Obserwacje radioastronomiczne s prowadzone wCentrum Astronomii UMK odok. 50 lat. Od1994 roku gwnym narzdziem badawczym toruskich radioastronomw jest teleskop z32−metrowym zwierciadem parabolicznym –jeden znajlepszych tej klasy wEuropie.
15−letnia historia toruskiego radioteleskopu to wzasadzie success story. Jednak spoczywanie nalaurach byoby nieroztropne. Postp wastronomii jest generowany przez rozwj technik obserwacyjnych. Wodniesieniu doradioastronomii oznacza to wiksze zwierciada lub zespoy zwierciade owielkiej powierzchni sumarycznej, wiksz dokadno ich powierzchni oraz wyposaenie wcoraz lepsze systemy odbiorcze –coraz czulsze ipokrywajce pasma czstotliwoci sabo dotd spenetrowane. Przez znaczn cz czasu obserwacyjnego radioteleskopy europejskie pracuj jako sie, tzn. cz si ze sob tak, i powstaje wirtualny teleskop orozmiarach kontynentu. Gdy wic coraz wicej naszych partnerw zaczyna dysponowa instrumentami o rednicach wikszych ni dotychczasowy standard 30−40m, zaczynamy „odstawa”, co odbija si najakoci wynikw obserwacji. Jest te druga przesanka dozainwestowania wnowy instrument. Warunki obserwacji wmiejscu, gdzie znajduje si teleskop –wie Piwnice pooona zaledwie ok. 10km odcentrum 200−tysicznego Torunia –nieuchronnie si pogarszaj. Zakcenia generowane przez cywilizacj znaczco degraduj jako obserwacji, szczeglnie nafalach odugoci ok. 20cm.
Odlat wCentrum Astronomii UMK dojrzewaa koncepcja budowy nowego radioteleskopu, wikszego ni dotychczasowy iulokowanego naterenie obardzo maej gstoci zaludnienia, co podyktowane jest wystpujcym tam niszym poziomem promieniowania radiowego wytwarzanego przez urzdzenia elektryczne ielektroniczne.
Nowy, duy, bo a 90−metrowy radioteleskop UMK –drugi co dowielkoci wEuropie –miaby stan wBorach Tucholskich iby zdalnie sterowany zPiwnic. Nie do, e jego rednica dorwnywaaby najwikszym instrumentom tego typu nawiecie, to zastosowane przyjego konstrukcji technologie sprawiyby, e koszt jego budowy byby kilkakrotnie niszy. Prof. Lars Baath zPolitechniki wHalmstad (Szwecja) zaproponowa budowa reflektora teleskopu zlekkich kompozytw. Wkoncepcji tej zastosowano by oryginalne rozwizanie sterowania, oparte nasiownikach hydraulicznych. Jego odbiorniki radiowe miayby mie charakter matrycy, analogicznej do optycznej kameryCCD (zaopracowanie ktrej przyznano Nobla zdziedziny fizyki w2009 roku), co zwielokrotniaoby moliwoci tworzenia nowych przegldw caego nieba (klasyczny radioteleskop obserwuje tylko jeden „piksel” naniebie).
Dziki nowemu instrumentowi toruscy astronomowie chcieliby tworzy caociowe przegldy nieba naczstotliwociach kilkunastu GHz oraz monitorowa zmienno radiorde iodkrywa radiorda efemeryczne wtym pasmie. Mao ktry teleskop odkrywa dokadnie to, do czego zosta zaprojektowany. Odkrycia naukowe mona tylko dopewnego stopnia „zaplanowa”. Tak byo np. zkosmicznym mikrofalowym promieniowaniem ta, najpierw przewidzianym nagruncie teorii, apotem potwierdzonym obserwacyjnie. Nie mniej ekscytujce s jednak odkrycia dotyczce zjawisk iobiektw, zktrych istnienia wogle nie zdawalimy sobie sprawy, ktrych „nie przewidywano”.
Czy to przedsiwzicie ma szanse si powie? Radioastronomowie zTorunia maj ju wpraw wproponowaniu desperackich projektw. Tak byo zobecnym 32−metrowym teleskopem, ktrego idea zrodzia si jeszcze epoce gierkowskiej, wstanie wojennym zostaa schowana doszuflady, by wkocu –na przekr tym, ktrzy pukali si wczoo –zmartwychwsta podkoniec lat 80. Miejmy nadziej, e nowemu pokoleniu radioastronomw zUMK uda si szybko zrealizowa plan budowy nowego radioteleskopu.