiska politologicznego po 1989 r. uległa, naszym zdaniem, błędnemu wrażeniu, że transformacja może (nawet musi!) dążyć w jednym kierunku – do demokracji. Rozwój wypadków w krajach obszaru postkomunistycznego zmierzał jednak najwyraźniej w innym kierunku. Daje/dawał on szereg dowodów na to, że niektóre reżimy nie przeszły fazy liberalizacji, lecz tylko fazę demokratyzacji; inne z kolei przechodzą od niedemokracji do niedemokracji. Błędne prognozy tych, którzy dali się zwieść pokusom prognostycznej funkcji politologii, obnażyły płytkość naszej wiedzy o istocie transformacji jako takiej”.

Cytowany fragment stanowi myśl przewodnią książki czeskich politologów z Uniwersytetu Masaryka w Brnie. Tytuł wskazuje, że książka ma podwójny charakter, którego odbiciem jest jej podział (choć nieuwyraźniony w spisie treści) na dwie części. Pierwsza, na którą składają się rozdziały I−III ma zdecydowanie charakter metateoretyczny i odpowiada treścią podtytułowi książki. Natomiast część druga, którą stanowi rozdział IV, o podobnej długości jak część pierwsza, zawiera analizę przemian politycznych po upadku komunizmu w siedmiu krajach postkomunistycznych (Białoruś, Rosja, Serbia, Albania, Azerbejdżan, Kazachstan i Turkmenistan), dokonaną w świetle koncepcji opartej na dystynkcji pomiędzy reżimami totalitarnymi a autorytarnymi, sformułowanej przez amerykańskiego politologa Juana Joségo Linza. Wieńczący pracę rozdział V stanowi „powrót do Linza”, czyli zestawienie wyników pracy w świetle założeń teorii Linza. Tu powiemy kilka słów odnośnie do części drugiej.

Autorzy dokonują analizy reżimów niedemokratycznych posługując się czterema kryteriami zaproponowanymi przez Linza, a mianowicie: stopniem ograniczenia pluralizmu (ograniczony pluralizm w autorytaryzmie, a monizm w totalitaryzmie), sposobem zdobycia i utrzymania legitymacji (szczególna rola mentalności postkomunistycznej w niektórych niedemokracjach), stopniem mobilizacji społeczeństwa wokół wartości grupy rządzącej oraz charakterem przywództwa. Podstawowe w koncepcji Linza jest odróżnienie reżimów totalitarnych od reżimów autorytarnych. Totalitarne opierają się na monistycznym centrum władzy, a wszelkie inne grupy wymagają legitymizacji ze strony centrum i są właściwie przez to centrum tworzone (pobudzane), istnieje tworzona przez centrum ideologia, z którą utożsamiają się grupy rządzące i która jest podstawą polityki, a udział obywateli w realizacji celów władzy jest aktywnie pobudzany przez monopolistyczną partię rządzącą. Natomiast reżimy autorytarne to „porządki z ograniczonym pluralizmem politycznym, bez dopracowanej wiodącej ideologii, ale za to z typową mentalnością, bez ekstensywnej czy intensywnej mobilizacji politycznej, w których przywódca lub mała grupka sprawuje władzę wewnątrz formalnie źle zdefiniowanych, ale obliczalnych granic”.

Część pierwsza pracy jest trudna, miejscami dość niejasna. Dlatego czytelników niebędących politologami zachęcam do czytania tej książki od rozdziału IV. Zawiera on wiele interesujących rozważań dotyczących przemian polityczno−społecznych w wymienionych wyżej krajach. Dopiero po jego przeczytaniu warto wrócić do metodologicznych analiz części pierwszej.

Postęp – ślepy zaułek Europy?

W Upadku idei postępu Zdzisław Krasnodębski, socjolog i filozof społeczny, próbuje zdiagnozować zmiany, jakie zachodzą w świadomości oraz praktycznym życiu człowieka epoki postnowoczesnej. Rozważania odbywają się na gruncie filozofii. Krasnodębski bierze pod lupę głównie myślicieli niemieckich i na podstawie ich rozważań kreśli ewolucję idei postępu na przełomie zmieniających się epok. Wychodząc od genealogii idei postępu rozważa jej duchowe źródła i społeczny kontekst kreowania tej myśli.

W początkowym okresie analizowanym przez filozofa postęp wiedzy, nauki i cywilizacji był utożsamiany z wyzwoleniem człowieka. To zaś było łączone z jego rozwojem etycznym. Taki postęp miał prowadzić do zwiększania się ludzkiego szczęścia. U Kanta natura, która stanowiła podstawę postępu, została zastąpiona rozumem. Wtedy też pojawiła się wątpliwość co do owoców rozwoju. Szczęście, jako efekt dochodzenia ludzkości do dojrzałości, zostało zakwestionowane.

W dalszej części rozważań autor przywołuje poglądy Webera. Pokazuje, że dość szybko postęp przestał być oczywistą wartością. Teorie następców Kanta wskazywały, że rozwój buduje bowiem człowieka coraz bardziej racjonalnego i wolnego, lecz wcale nie bardziej szczęśliwego czy lepszego w sensie etycznym. Kiedy zachwiały się przesłanki, na których zbudowano ideę postępu, również i ona zaczęła być podważana. Krasnodębski wskazuje tutaj na erozję następujących wartości: wiary w wartość przeszłości, przekonania o wyższości cywilizacji zachodniej, kultu wartości wzrostu ekonomicznego i technologicznego, wiary w rozum i wiedzę naukową, wreszcie – wiary w wartość życia na Ziemi.

Snując swe rozważania, filozof porusza się płynnie po różnych obszarach. Wywody naukowe przeplatają się ze spostrzeżeniami na temat życia społecznego – religii, moralności, priorytetów i celów, jakimi kierowali się ludzie w minionych 300 latach. Autor analizuje wpływ religijności i imperatywów obywatelskich na kształtowanie się filozofii i stylu funkcjonowania państwa niemieckiego. Tym samym próbuje zgłębić problem rodzenia się XX−wiecznych systemów politycznych.

W tym miejscu bardzo ważne wydają się wnioski Maxa Webera, na które wskazuje Krasnodębski, dotyczące etyki protestanckiej. Determinizm, zależność od transcendentnego Boga, samotność człowieka, wiara jako bezwarunkowo obowiązujące normy, miłość bliźniego rozumiana głównie jako spełnianie obowiązków zawodowych, wrogość wobec zmysłów i uczuć – wszystkie te wartości leżą, według Webera, u podstaw gospodarki kapitalistycznej i stanowią duchowe podłoże demokracji.

To newralgiczny moment w pochodzie ludzkiej myśli ostatnich kilkuset lat. Filozof wskazuje na cenę postępu, a jest ona bardzo wysoka – to naruszenie poczucia sensu życia. Prosty przykład znajdziemy na gruncie badań naukowych: „Po co tworzyć coś, co i tak z konieczności wkrótce będzie przestarzałe? – referuje poglądy Webera Krasnodębski. – Po co uprawiać obiektywną, „wolną od wartości” naukę, skoro nie odpowiada ona na najważniejsze pytania – o sens życia i śmierci, o dobro i zło?”

Krasnodębski akcentuje: racjonalizacja, postęp rozumu, dzięki którym człowiek zdołał się wyemancypować, jednocześnie oderwały go od etyki. A to w efekcie doprowadziło do poczucia utraty miar i sensu. „Racjonalizacja prowadzi do kryzysu nowoczesności” – konkluduje filozof.

Te wnioski, a także ich późniejsza realizacja w formach społecznych, ewolucji ustrojów i degradacji wartości, nie prowadzą jednak autora książki do pesymizmu. Krasnodębski pisze: „Brak ostatecznego rozwiązania naszych wątpliwości moralnych bynajmniej nie jest tragedią. (...) Nieco niewiary we własne siły może przywrócić ludziom wiarę w sens świata i życia”.

Ku pokrzepieniu ciała?

„Gdyby kobiety kochano za ich przymioty umysłowe, nie zdarzyłby się od czasów Adama ani jeden wypadek miłości” – powiedział Sienkiewicz. Wszystkie jego fabuły opierają się więc na schemacie konkretności, szybkości pożądania, które poprzedza powstanie więzi emocjonalnej między bohaterami. Jednak kobieta zdobyta, a szczególnie kobieta ciężarna bądź matka, staje się istotą metafizyczną, odrealnioną, odciętą od poprzedniego cielesnego wizerunku. Staje się poniekąd dziewicą Maryją. Jest to zaskakujące tym bardziej, że, jak twierdzi sam Sienkiewicz, pożądania nie sposób oddzielić od miłości, nawet uczucia religijne wyrażają się w gestach miłosnych, nie sposób kochać platonicznie.

Dlaczego więc ciężarna staje się inną postacią? Bo pożądanie tak uświęconej kobiety byłoby czymś nieprzyzwoitym, byłoby również niejako pożądaniem dziecka. Ciężarna staje się więc nietykalna. Istnieje kulturowo−moralny zakaz strzegący odrębności dyskursów: erotycznego i ciążowo−macierzyńskiego. Naruszyć go może tylko nikczemnik bądź człowiek kulturowo obcy. Tylko raz więc w całej Trylogii użyte zostaje słowo ciąża – w odniesieniu do branki Azji Ewki Nowowiejskiej.

Pożądanie zaś kobiety, która została matką czy żoną, jest również sprzeczne z zasadami – pożądać może tylko mąż, prawowity właściciel kobiecego ciała. Każdy inny musi zostać surowo ukarany. Dlatego, pomimo iż Bohun i Azja porwali kobiety, w których szaleńczo się zakochali, ich los jest inny. Bohun porywa kobietę zakochaną w innym i z innym zaręczoną, ale niezwiązaną ślubem. Ma nadzieję zdobyć jej miłość, ratuje ją ponadto przed gwałtem i śmiercią w Barze. Azja zaś chce zdobyć tylko ciało Baśki, to ciało święte i zakazane. Dlatego Bohunowi zostaje dana szansa bohaterskiej śmierci, Azja zaś kończy na palu. Książę Bogusław Radziwiłł, również winny porwania Oleńki i zamiaru porwania Heleny Skrzetuskiej, jawi się jako człowiek nikczemny. I to właśnie mniej z powodu zdrady ojczyzny, a bardziej z powodu naruszenia ładu społecznego, jakim jest chęć porwania czyjejś żony, dodatkowo matki licznych dzieci.

Bohaterowie Sienkiewicza są bardzo fizyczni. Zdaje się, że ich wszystkie działania opierają się na instynktach, pożądaniach, porywach i cierpieniach. To, co mogłoby zdawać się cierpieniem duchowym, zawsze wyłania się w działaniu fizycznym. Po odbiciu Ligii przez chrześcijan Winicjusz sieje spustoszenie w domu, Azja po ucieczce Baśki szaleje mimo poważnej rany, Kmicic, gdy przekonuje się o zdradzie Radziwiłła, dostaje ataku szału. Nawet bohaterowie współczesnych powieści Sienkiewicza cierpiąc nie pogrążają się w depresji, ale działają, nawet jeśli działaniem ma być zadawanie sobie bólu. Depresja jest już ostatnim stanem rozpaczy.

Ale ciało ma zawsze wyższość nad duchem – Wołodyjowskiego z klasztoru ostatecznie nie wyciąga logiczna przemowa Zagłoby i ojczyzna w potrzebie, ale uroda Krzysi, Zbyszka z depresji po śmierci Danusi nie leczy grożące Polsce niebezpieczeństwo, ale bliskość zakochanej Jagienki.

Książka Ryszarda Koziołka to ciekawy przykład badań nad modnym ostatnio w naukach humanistycznych zagadnieniem ciała. Jednak szeroki wybór lektur pozwolił autorowi podejść do zagadnienia nie tylko pod kątem erotyki czy śmierci, ale również cierpienia i nieobecności. Zaletą książki jest zwięzły i jasny sposób formułowania myśli, który ma szanse przemówić nie tylko do badaczy literatury, ale też do, chcących poszerzać horyzonty, przeciętnych czytelników. Bo cóż jest bardziej namacalnego niż ciało?

Przyjemność

Jerzy Bralczyk to doskonały przykład nietypowego naukowca. Człowieka, który bardzo chętnie dzieli się swoją wiedzą, robi to ciekawie i na wiele sposobów. Język chętnie promuje zza uniwersyteckiej katedry i radiowego mikrofonu, z kart książek i gazet, ze szklanego ekranu, a od kilku miesięcy także na portalu skupiającym użytkowników komunikatora Gadu−Gadu. Prowadzi także wideoblog.

Zagadnienia ścisłego powiązania języka z kulturą i doświadczeniem zajmują znaczące miejsce w pracach z dziedziny językoznawstwa. Definicja językowego obrazu świata uznaje język za jeden z najistotniejszych elementów kultury, która rozumiana jest jako całość cywilizacyjnego dorobku człowieka. W ten nurt refleksji językowych wpisuje się także najnowsza książka prof. Bralczyka Świat przez słowa.

Składająca się z dwóch odrębnych części („Ja” oraz „Świat”) publikacja zbudowana jest na kształt słownika – poszczególne artykuły podporządkowane są wyrazom analizowanym przez językoznawcę. Alfabetyczny układ daje czytelnikowi zupełną swobodę czytania. W indeksie znajdujemy ponad sto słów: archaicznych i współczesnych, wyspecjalizowanych i używanych w języku potocznym. W pierwszej części oscylują one wokół człowieka i jego uczuć, czyli inaczej świata wewnętrznego. Mamy zatem „ciało”, „charakter”, „samotność” i „miłość”. Leksemy drugiej części dotyczą świata zewnętrznego i są to abstrakty typu „czas” czy „prawda”, a także hasła związane z życiem współczesnego człowieka: „komórka”, „komputer”, „telewizja”, „śmieci”.

Analizy wyrazów prof. Bralczyk dokonuje na kilka sposobów: opisuje etymologię, bada zmiany leksykalne i porównuje leksemy z ich obcojęzycznymi odpowiednikami. Najczęściej jednak bada wyrazy w ich „środowisku naturalnym”, to znaczy w typowych użyciach językowych, związkach frazeologicznych czy porzekadłach. W krótkiej, skondensowanej formie zawiera ogrom informacji. Wykorzystuje fragmenty arcydzieł polskiej literatury, parafrazuje ludowe przyśpiewki i teksty powszechnie znane z historii i kultury.

Ewolucja znaczeń leksemów – której autor poświęca sporo uwagi, by dzięki niej pokazać zachodzące wokół nas zmiany – czasami śmieszy, a czasami przestrasza. Zjawisko to doskonale obrazuje analiza wyrazu „komórka” – który w XV w. oznaczał jedynie „małą izbę”, a dopiero trzy wieki później rozszerzył swą pojemność i stał się także terminem biologicznym. Słownik warszawski z 1900 roku zanotował już dziesięć znaczeń słowa „komórka”. Telefon komórkowy – jako ostatnie, szóste znaczenie – po raz pierwszy pojawił się w słowniku z 1996 roku. Jednak z biegiem czasu urządzenie to nabrało takiej rangi, że w słownikach języka polskiego zaczęły się pojawiać dwie „komórki”: ta o wielu znaczeniach i zupełnie osobna „komórka” – telefon. „Mamy jeszcze wciąż dawną frazeologię ’komórkową’ – pisze prof. Bralczyk. – Mamy szare komórki i komórki do wynajęcia, i rodzinę jako podstawową komórkę społeczeństwa. Ale w najnowszym słowniku PWN dwa pierwsze hasła to być pod komórką i dzwonić na komórkę (...) A te inne znaczenia dostaną niedługo w słownikach kwalifikator przestarzałe albo książkowe”.

Podziwiamy urok przyjaźni prof. Bralczyka ze słowami i z językiem w ogóle. Nieistotne zresztą, czy czyta się pisane przez niego gawędziarskim stylem książki, czy też słucha „wgadywanych wgadów”, jak profesor określa swoją internetową aktywność – obcowanie z językiem profesora to prawdziwa przyjemność.

Książki nadesłane

Paul J. Steinhardt, Neil Turok, Nieskończony Wszechświat. Poza teorię wielkiego wybuchu, tłum. Tomasz Krzysztoń, wyd. prószyński i s−ka, Warszawa 2009, seria: Na Ścieżkach Nauki.

Rola uczelni w rozwijaniu społeczeństwa obywatelskiego, pod red. Jerzego Dietla i Zofii Sapijaszki, fundacja edukacyjna przedsiębiorczości, Łódź 2009.

Władysław Stanisław Rybicki, VIP Dostrojenie, czyli co zbawi ludzkość nie tylko od ptasiej grypy, centrum medycyny biologicznej, Hiszpania 2008.

Anna Głąb, Ostryga i łaska. Rzecz o Hannie Malewskiej, wyd. znak, Kraków 2009.

Piotr Tryjanowski, Stanisław Kuźniak, Krzysztof Kujawa, Leszek Jerzak, Ekologia ptaków krajobrazu rolniczego, bogucki wydawnictwo naukowe, Poznań 2009.

Język – styl – gatunek. Katowickie spotkania doktorantów, red. Małgorzata Kita, współudział: Maria Czempka−Wiewióra, Magdalena Ślawska, Maria Wacławek, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Zdzisława Mokranowska, Młodość i starość. Studia o twórczości Jarosława Iwaszkiewicza, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Miłosz Piotrowiak, „Kto ten pejzaż zimą niewydarzoną zatruł?” Tropy egzystencji w liryce Jerzego Kamila Weintrauba, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Joanna Warmuzińska−Rogóż, De Langlois ŕ Tringlot L’effet−personnage dans les „Chronicles romanesques” de Jean Giono, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Józef Olejniczak, Powroty w śmierć, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

„Z Prawa Pracy i Polityki Socjalnej”, tom 17, pod red. Arkadiusza Nowaka, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2008, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Od marksizmu do feminizmu. Księga pamiątkowa z okazji 70. rocznicy urodzin Profesora Kazimierza Ślęczki, pod red. Tomasza Czakona, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Jan Słomka, Wczesnochrześcijańskie nazwy chrztu, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Małgorzata Nita, Stratygrafia pyłkowa i historia roślinności interglacjału mazowieckiego i starszej części zlodowacenia liwca w zachodniej i środkowej części Wyżyn Polskich, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Prawo międzynarodowe, europejskie i krajowe – granice i wspólne obszary. Księga jubileuszowa dedykowana Profesor Genowefie Grabowskiej, pod red. Barbary Mikołajczyk i Joanny Nowakowskiej−Małuseckiej, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Ryszard Koziołek, Ciała Sienkiewicza. Studia o płci i przemocy, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Między socjologią polityki a antropologią polityki, pod red. Jacka Wodza, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Jadwiga Stawnicka, Studium porównawcze nad kategorią semantyczno−słowotwórczą Aktionsarten w języku rosyjskim i polskim. Tom I Czasowniki z formantami modyfikacyjnymi, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Robert Krzysztofik, Układ lokalizacyjny miast typu system – sieci na obszarze Polski, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Zdrowie psychiczne uczniów – różne konteksty i odniesienia, pod red. Zofii Dołęgi i Marii John−Borys, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Ewa Wysocka, Doświadczanie życia w młodości – problemy, kryzysy i strategie ich rozwiązywania. Próba opisu strukturalno−funkcjonalnego modelu życia preferowanego przez młodzież z perspektywy pedagogiki społecznej, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Richard Rorty, Filozofia jako polityka kulturalna, tłum. i przedmowa Bogdan Baran, sw „czytelnik”, Warszawa 2009, seria: Nowy Sympozjon.

Przeklęte miejsce Europy? Dylematy polskiej geopolityki, pod red. Jacka Kloczkowskiego, ośrodek myśli politycznej, wyższa szkoła europejska im. Ks. j. tischnera, Kraków 2009, seria: Polskie Tradycje Intelektualne.

Jan Holzer, Stanislav Balík, Postkomunistyczne reżimy niedemokratyczne. Badania nad przemianami teorii politycznej w okresie po transformacji ustrojowej, tłum. Vladimír Petrilák, przekład przejrzał i poprawił Artur Wołek, ośrodek myśli politycznej, wyższa szkoła biznesu – national−Louis university, Kraków – Nowy Sącz 2009, seria: Biblioteka Myśli Politycznej.

Władysław Konopczyński, O wartości naszej spuścizny dziejowej. Wybór pism, wstęp Piotr Biliński, ośrodek myśli politycznej, Kraków 2009, seria: Biblioteka Klasyki Polskiej Myśli Politycznej.

Philip Zimbardo, John Boyd, Paradoks czasu, tłum. Anna Cybulko, Marcin Zieliński, red. nauk. Maria Materska, wyd. naukowe PWN, Warszawa 2009, seria: Biblioteka Psychologii Współczesnej.

Dariusz Rolnik, Portret szlachty czasów stanisławowskich, epoki kryzysu, odrodzenia i upadku Rzeczypospolitej w pamiętnikach polskich, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Piotr Żmigrodzki, Wprowadzenie do leksykografii polskiej, wyd. III rozszerzone, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Muzyka religijna – między epokami i kulturami. Tom II, pod red. Krystyny Turek i Bogumiły Miki, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Aleksandra Gawęda, Enklawy w granicie Tatr Wysokich, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Aleksandra Grzybowska, La fugueuse et ses avatars dans l’oeuvre romanesque de Suzanne Jacob, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Sylwester Fertacz, Kazimierz Miroszewski, Marzec 1968 roku w województwie katowickim, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Anna Michnik, Mikrokalorymetryczne badania przemian konformacyjnych albuminy poddanej działaniu wybranych czynników fizykochemicznych, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Beata Kozłowska, Promieniotwórczość naturalna wód źródlanych uzdrowisk południowej Polski, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Jerzy Stasz, II pracownia fizyczna. Tematyka ćwiczeń i uwagi metodyczne, wyd. II poprawione, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Gabriel Radecki, Fundacje zakładane przez osoby prawne Kościoła Katolickiego w Polsce, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

On language structure, acquisition and teaching. Studies in honour of Janusz Arabski on the occasion of his 70th birthday, red. Maria Wysockia, Bożena Leszkiewicz, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Wartości – tradycja i współczesność, pod red. Danuty Ślęczek−Czakon i Mariusza Wojewody, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Janina Poczęsna, Przygotowanie studentów kierunku elektrotechnika do funkcjonowania na rynku pracy. Monografia, wyd. politechniki śląskiej, Gliwice 2009.

Jacek Woroniecki OP, Myśli wybrane, wyb. Małgorzata B. Majewska, Fundacja Servire Veritati Instytut Edukacji narodowej, Lublin 2009.

Barbara Kiereś, O personalizm w pedagogice. Studia i szkice z teorii wychowania, Fundacja Servire Veritati Instytut Edukacji narodowej, Lublin 2009.

„Cywilizacja. O nauce, moralności, sztuce i religii”, nr 28/2009, Fundacja Servire Veritati Instytut Edukacji narodowej, Lublin 2009.

„Cywilizacja. O nauce, moralności, sztuce i religii”, nr 29/2009, Fundacja Servire Veritati Instytut Edukacji narodowej, Lublin 2009.

Jan Kajfosz, Magia w potocznej narracji, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Aleksandra Niewiara, Kształty polskiej tożsamości. Potoczny dyskurs narodowy w perspektywnie etnolingwistycznej (XVI−XX w.), wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Agata Aleksandra Kluczek, Vndique victores. Wizja rzymskiego władztwa nad światem w mennictwie złotego wieku Antoninów i doby kryzysu III wieku – studium porównawcze, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Agnieszka Mrozik, Zmiany w składzie bakteryjnych kwasów tłuszczowych w czasie rozkładu fenolu w glebie, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Michał Kaczmarczyk, System medialny Irlandii. Zarys problematyki, biblioteka śląska w katowicach, oficyna wyd. „humanitas”, Sosnowiec 2009.

Paweł Jasienica, Ślady potyczek, wyd. prószyński i s−ka, Warszawa 2009, seria: Jasienica. Powrót.

Atul Gawande, Komplikacje. Zapiski chirurga o niedoskonałej nauce, tłum. Adriana Sokołowska, wyd. znak, Kraków 2009, seria: Z półki prof. Andrzeja Szczeklika.

Ks. Grzegorz Polok, Rozwinąć skrzydła. Nie tylko o dorosłych dzieciach alkoholików, wyd. kaga−druk, Katowice 2009.

Eli Zaretsky, Sekrety duszy. Społeczna i kulturowa historia psychoanalizy, tłum. Magdalena Trzcińska, wyd. prószyński i s−ka, Warszawa 2009.

Wioletta Turowska, Adam Węgrzyn, Rachunkowość, wyd. marina, Wrocław 2009.

Zygmunt Bauman, Sztuka życia, tłum. Tomasz Kunz, wyd. literackie, Kraków 2009.

Anna Jamrozek−Sowa, Życie powtórzone. O pisarstwie Zofii Romanowiczowej, stowarzyszenie literacko−artystyczne „fraza”, Rzeszów 2008, seria; Biblioteka „Frazy”.

Janusz Ryba, Oświeceniowe tutti frutti. Maskarady – konwersacja – literatura, wyd. uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Historia Literatury Polskiej.

Anna Jawor, Kultura w mieście idealnym. Kultura – Zamość – uczestnictwo w kulturze, korporacja polonia, Warszawa 2009.

„Annales Mathematicae Silesianae”, 22 (2008), wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009.

Jadwiga Staniszkis, Antropologia władzy. Między Traktatem Lizbońskim a kryzysem, wyd. prószyński i s−ka, Warszawa 2009.

Bogdan Musiał, Na Zachód po trupie Polski, tłum. Mateusz Falkowski, wyd. prószyński i s−ka, Warszawa 2009.

Piotr Ślęzak, Ochrona prawa do wizerunku, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Ronald Inglehart, Pippa Norris, Wzbierająca fala. Równouprawnienie płci a zmiana kulturowa na świecie, tłum. Beata Hellmann, państwowy instytut wydawniczy, Warszawa 2009, seria: Biblioteka Myśli Współczesnej.

Katarzyna Kwapisz−Osadnik, Le verbe français dans un cadre cognítíf, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Anna Majkiewicz, Jolanta Tambor, Śpiewająco po polsku, wyd. III, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Leonard Niedźwiecki, Listy wybrane z lat 1832−1839, opr. Stanisław Makowski, sw „czytelnik”, Warszawa 2009.

Marian Grabowski, Podziw i zdumienie w matematyce i fizyce, wyd. prószyński i s−ka, Warszawa 2009, seria: Na Ścieżkach Nauki.

Anna Supruniuk, Mirosław Adam Supruniuk, Uniwersytet Stefana Batorego w Wilnie w fotografiach 1919−1939, wyd. Naukowe umk, Toruń 2009.

Joanna Przyklenk, Staropolska kronika jako gatunek mowy, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Wartości w muzyce. Tom 2. Wartości kształcące i kształtowane u studentów w toku edukacji szkoły wyższej, pod red. Jadwigi Uchyły−Zroski, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Robert Krzysztofik, Krzysztof Odoj, Przewodnik do ćwiczeń z geografii ekonomicznej, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Joanna Bereta, Aleksander Koj, Zarys biochemii, wydz. Biochemii, biofizyki i biotechnologii uj, Kraków 2009.

Douwe Draaisma, Rozstrojone umysły. Historie chorych i dzieje chorób, tłum. Ewa Jusewicz−Kalter, państwowy instytut wydawniczy, Warszawa 2009, seria: Biblioteka Myśli Współczesnej.

Wojciech Chudy, Filozofia wieczysta w czas przełomu. Gdańskie wykłady z filozofii klasycznej z roku 1981, red. Mirosława Chuda, towarzystwo naukowe kul jana pawła II, Lublin 2009, seria: Biblioteka „Ethosu”.

Tadeusz Styczeń SDS, abp Stanisław Dziwisz, The Prayer of Gethsemane Goes On, instytut jana pawła II kul, Lublin – Vaduz 2005.

Paweł Jasienica, Myśli o dawnej Polsce, wyd. prószyński i s−ka, Warszawa 2009.

Willi Lambert, Sztuka komunikacji odkrywana z Ignacym Loyolą, tłum. Ryszard Zajączkowski, wyd. jedność, Kielce 2009.

Leonar Mlodinow, Matematyka Przyszłości. Jak przypadki wpływają na nasz los, tłum. Paweł Strzelecki, wyd. prószyński i s−ka, Warszawa 2009, seria: Na Ścieżkach Nauki.

Krystyna Heska−Kwaśniewicz, Tajemnicze ogrody 2. Rozprawy i szkice z literatury dla dzieci i młodzieży, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Antoni Budniok, Eugeniusz Łągiewka, Problemy elektrochemii w inżynierii materiałowej, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Seweryn Miga, Nieliniowe właściwości dielektyczne wybranych kryształów ferroicznych, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Aleksandra Skrzypietz, Francuskie zabiegi o koronę polską po śmierci Jana III Sobieskiego, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Ewa Jarosz, Ochrona dzieci przed krzywdzeniem. Perspektywa globalna i lokalna, wyd. II, wyd. Uniwersytetu śląskiego, Katowice 2009, seria: Prace Naukowe UŚ w Katowicach.

Zastosowania nowoczesnej analizy danych w marketingu i badaniach rynku, StatSoft, Kraków 2009.

Analiza danych przemysłowych – Jakość i innowacyjność w praktyce, StatSoft, Kraków 2009.

Analiza danych w programie Statistica 9 – Przegląd, StatSoft, Kraków 2009.

Zastosowania statystyki i data mining w badaniach naukowych, StatSoft, Kraków 2009.