Rzetelność, ciekawość i zaufanie – to mają być trzy filary nowego głosu nauki. Rusza portal Academia PAN, na którym będzie można znaleźć artykuły o aktualnych odkryciach, rozmowy z badaczami, komentarze ekspertów oraz materiały edukacyjne i podcasty. „Forum Akademickie” jest partnerem nowego serwisu PAN.
Portal academia.pan.pl ma być według zamierzeń jego twórców popularnonaukowym medium pokazującym, że nauka nie jest hermetycznym światem, lecz żywą częścią kultury i codzienności. Będzie łączył naukowców, dziennikarzy i wszystkich pasjonatów nauki, którzy poszukują wiedzy opartej na faktach, a nie na sensacji. Jak zapewniają autorzy projektu, ich celem jest nie pogoń za klikalnością, lecz tłumaczenie złożonych zjawisk przystępnym i angażującym językiem. W efekcie twórcy chcą przywrócić nauce należne jej miejsce w debacie publicznej.
Chcemy pokazywać naukę bez uproszczeń i clickbajtu. Rzetelnie, przystępnie i z pasją. Nauka dotyka najważniejszych wyzwań współczesnego świata – od klimatu po sztuczną inteligencję. Nasi autorzy opowiedzą o nich tak, by zainteresować nie tylko specjalistów, ale każdego, kto po prostu chce wiedzieć więcej – zapowiada Wojciech Brzeziński, redaktor portalu.
Treści w serwisie opierać się mają na trzech filarach komunikacji: rzetelności, ciekawości i zaufaniu. Publikowane będą artykuły analizujące aktualne odkrycia, rozmowy z badaczami, komentarze ekspertów do najnowszych doniesień naukowych oraz materiały edukacyjne. Nie zabraknie podcastów, krótkich filmów i serii tematycznych, w których naukowcy PAN tłumaczą pojęcia, zjawiska i wyniki badań w formie przystępnej opowieści. Całość łączy jedno przesłanie: nauka może być fascynująca bez nadmiernej przesady.
Kluczowe jest to, że głos należy do naukowców – to oni opowiadają o swoich badaniach, dzielą się refleksjami i kontekstem. Promujemy wiedzę, która ma znaczenie – podkreślają autorzy przedsięwzięcia.
Portal powstał z myślą o szerokim gronie odbiorców – od dziennikarzy naukowych i edukacyjnych, przez nauczycieli i studentów, po wszystkich, którzy szukają rzetelnych informacji o świecie. W dłuższej perspektywie ma wspierać misję Polskiej Akademii Nauk – wzmacnianie zaufania do nauki poprzez ukazanie wiedzy jako narzędzia rozumienia współczesności. Portal dostępny jest pod adresem academia.pan.pl. „Forum Akademickie” jest partnerem serwisu.
O nowym portalu Polskiej Akademii Nauk rozmawiamy z jego redaktorem naczelnym prof. Dariuszem Jemielniakiem, wiceprezesem PAN:
Czy jest miejsce na jeszcze jeden serwis popularnonaukowy?
Nasz portal powstał w odpowiedzi na fundamentalne wyzwanie naszych czasów – rosnącą przepaść między tempem produkcji wiedzy naukowej a zdolnością społeczeństwa do jej krytycznej recepcji. W epoce nadmiaru informacji paradoksalnie brakuje nam przestrzeni, gdzie rzetelna wiedza naukowa byłaby prezentowana w sposób dostępny, ale bez uproszczeń zniekształcających jej istotę. Obecny ekosystem medialny, zdominowany przez logikę klikalności i sensacji, nierzadko redukuje złożone odkrycia naukowe do chwytliwych nagłówków. Internet, choć demokratyzuje dostęp do wiedzy, jednocześnie zaciera granice między rzetelnymi źródłami a pseudonauką. W tej sytuacji Polska Akademia Nauk, jako kluczowa instytucja naukowa w kraju, ma obowiązek stworzyć platformę, która będzie gwarantem jakości i wiarygodności przekazu naukowego.
Jakie macie ambicje?
Chcemy, by portal stał się swoistym „tłumaczem” między hermetycznym językiem publikacji naukowych a potrzebą społecznej debaty opartej na faktach. To przestrzeń, gdzie nawet najbardziej wyrafinowane koncepcje nie będą sprowadzane do banału, lecz zostaną przedstawione w sposób zrozumiały dla wykształconego odbiorcy.
Czym różni się to podejście od innych portali o nauce?
Fundamentalna różnica polega na tym, że academia.pan.pl nie jest kolejnym agregatorem newsów naukowych, lecz także źródłem pierwotnym – miejscem, gdzie zarówno dziennikarze naukowi, jak i sami przedstawiciele i przedstawicielki świata nauki prezentują swoje odkrycia i refleksje. To zasadnicza zmiana paradygmatu w komunikacji naukowej. Niezależność PAN od presji komercyjnych czy politycznych pozwala nam zachować integralność naukową. Nie musimy gonić za sensacją, ani dostosowywać przekazu do oczekiwań sponsorów. Możemy pozwolić sobie na luksus mówienia o badaniach podstawowych, których zastosowanie ujawni się być może za dekady; o negatywnych wynikach eksperymentów, które są równie ważne dla postępu nauki; o wątpliwościach i ograniczeniach naszej wiedzy. Wreszcie, jako instytucja o ponad 70-letniej tradycji, dysponujemy unikalnym kapitałem symbolicznym. Autorytet PAN nadaje wagę prezentowanym treściom i stanowi swoistą pieczęć jakości w chaosie informacyjnym współczesności.
Dlaczego tak ważne jest, by naukowcy sami mówili o swoich badaniach?
Bezpośrednia komunikacja naukowców ze społeczeństwem to nie tylko kwestia skuteczności przekazu, ale przede wszystkim odpowiedzialności etycznej środowiska naukowego. W epoce postprawdy i rosnącej fali dezinformacji, milczenie uczonych tworzy próżnię, którą wypełniają pseudoeksperci i szarlatani. Naukowiec prezentujący własne badania posiada unikalną perspektywę – zna nie tylko końcowe wyniki, ale cały kontekst metodologiczny, ograniczenia zastosowanych metod, alternatywne interpretacje danych. Ta wiedza kontekstualna jest kluczowa dla właściwego zrozumienia znaczenia odkryć. Żaden pośrednik, nawet najlepiej wykształcony dziennikarz naukowy, nie jest w stanie oddać wszystkich niuansów, które dla badacza są oczywiste.
To jedyna korzyść?
Gdy naukowcy sami zabierają głos, stają się rozpoznawalnymi twarzami nauki. Przestaje ona być anonimową, bezosobową siłą, a staje się przedsięwzięciem konkretnych ludzi z pasjami, dylematami, czasem także wątpliwościami. Ta humanizacja nauki jest niezbędna dla budowania społecznego zaufania. Wreszcie, bezpośrednia komunikacja naukowa to także forma społecznej kontroli nad rzetelnością badań. Naukowiec publicznie prezentujący swoje wyniki wie, że będzie rozliczany nie tylko przez peers w swojej dziedzinie, ale także przez szerszą publiczność. To dodatkowa motywacja do zachowania najwyższych standardów etycznych i metodologicznych.
W jaki sposób akurat wasz portal może pomóc w budowaniu zaufania do nauki?
Zaufanie do nauki nie może być dekretem – musi wyrastać z systematycznej, transparentnej komunikacji, która pokazuje naukę taką, jaka jest rzeczywiście: jako proces poszukiwania prawdy, pełen prób i błędów, dyskusji i rewizji wcześniejszych ustaleń. Portal academia.pan.pl ma ambicję stać się platformą takiej właśnie autentycznej komunikacji.
Polska Akademia Nauk, jako instytucja publiczna finansowana ze środków społecznych, ma szczególny obowiązek transparentności. Poprzez portal pokazujemy, jak wykorzystywane są publiczne fundusze na badania, jakie problemy rozwiązujemy, jakie korzyści – czasem natychmiastowe, czasem odroczone – przynoszą nasze odkrycia. To buduje poczucie współodpowiedzialności społeczeństwa za rozwój nauki. Kluczowe jest także pokazywanie procesu naukowego w całej jego złożoności – nie tylko spektakularnych sukcesów, ale także ślepych zaułków, długotrwałych poszukiwań, konieczności weryfikacji hipotez. Gdy społeczeństwo rozumie, że zmiana stanowiska naukowego w obliczu nowych dowodów to nie słabość, ale siła metody naukowej, łatwiej akceptuje ewoluujący charakter wiedzy naukowej.
Nie mówimy do społeczeństwa, ale rozmawiamy z nim. Odpowiadamy na pytania, wyjaśniamy wątpliwości, czasem przyznajemy, że czegoś jeszcze nie wiemy. Ta pokora wobec granic własnej wiedzy paradoksalnie wzmacnia autorytet nauki – pokazuje, że nie rościmy sobie pretensji do wszechwiedzy, ale oferujemy najlepszą dostępną wiedzę w danym momencie.
Czy nauka i jej rzetelna komunikacja może dziś wzmacniać społeczeństwo?
W społeczeństwie wiedzy, do jakiego aspirujemy, rzetelna komunikacja naukowa nie jest luksusem, ale fundamentem demokratycznego ładu i rozwoju cywilizacyjnego. Społeczeństwo wyposażone w narzędzia krytycznego myślenia i podstawową wiedzę naukową jest odporne na manipulację, zdolne do podejmowania racjonalnych decyzji i aktywnego uczestnictwa w debacie publicznej.
Pandemia COVID-19 pokazała brutalnie, jak wysoką cenę płacimy za naukowy analfabetyzm. Społeczeństwa, które lepiej rozumiały naturę zagrożenia epidemiologicznego i mechanizmy działania szczepionek, skuteczniej radziły sobie z kryzysem. To nie jest jednak tylko kwestia kryzysów zdrowotnych – podobne wyzwania czekają nas w kontekście zmian klimatycznych, sztucznej inteligencji, biotechnologii czy cyberbezpieczeństwa. Rzetelna komunikacja naukowa wzmacnia także potencjał innowacyjny społeczeństwa. Gdy młodzi ludzie widzą prawdziwą naukę – nie jako zbiór gotowych formuł, ale jako ekscytującą przygodę intelektualną – częściej wybierają kariery naukowe i technologiczne. To z kolei przekłada się na konkurencyjność gospodarki i zdolność do rozwiązywania wyzwań przyszłości.
Last but not least, nauka i jej komunikacja budują wspólnotę wartości opartą na racjonalności, dowodach i uczciwości intelektualnej. W czasach polaryzacji i konfliktów ideologicznych, metoda naukowa oferuje uniwersalny język porozumienia – niezależnie od różnic światopoglądowych, możemy zgodzić się co do faktów ustalonych zgodnie z rygorami naukowymi. Portal academia.pan.pl ma ambicję stać się forum takiego właśnie racjonalnego dialogu, miejscem, gdzie różnorodność perspektyw spotyka się z rygorem metodologicznym, a pasja poznawcza z odpowiedzialnością społeczną.
Rozmawiał Mariusz Karwowski
Twórcy portalu academia.pan.pl:
prof. Dariusz Jemielniak – redaktor naczelny portalu, wiceprezes Polskiej Akademii Nauk, badacz społeczny analizujący dezinformację w sieci i ruchy antynaukowe (w tym antyszczepionkowe), specjalizujący się w organizacjach otwartej współpracy i badaniu społeczności internetowych. Kierownik Katedry Management in Networked and Digital Societies (MINDS) w Akademii Leona Koźmińskiego. Od 2016 roku faculty associate Berkman Klein Center for Internet & Society na Uniwersytecie Harvarda.
Agata Kaźmierska– redaktor prowadząca portalu, dwukrotna laureatka nagrody Grand Press oraz Nagrody Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich. Specjalizuje się w tematyce międzynarodowej oraz w analizie wpływu nowych technologii na społeczeństwo. Pracowała jako korespondentka m.in. w Afganistanie, Pakistanie, Iraku, Jemenie i Demokratycznej Republice Konga. Autorka artykułów prasowych, filmów dokumentalnych i programów telewizyjnych, a także współautorka książek popularnonaukowych. Związana z „Tygodnikiem Powszechnym”. Wykłada na Uniwersytecie Civitas.
Wojciech Brzeziński – redaktor portalu Academia PAN.. Związany z „Tygodnikiem Powszechnym” i portalem
Interia.pl, gdzie publikuje materiały dotyczące nauki, technologii i środowiska. Stypendysta Knight Science Journalism Fellowship na Massachusetts Institute of Technology (MIT), laureat Grand Press Digital and Technology, PRIX CIRCOM, Zielonej Gruszki SDP oraz nagrody rektora AON. Wykłada dziennikarstwo na Uniwersytecie Civitas. Zajmuje się tematami z pogranicza nauki, technologii i polityki publicznej, w tym zmianami
klimatycznymi, sztuczną inteligencją i dezinformacją.
Wchodząc na stronę tego portalu, pierwsze co się pojawia to wywiad z Noblistą... tylko dlaczego na ilustrującym zdjęciu to Noblista jest tłem Pana Jamielniaka? Czyżby to kolejny sposób na promowanie p. Jamielniaka jako twarzy nauki?