Dla neandertalczyków Europa Środkowo-Wschodnia nie była peryferyjnym obszarem, lecz stanowiła istotną część szlaków, po których się poruszali. Kluczowe znaczenie dla tej mobilności miały tereny dzisiejszej Polski – wynika z badań międzynarodowego zespołu z udziałem naukowców z kilku naszych jednostek.
Najnowsze wyniki dotyczą polskich neandertalczyków z Jaskini Stajnia. Znajduje się ona na Wyżynie Krakowsko-Częstochowskiej, jest położona na północ od linii Karpat. Badania prowadzone pod kierunkiem prof. Andrei Picina z Uniwersytetu Bolońskiego odsłoniły kolejne tajemnice, tym razem dotyczące badań czterech nowych zębów neandertalskich oraz ośmiu nowych neandertalskich genomów mitochondrialnych. Ocena morfologiczna zintegrowana z datowaniem radiowęglowym oraz sekwencjonowaniem genomu mitochondrialnego pozwoliła na ustalenie przynależności taksonomicznej oraz na określenie wieku zmarłych osób.
Przeprowadzone analizy mitochondrialnego DNA pozwoliły na potwierdzenie wyników badań nad morfologią zębów wskazujących na ich neandertalskość. Zastosowane metody umożliwiły ich datowanie na okres między 92 a 119 tys. lat temu. Genomy mitochondrialne zostały porównane z analogicznym materiałem genetycznym innych neandertalczyków, denisowian, kopalnych i współczesnych Homo sapiens. Analiza wskazała na największe podobieństwo badanych osobników do neandertalczyków o podobnych haplotypach zamieszkujących południowo-wschodnią Francję, Półwysep Iberyjski oraz do tych, których szczątki odkryto w północnym obszarze Kaukazu. Oznacza to, że mobilność ówczesnych neandertalczyków była bardzo duża, a obszar Polski miał dla niej kluczowe znaczenie.
Ta linia mogła być szeroko rozpowszechniona w całej Europie, zanim została zastąpiona mtDNA „późnego typu neandertalczyka”. Analiza skamieniałości ze Stajni pozycjonuje Europę Środkowo-Wschodnią nie jako obszar peryferyjny, lecz jako kluczowy w geograficznym rozmieszczeniu neandertalczyków – opisują naukowcy.
Na jednym ze stanowisk odkryto szczątki kilku neandertalczyków (w tym kilkuletnich dzieci, osób młodocianych oraz dorosłych), co zdarza się niezwykle rzadko. Dodatkowo uzyskane wyniki wskazały na bliskie pokrewieństwo między trzema osobami z jaskini Stajnia, stwierdzono bowiem u nich identyczne mitochondrialne DNA, które jest dziedziczone tylko w linii matczynej. Może to sugerować, że jedna z tych osób była matką dla dwóch pozostałych.
Ponadto okres występowania polskich neandertalczyków wiązał się z ochłodzeniem klimatu, co dodatkowo potwierdziły wyniki analiz szczątków kostnych zwierząt odkrytych w warstwach osadów jaskiniowych.
W badania zaangażowani byli naukowcy z Włoch, Niemiec, Holandii, Szwajcarii, Wielkiej Brytanii, USA i Polski (Uniwersytet Wrocławski, Uniwersytet Śląski, Uniwersytet Medyczny im. Piastów Śląskich we Wrocławiu, Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy, Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk w Krakowie). Wyniki ukazały się na łamach czasopisma „Current Biology”.
MK, źródło: UWr