Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje





Sd nie podzieli opinii, e „zapoyczanie” tekstw hase z innego sownika mona uzna za dopuszczalne.

SOWNIK PRZED SDEM

Maria Grzeszczyk

Ustawa z 4 lutego 1994 o prawie autorskim i prawach pokrewnych (DzU z 2006 nr 90, poz. 631 ze zm.) chroni dziea naukowe. Powszechnie si uwaa, e poza zakresem tej ochrony pozostaje temat pracy naukowej, ustalenia i odkrycia naukowe oraz fakty z dziedziny nauki. Teza jednego z orzecze Sdu Najwyszego brzmi: „Same idee, tezy i rozwizania naukowe w sensie szerokim jako takie nie podlegaj w zasadzie ochronie autorskoprawnej” (OSPiKA z 1979, nr 3, poz. 52). Jednak warunkiem przyznania okrelonej przepisami tego prawa ochrony konkretnej pracy naukowej jest to, aby bya przejawem indywidualnego ujcia, tj. aby speniaa przesank przewidzian w art. 1 ustawy. Przepis ten definiuje, co jest przedmiotem prawa autorskiego. Jest nim kady przejaw dziaalnoci twrczej o indywidualnym charakterze, ustalony w jakiejkolwiek postaci, niezalenie od wartoci, przeznaczenia i sposobu wyraenia (utwr). Tre dziea naukowego z reguy ma charakter twrczy. Nie ma cech utworu dzieo pozbawione cechy twrczej o indywidualnym charakterze oraz takie, w ktrym zawarte zostay wycznie treci lub elementy twrcze pochodzce z innych dzie.

Autor zbiorowy

Sowniki jzykowe to dziea naukowe, ktre z reguy mona zaliczy do utworw w rozumieniu art. 1 ustawy. Powstanie duego sownika jzykowego poprzedzone jest pracami teoretycznymi i praktycznymi. Pierwsza faza polega na zbieraniu materiaw, tj. tekstw zawierajcych przykady uy jzyka (tzw. korpus). Nastpnie naley je uporzdkowa tak, aby do kadego wyrazu znale odpowiednie realizacje tekstowe (tzw. siatka hase). Opracowujc koncepcj sownika naley sprecyzowa zaoenia metodologiczne i okreli budow artykuu hasowego (struktur). Kocow czynnoci jest redagowanie poszczeglnych hase.

Due sowniki s dzieami tworzonymi przez zespoy autorw, konsultantw i redaktorw. Zdarza si, e sownik tworzy jeden lub kilku autorw. Takie nazywane s sownikami autorskimi. S to z reguy mae sowniki. Pierwsze z nich nale do kategorii utworw zbiorowych. Ustawa o prawie autorskim w art. 11 przyznaje wydawcy (producentowi) majtkowe prawa autorskie do takiego utworu. Oznacza to, e wydawca od chwili powstania utworu zbiorowego ma te prawa, co jest wyjtkiem od obowizujcej zasady, e prawa autorskie przysuguj w chwili ich powstania twrcy (ktry je oczywicie moe przenie na inne osoby). Takie rozwizanie jest uzasadnione ochron interesu wydawcy. Powszechnie si uwaa, i motywem przewodnim przyznania wydawcy praw autorskich do utworu zbiorowego s te same wzgldy, jakimi ustawodawca kieruje si w art. 3, czynic przedmiotem prawa autorskiego zbiory, antologie, wybory i bazy danych. Jak stwierdzi Sd Najwyszy w wyroku z 15.11.2002 (OSN 2004, nr 3, poz. 44), uzasadnieniem rozwizania ustawowego zastosowanego w art. 11 s: po pierwsze – wkad wydawcy (producenta) w przygotowanie dziea zbiorowego, ktry ma nie tylko wymiar finansowy i organizacyjny, lecz czsto ma charakter wasnej pracy twrczej, po drugie – ryzyko i odpowiedzialno, jakie ponosi wydawca, z ktrym dzieo jest kojarzone, po trzecie – wzgldy praktyczne zwizane z trudnociami w oznaczeniu wsptwrcw utworu zbiorowego. Chodzi rwnie o twrczy charakter wyraajcy si w doborze, ukadzie lub zestawieniu poszczeglnych czci skadajcych si na utwr zbiorowy (J. Barta, R. Markiewicz, Komentarz. Prawo autorskie, 2005, s. 200).

Trzeba zastrzec, e artyku 11, przyznajc wydawcy majtkowe prawa autorskie do utworu zbiorowego jako caoci, jednoczenie przyznaje te prawa do czci utworu zbiorowego, ktry moe mie samodzielne znaczenie (i jest utworem), twrcom tych czci. Oznacza to w praktyce, e autor duego hasa w encyklopedii, ktre moe by wykorzystane poza encyklopedi w formie np. artykuu, moe publikowa jego tre. Umowa pomidzy wydawc a autorem hasa moe przewidywa inny zakres praw wydawcy.

Obecnie obowizujca ustawa nie zawiera definicji utworu zbiorowego, a jedynie wylicza przykadowo encyklopedie i publikacje periodyczne. Poprzednio obowizujca ustawa z 10.07.1952 o prawie autorskim wymieniaa sowniki jako utwory zbiorowe.

Opinia biegego

Precedensowym sporem rozstrzyganym przez sdy na tle praw autorskich do sownikw bya gona sprawa pomidzy Wydawnictwem Naukowym PWN S.A. z siedzib w Warszawie a Ann i Mieczysawem Kurpiszami, byymi wsplnikami spki cywilnej dziaajcej pod firm Wydawnictwo Kurpisz w Poznaniu.

Spr rozpocz si w lipcu 1995 r. wniesieniem powdztwa cywilnego przez PWN o zakazanie Wydawnictwu Kurpisz rozpowszechniania wydanego przez nich Praktycznego sownika wspczesnej polszczyzny (tomy I, II i III) oraz o zasdzenie korzyci bezpodstawnie uzyskanych z jego sprzeday. PWN twierdzi w pozwie, e Praktyczny sownik nie jest dzieem samodzielnym, gdy zapoycza ze Sownika jzyka polskiego PWN pod redakcj naukow prof. Mieczysawa Szymczaka znaczn cz definicji, naruszajc przysugujce mu majtkowe prawa autorskie. Wydawca Sownika jzyka polskiego zarzuca, e autorzy Praktycznego sownika przepisali wprost i bez adnej twrczej pracy znaczn cz jego sownika.

Zgodnie z przepisami kodeksu postpowania cywilnego porwnanie obydwu dzie w formie oznaczenia na tekstach jednakowo brzmicych fragmentw nie mogo by wystarczajcym dowodem w sprawie. Sd powoa biegego. Biegym moga by tylko osoba posiadajca wiadomoci specjalne z zakresu leksykografii oraz dowiadczenie zwizane z prac nad tworzeniem sownikw. Liczba osb, ktre mogyby spenia te kryteria, bya bardzo ograniczona zwaywszy te na to, e kada ze stron protestowaa wybr osb zwizanych ze rodowiskiem akademickim w Warszawie i Poznaniu. W szczeglnoci PWN, wydajc od 50 lat sowniki jzyka polskiego, wsppracowa z wieloma jzykoznawcami. Biegym zgodzi si by profesor Instytutu Jzyka Polskiego PAN w Krakowie, ktrego sd powoa w tym charakterze. W toku sporu Wydawnictwo Kurpisz wydao kolejne trzy tomy Praktycznego sownika, a PWN rozszerzy powdztwo o te publikacje.

Przedoona sdowi opinia biegego dotyczya zarwno kwestii zwizanych z tworzeniem sownikw, jak te porwnania wielu elementw obydwu dzie. Biegy stwierdzi, e autorzy Praktycznego sownika przepisali ze Sownika jzyka polskiego pod red. M. Szymczaka 38 proc. hase w caoci, a 39 proc. z niewielkimi zmianami, e wykorzystali z niego sposb budowy hasa, a w szczeglnoci struktur hase trudnych, i e nie posiadaj materiaw jzykowych sucych do redagowania poszczeglnych hase, co potwierdza zarzuty powoda o ich zapoyczeniu wprost. Jednoczenie biegy zauway, e w sowniku Szymczaka wykorzystano sposb budowy hase z innego, wczeniejszego Sownika jzyka polskiego PWN pod redakcj prof. Witolda Doroszewskiego, ktry jest dorobkiem caego rodowiska jzykoznawcw i jest wzorem dla innych sownikw. Jednake odnonie do zapoycze tekstw hase biegy stwierdzi, e taka praktyka jest powszechna, wzorowanie si za na sowniku Doroszewskiego jest uzasadnione jego wielkim znaczeniem dla leksykografii polskiej.

Na wniosek powoda sd zobowiza pozwanych do wyliczenia zysku osignitego ze sprzeday. Pozwani wykazali zysk ze sprzeday szeciu tomw i na tej podstawie PWN okreli wysoko danego roszczenia na kwot 524 427 z, uzasadniajc to tym, e nowe hasa stanowi 40 proc. sownika pozwanych, a zatem 60 proc. zysku to bezpodstawnie uzyskane korzyci.

PWN przegra proces przed sdem I i II instancji. Nie zostay objte procesem kolejne tomy wydawanego dalej Praktycznego sownika. Dopiero na skutek kasacji powoda wniesionej do Sdu Najwyszego sprawa zostaa przesdzona na korzy PWN. Sd Najwyszy, po wnikliwym rozwaeniu istotnych w sprawie kwestii w wietle przepisw ustawy z 04.02.1994 o prawie autorskim i prawach pokrewnych (DzU z 2000, nr.80, poz 904), uzna, co nastpuje.

Przesanka twrczoci

Sowniki jzyka polskiego s utworami zbiorowymi, ktrym na mocy art. 11 cytowanej ustawy wydawcy przyznane zostay majtkowe prawa autorskie do caoci tego dziea z uwagi na wkad twrczy wydawcy w jego przygotowanie majcy okrelony wymiar finansowy i organizacyjny. Oczywicie, sownik podlega ochronie przewidzianej prawem autorskim tylko wwczas, jeeli mona w nim stwierdzi przejawy dziaalnoci twrczej. Moe to dotyczy zarwno dziaalnoci autorw, ktrzy napisali okrelone czci dziea, jak te dziaalnoci polegajcej na opracowaniu jednolitego wzoru budowy hasa, doborze hase oraz ukadzie i uporzdkowaniu skadnikw sownika (wykonywanej bd organizowanej przez wydawc). Jednoczenie sd stwierdzi, e ocena prawna sownika z punktu widzenia przepisw prawa autorskiego jest niewtpliwie utrudniona z uwagi na natur tego utworu, w szczeglnoci ze wzgldu na to, e wachlarz moliwoci zdefiniowania poszczeglnych hase jest ograniczony.

Niewtpliwie, poza definiowaniem hase, twrczym elementem sownika jest siatka hase oraz kompozycja hase trudnych. Siatka hase w Praktycznym sowniku zapoyczona zostaa ze sownika Szymczaka. Pozwani nie mogli stworzy oryginalnej siatki hase, skoro nie zebrali wasnego materiau jzykowego (korpusu). Ze sownika Szymczaka zapoyczona zostaa rwnie struktura hase trudnych. Ustalono wprawdzie, e sownik Szymczaka w zakresie budowy hase wzorowa si na sowniku Doroszewskiego, jednake w tym pierwszym sowniku dokonano takich zmian, ktre pozwalaj na uznanie, e nastpio oryginalne opracowane tego elementu. Ponadto stwierdzony przez biegego fakt wykorzystania w Sowniku jzyka polskiego Szymczaka struktury hase trudnych ze sownika Doroszewskiego uznany zosta przez sd za bez znaczenia, skoro wydawc obydwu sownikw by powd i jego zgoda na opracowanie bya zbdna. Inny wydawca, jakim byo Wydawnictwo Kurpisz, wykorzystujc te elementy w swoim sowniku, powinien uzyska na to zgod. Pozwani nigdy nie wystpowali do PWN o tak zgod.

Przesanka twrczoci moe si przejawia rwnie w tym, e w wyniku wykorzystania niektrych elementw twrczych innego utworu wczeniej powstaego, stworzone zostanie dzieo majce wasne oryginalne elementy twrcze – opracowanie (art. 2 ustawy). Takie wykorzystanie wymaga jednak zgody tego, do ktrego nale majtkowe prawa autorskie. Brak takiej zgody jest rwnoznaczny z naruszeniem praw autorskich. Sd zgodzi si z pogldem biegego, e ocena przejawu twrczoci przy formuowaniu definicji sownikowych jest ograniczona, gdy mog one powsta identyczne samodzielnie, jednake decydujca jest skala tego zjawiska.

Za nie bez znaczenia sd uzna kwesti nieposiadania przez Wydawnictwo Kurpisz tekstw rdowych zawierajcych przykady uycia jzyka, zwane korpusem, ktre w tym przypadku jednoznacznie wiadczyy o tym, e autorzy nie tworzyli nowego, oryginalnego sownika. Natomiast udowodniony fakt przepisania przez autorw Praktycznego sownika znacznej liczby definicji Sownika jzyka polskiego Szymczaka (a nie sownika Doroszewskiego) uzna za niemieszczcy si w granicach przecitnej moliwoci sformuowania identycznych definicji. Sd nie podzieli opinii, e „zapoyczanie” tekstw hase z innego sownika mona uzna za dopuszczalne.

Tym samym Sd Najwyszy przesdzi spr w odniesieniu do naruszenia przez pozwanych majtkowych praw autorskich powoda przysugujcych mu jako wydawcy Sownika jzyka polskiego Szymczaka i ich odpowiedzialnoci z tego tytuu.

Po dziesiciu latach trwania procesu, ktry prowadziam jako penomocnik PWN, wydany zosta zakaz rozpowszechniania objtych sporem tomw Praktycznego sownika, a przegrani musieli zapaci dane odszkodowanie wraz z duymi kosztami procesu za wszystkie instancje.

Opisany proces sdowy obrazuje problemy, ktre biorcy udzia w tworzeniu sownikw musi bra pod uwag. Oryginalno sownika mona wywie z wielu jego elementw, jak ujcia caoci, usystematyzowania, doboru, struktury hase i treci definicji. Oczywicie w wielu sownikach krtkie definicje, np. dotyczce terminw naukowych lub technicznych, mog by identyczne, ale ich liczba musi by ograniczona. Nie warto przepisywa treci jednego sownika do innego.

Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje

Forum Akademickie Page Not Found - Forum Akademickie

Błąd 404 - Strona o podanym adresie nie istnieje